Όταν το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αποκαλύφθηκε στη διεθνή κοινότητα πριν από περισσότερες από δύο δεκαετίες, η Τεχεράνη υποστήριζε ότι οι προθέσεις της ήταν αποκλειστικά ειρηνικές και ότι δεν επιδίωκε την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Ο τότε ανώτατος ηγέτης της χώρας, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, είχε εκδώσει φετφά, δηλαδή νομική απόφαση βάσει του ισλαμικού δικαίου, η οποία απαγόρευε την κατοχή και χρήση πυρηνικών όπλων.
Ωστόσο, ο θάνατός του, έπειτα από επιχείρηση που αποδίδεται στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ τον περασμένο μήνα, φαίνεται να ανοίγει τον δρόμο για επανεξέταση αυτής της στρατηγικής από σκληροπυρηνικούς κύκλους του καθεστώτος. Ήδη, η δημόσια συζήτηση στο εσωτερικό της χώρας κινείται προς αυτή την κατεύθυνση.
Ο Τρίτα Παρσί, από το Quincy Institute, εκτίμησε ότι «η πυρηνική φετφά έχει ουσιαστικά τελειώσει», υποστηρίζοντας ότι τόσο η πολιτική ελίτ όσο και η κοινή γνώμη έχουν μεταβάλει αισθητά τη στάση τους, ιδιαίτερα μετά τα πρόσφατα στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν, ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις.
Για χρόνια, ο πρώην ανώτατος ηγέτης αντιστεκόταν στις εσωτερικές πιέσεις για την απόκτηση πυρηνικού όπλου, ιδίως μετά την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών, επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ, από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα το 2018. Παρά την αυξανόμενη ένταση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, παρέμεινε προσηλωμένος στη στρατηγική της «στρατηγικής υπομονής», επιτρέποντας τη σταδιακή πρόοδο στον εμπλουτισμό ουρανίου, χωρίς όμως να υπερβεί το όριο της κατασκευής πυρηνικού όπλου.
Οι φωνές υπέρ της απόκτησης πυρηνικών όπλων ενισχύθηκαν μετά τη στρατιωτική επιχείρηση του Ισραήλ το προηγούμενο έτος, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο Ιρανών στρατιωτικών και επιστημόνων. Εντάθηκαν ακόμη περισσότερο ύστερα από τα πλήγματα που αποδίδονται σε εντολή των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον βασικών πυρηνικών εγκαταστάσεων της χώρας.
Ήδη από το 2024, στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης είχαν προειδοποιήσει ότι μια αναστροφή της πυρηνικής πολιτικής ήταν πιθανή. Παρότι η Τεχεράνη δεν έχει ανακοινώσει επίσημα αλλαγή στάσης, εκτιμάται ότι διαθέτει περισσότερα από 400 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ποσότητα που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικών όπλων, εφόσον ληφθεί σχετική πολιτική απόφαση.
Καθοριστικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει η στάση του νέου ανώτατου ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, η οποία παραμένει ασαφής. Ο ίδιος εμφανίζεται απομονωμένος, γεγονός που ενισχύει τις εικασίες για την κατεύθυνση της πολιτικής που θα ακολουθήσει, την ώρα που οι Φρουροί της Επανάστασης ενισχύουν τη θέση τους στο εσωτερικό της χώρας.
Σε μια πρώτη τοποθέτηση που του αποδίδεται, ο νέος ηγέτης εξέφρασε πρόθεση εκδίκησης για τον θάνατο του πατέρα του, χωρίς να αναφερθεί στο πυρηνικό πρόγραμμα. Την ίδια στιγμή, αυξάνονται οι πιέσεις από σκληροπυρηνικούς κύκλους για αλλαγή στρατηγικής, με φωνές στη δημόσια σφαίρα να ζητούν ανοιχτά την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Αναλυτές εκτιμούν ότι τα πρόσφατα πλήγματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έχουν μεταβάλει τις παραμέτρους, καθώς ένας από τους βασικούς αποτρεπτικούς παράγοντες για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων —ο φόβος στρατιωτικής επίθεσης— φαίνεται πλέον να έχει καταρρεύσει.
Η ενδεχόμενη κατασκευή πυρηνικού όπλου εξαρτάται από τρεις βασικούς παράγοντες: την ανατροπή της φετφά, την πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες εμπλουτισμένου ουρανίου και την ύπαρξη της απαιτούμενης τεχνογνωσίας. Το Ιράν θα μπορούσε να επιλέξει την ανάπτυξη μιας απλούστερης πυρηνικής συσκευής, με κυρίως πολιτική και αποτρεπτική λειτουργία.
Ωστόσο, η αποτροπή δεν θεωρείται δεδομένη. Το Ιράν δεν διαθέτει τη δυνατότητα άμεσης απειλής έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ ακόμη και ένα περιορισμένο πυρηνικό οπλοστάσιο δεν θα μπορούσε να εξισορροπήσει τη στρατιωτική ισχύ κρατών με εκτεταμένα πυρηνικά αποθέματα. Μέχρι σήμερα, η ιρανική στρατηγική αποτροπής επικεντρωνόταν κυρίως στην περιοχή, ιδίως έναντι του Ισραήλ και της Σαουδικής Αραβίας.
Σε περίπτωση απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν, θεωρείται πιθανό να προκληθεί αλυσιδωτή αντίδραση στην περιοχή. Ήδη από το 2018, ο πρίγκιπας διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας είχε δηλώσει ότι, εάν το Ιράν αποκτήσει πυρηνική βόμβα, η χώρα του θα ακολουθήσει το συντομότερο δυνατό.