Σε μια ακόμη επίδειξη πίεσης προς την Τεχεράνη προχώρησε ο Ντόναλντ Τραμπ, αποκαλύπτοντας ότι «μια πελώρια αμερικανική ναυτική αρμάδα» βρίσκεται ήδη καθ’ οδόν προς τον Περσικό Κόλπο. Αν και ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε να εννοηθεί ότι η προοπτική άμεσης στρατιωτικής επέμβασης απομακρύνεται, οι δηλώσεις του εντάσσονται σε ένα σκηνικό αυξημένης έντασης και στρατηγικής αποτροπής απέναντι στο Ιράν.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους κατά την επιστροφή του από το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, ο Τραμπ υπογράμμισε ότι η Ουάσινγκτον παρακολουθεί «πολύ στενά» τις κινήσεις της ιρανικής πολιτικής ηγεσίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται αντιμέτωπη με βαθιά εσωτερική κρίση, έπειτα από τις μαζικές αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις και τη βίαιη καταστολή τους.
Αποτροπή χωρίς άμεση σύγκρουση
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα απειλήσει με στρατιωτικά πλήγματα, επικαλούμενος την αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων και τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο, την περασμένη εβδομάδα εμφανίστηκε πιο συγκρατημένος, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Τεχεράνη ανέστειλε προγραμματισμένες εκτελέσεις διαδηλωτών, γεγονός που –σύμφωνα με τον ίδιο– συνέβαλε στην αποκλιμάκωση.
«Έχουμε πολλά πλοία που κινούνται προς την περιοχή, σε περίπτωση που χρειαστεί», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας πάντως ότι «θα προτιμούσα να μη γίνει τίποτα». Παράλληλα, διαμήνυσε ότι παραμένει ανοιχτός στο ενδεχόμενο συνομιλιών με την Τεχεράνη, στέλνοντας διττό μήνυμα αποτροπής και διαλόγου.
Μετακινήσεις αμερικανικών δυνάμεων και στρατηγικά σήματα
Σύμφωνα με αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln, το οποίο βρισκόταν στη Νότια Σινική Θάλασσα, έλαβε εντολή να κατευθυνθεί προς τη Μέση Ανατολή μαζί με τη δύναμη κρούσης που το συνοδεύει. Αν και ο Λευκός Οίκος δεν έχει δώσει επίσημες λεπτομέρειες για το εύρος και τη σύνθεση των ναυτικών δυνάμεων, ο Τραμπ έκανε λόγο για «μεγάλη δύναμη» και «αρμάδα», υπογραμμίζοντας ότι ενδέχεται να μη χρειαστεί ποτέ να χρησιμοποιηθεί.
Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται από αναλυτές ως προσπάθεια ενίσχυσης της αμερικανικής αποτρεπτικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο, μια περιοχή ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, αλλά και ως μήνυμα προς τους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο και το Ισραήλ.
Σκληρή ρητορική από την Τεχεράνη
Οι δηλώσεις Τραμπ ήρθαν στον απόηχο απειλών από τον επικεφαλής των Φρουρών της Επανάστασης, ο οποίος προειδοποίησε ότι Ισραήλ και Ηνωμένες Πολιτείες θα έχουν «οδυνηρή τύχη» σε περίπτωση επίθεσης κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, διαβεβαιώνοντας πως οι ιρανικές δυνάμεις βρίσκονται διαρκώς σε κατάσταση ετοιμότητας, «με το δάχτυλο στη σκανδάλη».
Η σκληρή αυτή ρητορική αντανακλά τον φόβο της ιρανικής ηγεσίας ότι η εσωτερική αποσταθεροποίηση μπορεί να συνδυαστεί με εξωτερική πίεση, σε μια περίοδο όπου η χώρα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με βαριές κυρώσεις και διεθνή απομόνωση.
Το εσωτερικό μέτωπο και ο απολογισμός των ταραχών
Οι κινητοποιήσεις, που ξεκίνησαν στα τέλη Δεκεμβρίου, εξελίχθηκαν στις αρχές Ιανουαρίου στο μεγαλύτερο κύμα διαμαρτυρίας των τελευταίων ετών, με τους διαδηλωτές να αμφισβητούν ανοικτά το κληρικαλικό καθεστώς. Η απάντηση των αρχών υπήρξε σφοδρή, με μαζικές συλλήψεις και χρήση θανατηφόρας βίας.
Η ιρανική κρατική τηλεόραση μετέδωσε ότι, σύμφωνα με το Ίδρυμα Μαρτύρων και Βετεράνων Πολέμου, 3.117 άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά τις ταραχές, δημοσιοποιώντας τον πρώτο επίσημο απολογισμό. Ο αριθμός αυτός, ωστόσο, αμφισβητείται έντονα από διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες κάνουν λόγο για σημαντικά μεγαλύτερο αριθμό θυμάτων.
Εύθραυστη ισορροπία
Συνολικά, η στρατιωτική κινητικότητα των ΗΠΑ και η κλιμακούμενη ρητορική από την Τεχεράνη συντηρούν ένα σκηνικό εύθραυστης ισορροπίας στον Περσικό Κόλπο. Παρά τις διαβεβαιώσεις Τραμπ ότι επιθυμεί να αποφευχθεί μια σύγκρουση, η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν παραμένει ένα από τα πιο επικίνδυνα γεωπολιτικά μέτωπα, όπου η αποτροπή, ο εκβιασμός και ο διάλογος συνυπάρχουν σε μια λεπτή και απρόβλεπτη ισορροπία.