Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή διαμορφώνουν ένα περιβάλλον αυξημένης στρατιωτικής έντασης, με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν να βρίσκονται σε τροχιά επικίνδυνης αντιπαράθεσης. Πληροφορίες από διεθνή και ιρανικά μέσα αναφέρουν ότι η πιθανότητα αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης κατά του Ιράν θεωρείται πλέον σοβαρό ενδεχόμενο, γεγονός που έχει οδηγήσει την ιρανική ηγεσία στη λήψη έκτακτων μέτρων ασφαλείας.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ανώτατος θρησκευτικός και πολιτικός ηγέτης της χώρας, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, φέρεται να έχει μεταφερθεί σε ειδικά διαμορφωμένο υπόγειο καταφύγιο στην Τεχεράνη. Το καταφύγιο περιγράφεται ως στρατιωτικά οχυρωμένος χώρος με δίκτυο διασυνδεδεμένων σηράγγων, σχεδιασμένος ώστε να προστατεύει την ηγεσία ακόμη και σε περίπτωση αεροπορικών βομβαρδισμών μεγάλης κλίμακας. Η μετακίνηση αυτή φέρεται να έγινε μετά από αξιολόγηση των υπηρεσιών ασφαλείας, οι οποίες εκτιμούν ότι ο κίνδυνος άμεσου πλήγματος έχει αυξηθεί σημαντικά.
Παράλληλα, σημαντικές αλλαγές παρατηρούνται στη λειτουργία της ανώτατης διοίκησης. Ο Μασούντ Χαμενεΐ, τρίτος γιος του ανώτατου ηγέτη, έχει αναλάβει την καθημερινή διαχείριση του γραφείου του πατέρα του και αποτελεί πλέον τον βασικό δίαυλο επικοινωνίας με κρατικούς θεσμούς και εκτελεστικά όργανα. Αυτό ερμηνεύεται από αναλυτές ως ένδειξη ότι η ηγεσία προετοιμάζεται για παρατεταμένη περίοδο κρίσης, κατά την οποία η φυσική παρουσία του Χαμενεΐ στον δημόσιο χώρο θεωρείται επικίνδυνη.
Την ίδια στιγμή, οι κοινωνικές αναταραχές στο εσωτερικό του Ιράν συνεχίζονται και μάλιστα σε πρωτοφανή ένταση. Οι διαδηλώσεις, που αρχικά προκλήθηκαν από την οικονομική κρίση και την ακρίβεια, έχουν εξελιχθεί σε ανοιχτή αμφισβήτηση τόσο της πολιτικής όσο και της θρησκευτικής εξουσίας. Οι κινητοποιήσεις χαρακτηρίζονται ως οι μαζικότερες των τελευταίων δεκαετιών και αγγίζουν πλέον τον πυρήνα της νομιμοποίησης του καθεστώτος.
Η απάντηση των αρχών είναι ιδιαίτερα βίαιη. Διεθνείς οργανισμοί και ανεξάρτητα μέσα κάνουν λόγο για εκτελέσεις διαδηλωτών, εκτεταμένους ξυλοδαρμούς, συλλήψεις ανηλίκων, εισβολές δυνάμεων ασφαλείας σε νοσοκομεία και κατασχέσεις περιουσιών πολιτών που θεωρούνται υποστηρικτές των κινητοποιήσεων. Παρότι η πλήρης εικόνα παραμένει ασαφής λόγω του περιορισμού της πρόσβασης στο διαδίκτυο, ακόμη και κρατικά ιρανικά μέσα παραδέχονται ότι η καταστολή είναι εκτεταμένη και αιματηρή.
Οι εξελίξεις αυτές έχουν προκαλέσει κινητοποίηση της ιρανικής διασποράς. Σε πολλές χώρες, από την Αυστραλία και τον Καναδά έως τις Ηνωμένες Πολιτείες και κράτη της Ευρώπης, οργανώνονται μαζικές συγκεντρώσεις αλληλεγγύης προς τους διαδηλωτές στο Ιράν. Στόχος των κινητοποιήσεων αυτών είναι αφενός η διεθνοποίηση του ζητήματος και αφετέρου η άσκηση πίεσης στις δυτικές κυβερνήσεις ώστε να υιοθετήσουν πιο σκληρή στάση έναντι της Τεχεράνης.
Το κλίμα αστάθειας αντικατοπτρίζεται και στις διεθνείς μετακινήσεις. Μεγάλες ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες, όπως η Lufthansa, η Air France, η KLM και η Swiss, έχουν προχωρήσει σε ακυρώσεις ή αναστολές πτήσεων προς διάφορους προορισμούς της Μέσης Ανατολής, επικαλούμενες λόγους ασφαλείας. Οι αποφάσεις αυτές δείχνουν ότι οι αεροπορικές αρχές εκτιμούν αυξημένο κίνδυνο στρατιωτικών επεισοδίων ή κλεισίματος εναέριων χώρων.
Στο διπλωματικό και στρατηγικό επίπεδο, η Ουάσινγκτον ακολουθεί πολιτική έντονης πίεσης, αλλά ταυτόχρονα προσπαθεί να αποφύγει την άμεση εμπλοκή σε γενικευμένο πόλεμο. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει στο παρελθόν διατυπώσει σαφείς απειλές και «κόκκινες γραμμές» προς το Ιράν, όμως η διατήρηση της αποτρεπτικής ισορροπίας αποδεικνύεται δύσκολη, ειδικά όσο εντείνεται η εσωτερική αστάθεια στην Τεχεράνη.
Παρότι αρχικά είχε προειδοποιήσει το ιρανικό καθεστώς να μη στραφεί εναντίον των ίδιων των πολιτών του, στη συνέχεια φάνηκε να μετριάζει τη ρητορική του, έπειτα από πιέσεις συμμάχων της περιοχής που φοβούνται ότι μια πολεμική σύγκρουση θα προκαλέσει γενικευμένη αποσταθεροποίηση. Δήλωσε μάλιστα ότι το Ιράν δεσμεύτηκε να περιορίσει τις εκτελέσεις, ισχυρισμός που διαψεύστηκε κατηγορηματικά από Ιρανούς αξιωματούχους.
Ωστόσο, παρά τη διπλωματική επιφύλαξη, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύουν έμπρακτα τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή. Ομάδα κρούσης αεροπλανοφόρου, συνοδευόμενη από αντιτορπιλικά εξοπλισμένα με πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και μαχητικά αεροσκάφη τελευταίας τεχνολογίας, κινείται προς τη Μέση Ανατολή. Πρόκειται για δύναμη ικανή όχι μόνο για αποτροπή, αλλά και για άμεση διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων υψηλής έντασης.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτή η ανάπτυξη δυνάμεων παρέχει στην Ουάσινγκτον στρατηγική ευελιξία: μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε για πραγματικά στρατιωτικά πλήγματα είτε ως μοχλός πίεσης, με στόχο την εξαναγκαστική διπλωματία. Ωστόσο, η συνεχής στρατιωτική κλιμάκωση αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτη σύγκρουση.
Από την πλευρά του, το Ιράν υιοθετεί εξαιρετικά επιθετική ρητορική. Ανώτεροι αξιωματούχοι δηλώνουν ότι οποιαδήποτε επίθεση, ανεξαρτήτως κλίμακας, θα θεωρηθεί πράξη πολέμου και θα αντιμετωπιστεί με γενικευμένη στρατιωτική απάντηση. Η Τεχεράνη αφήνει να εννοηθεί ότι διαθέτει τη δυνατότητα να πλήξει αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις και συμμάχους των ΗΠΑ σε ολόκληρη την περιοχή.
Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης, που αποτελούν τον πιο ισχυρό στρατιωτικό και πολιτικό μηχανισμό του καθεστώτος, δηλώνουν ότι βρίσκονται σε κατάσταση ύψιστης επιχειρησιακής ετοιμότητας. Η ηγεσία τους τονίζει ότι είναι έτοιμη να εκτελέσει άμεσα τις εντολές του ανώτατου ηγέτη, στέλνοντας σαφές μήνυμα τόσο προς τις ΗΠΑ όσο και προς το Ισραήλ.
Την ίδια στιγμή, το νέο αμυντικό δόγμα του Πενταγώνου παρουσιάζει το Ιράν ως μακροπρόθεσμη απειλή. Σύμφωνα με το έγγραφο, η Τεχεράνη επιδιώκει να ανασυγκροτήσει τις συμβατικές της στρατιωτικές δυνάμεις και ενδέχεται να επιχειρήσει εκ νέου την απόκτηση πυρηνικών όπλων, αποφεύγοντας ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Επιπλέον, κατηγορείται ότι υποκινεί περιφερειακές συγκρούσεις μέσω συμμαχικών οργανώσεων, θέτοντας σε κίνδυνο αμερικανικά και ισραηλινά συμφέροντα.
Συμπερασματικά, η κατάσταση διαμορφώνει ένα εξαιρετικά εύθραυστο γεωπολιτικό περιβάλλον, στο οποίο συνυπάρχουν τρεις παράγοντες υψηλού κινδύνου: εσωτερική αποσταθεροποίηση στο Ιράν, αυξανόμενη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ και επιθετική ρητορική και από τις δύο πλευρές. Ο συνδυασμός αυτός αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα ενός ατυχήματος, μιας προβοκάτσιας ή μιας λανθασμένης εκτίμησης που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύγκρουση μεγάλης κλίμακας με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και τη διεθνή ασφάλεια.