Ως μια απόπειρα «δοκιμής σε πραγματικό χρόνο» των ισραηλινών κόκκινων γραμμών απέναντι στο Ιράν αντιλαμβάνονται Ισραηλινοί αξιωματούχοι την άφιξη στο Τελ Αβίβ του ειδικού απεσταλμένου του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ. Η επίσκεψη θεωρείται κρίσιμη για να αποσαφηνιστεί ποιο είδος συμφωνίας με την Τεχεράνη θα μπορούσε να γίνει ανεκτό από την Ιερουσαλήμ — και ποια βήματα θα ξεπερνούσαν τα όρια που θέτει το Ισραήλ.
Σύμφωνα με τη Jerusalem Post, η συζήτηση για ενδεχόμενες άμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν έχει περάσει από τα παρασκηνιακά κανάλια στο προσκήνιο, με αφορμή την επίσκεψη Γουίτκοφ, ο οποίος αναμένεται να συναντηθεί με τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και ανώτερους Ισραηλινούς αξιωματούχους.
Στο Ισραήλ, η αποστολή δεν αντιμετωπίζεται ως τυπική διπλωματική διαβούλευση, αλλά ως προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να διερευνήσει ποια περιθώρια κινήσεων υπάρχουν στις συνομιλίες με το Ιράν και ποια ενδεχόμενα θα προκαλούσαν ανοιχτή ρήξη με την ισραηλινή ηγεσία. Ισραηλινές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι ο Τραμπ ενδιαφέρεται για διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη όχι απαραίτητα επειδή προσδοκά μια συνολική λύση, αλλά επειδή επιδιώκει ένα αποτέλεσμα που θα μπορεί να παρουσιαστεί ως πολιτική επιτυχία.
Ωστόσο, σε αντίθεση με άλλα διεθνή μέτωπα, μια συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν δύσκολα θα μπορούσε να παρουσιαστεί στην Ουάσινγκτον χωρίς τη συναίνεση του Ισραήλ. Όχι λόγω θεσμικού δικαιώματος βέτο, αλλά επειδή ο Νετανιάχου θεωρείται —ιδίως στους κόλπους του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος— σύμβολο της σκληρής γραμμής απέναντι στο Ιράν. Μια δημόσια απόρριψη ισραηλινής πλευράς θα υπονόμευε την «εικόνα νίκης» που θα επιχειρούσε να προβάλει ο Τραμπ.
Κατά συνέπεια, Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι ο Γουίτκοφ έρχεται κυρίως για να ξεκαθαρίσει όχι τι είναι διατεθειμένο να συζητήσει το Ιράν, αλλά τι δεν είναι διατεθειμένος να αποδεχθεί ο Νετανιάχου. Από την Τεχεράνη, πάντως, εκπέμπονται άκαμπτα μηνύματα, σύμφωνα με τα οποία βασικά ζητήματα —όπως το πυρηνικό πρόγραμμα και το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων— δεν πρόκειται να τεθούν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Αν οι ΗΠΑ προχωρήσουν σε συνομιλίες υπό αυτούς τους όρους, το πρακτικό αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι η χαλάρωση ορισμένων προηγούμενων απαιτήσεων. Ισραηλινοί αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να καταλήξει σε μια ρύθμιση που θα παρουσιαστεί ως αμερικανικό επίτευγμα, αφήνοντας όμως άθικτα τα ζητήματα που το Ισραήλ θεωρεί υπαρξιακά.
Παράλληλα, εκτιμάται ότι ακόμη και αν ο Γουίτκοφ καταλήξει σε μια σαφή κατεύθυνση, αυτή δεν θα λάβει άμεσα τελική προεδρική έγκριση. Σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, ο τρόπος λειτουργίας της κυβέρνησης Τραμπ συχνά προβλέπει έναν απεσταλμένο που «ανοίγει δρόμους», δοκιμάζει σενάρια και επιστρέφει στον Λευκό Οίκο με ένα πλαίσιο προς συζήτηση, αφήνοντας στον πρόεδρο την τελική απόφαση ή την απαίτηση τροποποιήσεων.
Ο παράγοντας των εκλογών στο Ισραήλ
Ένα επιπλέον στοιχείο είναι οι επερχόμενες εκλογές για την Κνεσέτ, οι οποίες πρέπει να διεξαχθούν έως τα τέλη Οκτωβρίου. Ισραηλινές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι ο Νετανιάχου δεν επιθυμεί αυτή την περίοδο μια ανοιχτή σύγκρουση με το Ιράν, στην οποία ο Τραμπ θα εμφανιστεί ως ο ηγέτης και το Ισραήλ θα επωμιστεί το κόστος στο εσωτερικό μέτωπο.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, μια αμερικανική «επιτυχία» θα μπορούσε να μετατραπεί σε πολιτικό βάρος για τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, ιδίως αν υπάρξουν σοβαρές ζημιές ή απώλειες. Ακόμη και όσοι θεωρούν ότι η εξάλειψη της ιρανικής απειλής δικαιολογεί κόστος, αναγνωρίζουν τον κίνδυνο είτε μιας βεβιασμένης κλιμάκωσης είτε μιας περιορισμένης ενέργειας με μεγάλο επικοινωνιακό θόρυβο αλλά μικρό ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Τελικά, όπως εκτιμούν Ισραηλινοί αξιωματούχοι, ο Νετανιάχου δεν αναμένεται να θέσει τελεσίγραφα, αλλά να παρουσιάσει επιφυλάξεις, απαιτήσεις και πιθανούς συνδυασμούς επιλογών. Το καθοριστικό στοιχείο, ωστόσο, παραμένει η στάση της Τεχεράνης και του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ.
Σύμφωνα με ισραηλινές εκτιμήσεις, ο Χαμενεΐ επιτρέπει στον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί να «αγοράζει χρόνο» και να διατηρεί την εικόνα μιας διαπραγματευτικής διαδικασίας, χωρίς όμως να του έχει δώσει εντολή να καταβάλει ουσιαστικό τίμημα. Αν αυτό ισχύει, οι συνομιλίες ενδέχεται να καταρρεύσουν γρήγορα — όχι λόγω τεχνικών λεπτομερειών, αλλά επειδή «δεν υπάρχει πραγματικός συνομιλητής». Και τότε, προειδοποιούν Ισραηλινοί αξιωματούχοι, θα ξεκινήσει το επόμενο και ίσως πιο επικίνδυνο στάδιο.