Ένα νέο μοντέλο για τη διαδικασία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης φέρνει στο προσκήνιο η πρόταση του Γερμανού καγκελάριου, Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος εισηγείται την απόδοση καθεστώτος «συνδεδεμένης συμμετοχής» (associate membership) στην Ουκρανία.
Αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέφυγε να πάρει θέση επί της ουσίας του σχεδίου, χαιρέτισε την έναρξη του διαλόγου ανάμεσα στα κράτη-μέλη, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι οποιαδήποτε εναλλακτική λύση θα πρέπει να παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με την παραδοσιακή ενταξιακή πορεία και την αξιολόγηση της προόδου της κάθε χώρας.
Στην τετρασέλιδη επιστολή του προς την ηγεσία της Ε.Ε. και την Κυπριακή Δημοκρατία, ο Γερμανός καγκελάριος προτείνει ένα ενδιάμεσο στάδιο που θα επιτρέπει στο Κίεβο να συμμετέχει στα θεσμικά όργανα της Ένωσης –όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωκοινοβούλιο– και να αποκτά σταδιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά, χωρίς όμως δικαίωμα ψήφου.
Παράλληλα, ο Μερτς εισηγείται την πολιτική δέσμευση των «27» για την ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής (άρθρο 42.7) ως εγγύηση ασφαλείας για την Ουκρανία. Κατά τον ίδιο, η φόρμουλα αυτή μπορεί να υλοποιηθεί μέσω μιας απλής πολιτικής συμφωνίας, παρακάμπτοντας τη χρονοβόρα διαδικασία τροποποίησης των ευρωπαϊκών Συνθηκών, ένα νομικό ζήτημα που η Κομισιόν δήλωσε ότι θα εξετάσει σε μεταγενέστερο στάδιο.
Η πρόταση, ωστόσο, προκαλεί έντονο προβληματισμό. Το Κίεβο εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτικό, με τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι να απορρίπτει σταθερά κάθε σενάριο «ημιτελούς» ή συμβολικής ενσωμάτωσης, επιμένοντας αποκλειστικά στην πλήρη ένταξη.
Την ίδια στιγμή, αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εκφράζουν ανησυχίες για το πώς ένα τέτοιο ειδικό καθεστώς θα επηρέαζε τις ισορροπίες με τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, οι οποίες βρίσκονται στην «αίθουσα αναμονής» της Ε.Ε. εδώ και πολλά χρόνια.
Παρά τις πολιτικές συζητήσεις για το σχέδιο Μερτς, η επίσημη ενταξιακή διαδικασία τρέχει κανονικά σε τεχνικό επίπεδο. Η Κομισιόν επιβεβαίωσε ότι η Ουκρανία και η Μολδαβία έχουν εκπληρώσει τα απαιτούμενα κριτήρια και είναι έτοιμες για το άνοιγμα των διαπραγματευτικών κεφαλαίων.
Η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πιέζει για άμεση πρόοδο πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του Ιουνίου, με την κυπριακή προεδρία να καταβάλλει προσπάθειες για τη σύγκληση Διακυβερνητικής Διάσκεψης εντός του μήνα, ώστε να ανοίξει το πρώτο κεφάλαιο που αφορά τα θεμελιώδη ζητήματα.
Το εγχείρημα παραμένει πολιτικά ακανθώδες. Μπορεί το παραδοσιακό «ανάχωμα» του ουγγρικού βέτο να δείχνει σημάδια αποδυναμίωσης, όμως μια σειρά από κράτη-μέλη διατηρούν ισχυρές επιφυλάξεις, εστιάζοντας σε ζητήματα κράτους δικαίου και διαφθοράς, αλλά και στο τεράστιο οικονομικό βάρος που θα επιφέρει η μελλοντική ανοικοδόμηση της Ουκρανίας καθώς και το μέγεθος του αγροτικού της τομέα.