Σε ολοένα δυσκολότερη θέση βρίσκεται η ιρανική οικονομία, καθώς η αμερικανική εκστρατεία για τον περιορισμό των εξαγωγών πετρελαίου και το κλείσιμο των διαύλων μέσω των οποίων η Τεχεράνη παρακάμπτει τις κυρώσεις εντείνει την οικονομική πίεση στο καθεστώς.
Τρεις υψηλόβαθμες ιρανικές πηγές, τις οποίες επικαλείται το Reuters, αναφέρουν ότι τα πρόσφατα μέτρα της Ουάσιγκτον έχουν περιορίσει σημαντικά τις δυνατότητες του Ιράν να εξασφαλίζει συνάλλαγμα και να προμηθεύεται βασικά αγαθά.
Ιδιαίτερα ανησυχητικός θεωρείται ο περιορισμός της πρόσβασης της Τεχεράνης σε διεθνή χρηματοπιστωτικά δίκτυα που χρησιμοποιούσε επί χρόνια για να στηρίζει το εξωτερικό της εμπόριο.
Παράλληλα, οι αμερικανικές κυρώσεις έχουν πλήξει τη σημαντικότερη πηγή εσόδων της χώρας, τις εξαγωγές πετρελαίου. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι ημερήσιες αποστολές αργού έχουν υποχωρήσει περίπου στις 260.000 βαρέλια, από περίπου 1,7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα έναν χρόνο νωρίτερα.
Η Τεχεράνη εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι διαθέτει δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια αποθηκευμένα σε δεξαμενόπλοια εκτός της ζώνης αποκλεισμού. Ωστόσο, το κόστος της παράκαμψης των κυρώσεων αυξάνεται, καθώς οι μεσάζοντες είτε εγκαταλείπουν τις σχετικές δραστηριότητες είτε ζητούν υψηλότερες αμοιβές για να αναλάβουν το ρίσκο.
Ιστορικά χαμηλά για το ριάλ
Η κατάσταση επιβαρύνεται από τα ήδη σοβαρά προβλήματα της ιρανικής οικονομίας. Το εθνικό νόμισμα, το ριάλ, έχει υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ ο πληθωρισμός πλησιάζει το 70%, με τις τιμές των τροφίμων, των ποτών και του καπνού να αυξάνονται ακόμη ταχύτερα.
Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε ότι το συνολικό εμπόριο της χώρας έχει μειωθεί κατά 25% έως 35%, με τις εισαγωγές να έχουν δεχθεί ισχυρότερο πλήγμα από τις εξαγωγές.
Την ίδια ώρα, η ισοτιμία του ριάλ έχει επιδεινωθεί δραματικά, φτάνοντας περίπου τα 2,2 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο, έναντι περίπου 1 εκατομμυρίου πριν από έναν χρόνο.
Ανησυχία για τα αποθέματα καυσίμων
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι ελλείψεις στην αγορά καυσίμων. Σύμφωνα με υψηλόβαθμη ιρανική πηγή που επικαλείται το Reuters, τα αποθέματα βενζίνης επαρκούν για περίπου δύο ακόμη μήνες. Το πρόβλημα οφείλεται, μεταξύ άλλων, στην περιορισμένη δυνατότητα διύλισης, η οποία υποχρεώνει το Ιράν να προχωρά σε εισαγωγές βενζίνης παρά την εγχώρια παραγωγή πετρελαίου.
Οι οικονομικές πιέσεις εντείνονται παράλληλα από το τεράστιο κόστος αποκατάστασης των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και των υποδομών που έχουν υποστεί ζημιές από τους πολύμηνους βομβαρδισμούς.
Φόβοι για νέες κοινωνικές αναταραχές
Η οικονομική ασφυξία προκαλεί ανησυχία στην ιρανική ηγεσία για το ενδεχόμενο νέων μαζικών κινητοποιήσεων. Το καθεστώς είχε αντιμετωπίσει με σκληρή καταστολή τις πανεθνικές διαδηλώσεις του Ιανουαρίου, οι οποίες, σύμφωνα με τις αναφορές που επικαλείται το Reuters, είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο χιλιάδων διαδηλωτών.
Ο πόλεμος φαίνεται πλέον να αποκτά και μια έντονη εσωτερική διάσταση, καθώς κάθε πλευρά επιχειρεί να αξιοποιήσει τις οικονομικές και πολιτικές πιέσεις στο εσωτερικό της άλλης.
Η Τεχεράνη εκτιμά ότι η εκτόξευση του πληθωρισμού θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την Ουάσιγκτον ενόψει των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Από την άλλη, σύμφωνα με Ιρανό αξιωματούχο, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να ενισχύσουν τις εσωτερικές πιέσεις στο Ιράν και να οδηγήσουν σε εξέγερση.
Ο καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του St Andrews, Άλι Ανσάρι, εκτιμά ότι η Τεχεράνη βρίσκεται υπό εξαιρετικά έντονη οικονομική πίεση και ότι το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν θα επιλέξει τον δρόμο της διαπραγμάτευσης.
Οι νέες δευτερογενείς κυρώσεις της Ουάσιγκτον έχουν περιορίσει ακόμη περισσότερο τις συναλλαγές σε δολάρια, οι οποίες είναι απαραίτητες τόσο για τις πωλήσεις πετρελαίου όσο και για την εισαγωγή αγαθών και πρώτων υλών. Έτσι, τα δίκτυα που χρησιμοποιούσε η Τεχεράνη για να παρακάμπτει τις κυρώσεις, μέσω εταιρειών-βιτρίνα και μη καταγεγραμμένων δεξαμενόπλοιων, καθίστανται ολοένα ακριβότερα και δυσκολότερα στη λειτουργία τους.
Με την οικονομία ήδη αποδυναμωμένη, την αξία του νομίσματος να καταρρέει και τις εξαγωγές πετρελαίου να έχουν περιοριστεί δραστικά, η αμερικανική πίεση δημιουργεί για την Τεχεράνη ένα ολοένα πιο ασφυκτικό οικονομικό περιβάλλον.