Η οργή για το αυξημένο κόστος διαβίωσης και την πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες έχει βγάλει στους δρόμους εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, σύμφωνα με ανάλυση του CNBC. Τα αιτήματα αφορούν το υψηλό κόστος στέγασης, αλλά και τις κακές συνθήκες σε σχολεία και πανεπιστήμια.
Οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις καταγράφηκαν στη Γαλλία, με περισσότερους από 500.000 συμμετέχοντες το Σαββατοκύριακο. Οι περισσότεροι διαδήλωσαν ειρηνικά, όμως ορισμένοι προχώρησαν σε λεηλασίες και βανδαλισμούς καταστημάτων, έβαλαν φωτιά σε δημαρχεία και επιτέθηκαν σε αστυνομικούς. Κινητοποιήσεις έγιναν επίσης σε Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία και Αλβανία.
Οι αφορμές διέφεραν, αλλά σε πολλές περιπτώσεις το υψηλό κόστος καυσίμων και ενέργειας αποτελούσε μέρος του προβλήματος, καθώς οι πόλεμοι στο Ιράν και την Ουκρανία έχουν εκτοξεύσει τις τιμές του ντίζελ στην ήπειρο.
Ο Άντριου Κένινγκχαμ της Capital Economics εκτιμά ότι δεν υπάρχει μία αιτία για τη βία και ότι η αύξηση του ενεργειακού κόστους είναι μικρότερη από εκείνη του 2022, όταν δεν σημειώθηκαν αντίστοιχα επεισόδια.
Οι αφορμές σε κάθε χώρα
Στη Γαλλία, οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν τον προηγούμενο μήνα από μαθητές λυκείου που διαμαρτύρονταν για τις κακές εγκαταστάσεις και την έλλειψη εκπαιδευτικών, και επεκτάθηκαν σε ευρύτερα αιτήματα για το βιοτικό επίπεδο.
Στην Ισπανία, οι διαδηλώσεις για τη στέγαση άρχισαν τον Σεπτέμβριο, μετά την έξωση μιας 87χρονης, της Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, έπειτα από αύξηση του ενοικίου κατά 230% από επενδυτικό ταμείο· η γυναίκα πέθανε δύο εβδομάδες αργότερα. Χιλιάδες διαδήλωσαν και στην Πορτογαλία κατά της εκτίναξης των τιμών κατοικιών, ενώ η υπουργός Επικρατείας και Οικονομικών Μιράντα Σαρμέντο υπογράμμισε ότι το κόστος στέγασης αυξάνεται σημαντικά σε όλη την Ευρώπη.
Στην Αλβανία, διαδηλωτές διαμαρτυρήθηκαν για τις συνθήκες στα πανεπιστήμια και τα υψηλά δίδακτρα και ζήτησαν την παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα, με ορισμένους να ρίχνουν μολότοφ και να καίνε αυτοκίνητα και κάδους. Στο Μιλάνο, διαδήλωση για το κόστος ζωής κατέληξε σε συγκρούσεις, με πέτρες κατά της αστυνομίας και πυρπολημένα οδοφράγματα.
Γιατί τώρα και γιατί στη Γαλλία
Ο Ντάγκλας Γέιτς του American Graduate School του Παρισιού μίλησε για «καταιγίδα που εξελίχθηκε σε τυφώνα»: ο πληθωρισμός, οι φοιτητές που ζητούσαν επισκευή των εγκαταστάσεων και η προεκλογική περίοδος ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027, με την αντιπολίτευση να εκμεταλλεύεται τη δυσαρέσκεια απέναντι στον Εμανουέλ Μακρόν, συνέθεσαν, όπως είπε, έναν ανεξέλεγκτο κυκλώνα.
Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί έχει προτείνει προϋπολογισμό για το 2027 που στοχεύει στη μείωση του ελλείμματος, το οποίο προβλέπεται στο 5,4% του ΑΕΠ φέτος, με πάγωμα της μισθολογικής αναπροσαρμογής των δημοσίων υπαλλήλων και αυστηρότερους όρους αποζημίωσης για τις αναρρωτικές άδειες.
Τα οικονομικά στοιχεία επιβαρύνουν το κλίμα: το δεύτερο τρίμηνο του 2026 η ανεργία στη Γαλλία αυξήθηκε στο 8,3% (2,7 εκατ. άτομα), ενώ στους νέους 15–24 ετών έφτασε το 21,6%, σύμφωνα με την INSEE. Ο πληθωρισμός επιταχύνθηκε στο 3,1% τον Σεπτέμβριο από 2,4% τον Αύγουστο, με τις τιμές ενέργειας να αυξάνονται κατά 21,3%.
Η αγοραστική δύναμη ανά μονάδα κατανάλωσης προβλέπεται να μειωθεί κατά 0,7% φέτος· υπολογισμοί του Γαλλικού Ινστιτούτου Οικονομικών για τη Le Monde εκτιμούν την απώλεια από το 2024 σε 1.200 ευρώ ετησίως για νοικοκυριό με δύο ενήλικες και δύο παιδιά και σε 600 ευρώ για άτομο που ζει μόνο του.
Το δημοσιονομικό δίλημμα
Η Σαρμέντο σημείωσε ότι η Πορτογαλία έχει ισχυρότερη δημοσιονομική θέση και πολύ μικρότερο χρέος από τη Γαλλία, τονίζοντας ότι το βασικό ζητούμενο είναι η παραγωγικότητα και η ανταγωνιστικότητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς χωρίς ανάπτυξη δεν υπάρχουν καλύτεροι μισθοί και πόροι για δημόσιες υπηρεσίες.
Σύμφωνα με τη Eurostat, η Πορτογαλία κατέγραψε το δεύτερο τρίμηνο την υψηλότερη ετήσια άνοδο τιμών κατοικιών στην ΕΕ, 16,5%, και η κυβέρνηση επιδιώκει να αυξήσει την προσφορά κατοικιών.
Τη Δευτέρα, οι αποδόσεις των γαλλικών ομολόγων αυξήθηκαν και το ευρώ αποδυναμώθηκε, εν μέσω ανησυχιών των επενδυτών για το χρέος και τον προϋπολογισμό. Η Σάρον Μπελ της Goldman Sachs εκτιμά ότι η μείωση του ελλείμματος θα απαιτήσει δύσκολα μέτρα, πιθανώς και αυξήσεις φόρων.
Ο Μάικ Μπελ της RBC BlueBay μίλησε για «πολύ πραγματικό κίνδυνο» κρίσης χρέους και υποστήριξε ότι η Γαλλία πρέπει να αυξήσει το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης, που είναι 62 έτη ενώ το προσδόκιμο ζωής φτάνει τα 84, προειδοποιώντας ότι, αν ήδη επικρατεί τέτοιο κλίμα, ένα τέτοιο μέτρο θα προκαλούσε ακόμη μεγαλύτερες εντάσεις στους δρόμους.