Η σαρωτική νίκη της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στις περιφερειακές εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός γερμανικού κρατιδίου και προκαλεί έντονους προβληματισμούς σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Σε ανάλυσή τους, οι New York Times εκτιμούν ότι το αποτέλεσμα αποτελεί το τελευταίο επεισόδιο μιας πολυετούς πολιτικής μετατόπισης, η οποία φέρνει ακροδεξιές και εθνικιστικές δυνάμεις όλο και πιο κοντά στην κυβερνητική εξουσία σε σειρά ευρωπαϊκών χωρών.
Η ευρεία επικράτηση του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ προκάλεσε αναταράξεις από το Βερολίνο μέχρι το Παρίσι και το Λονδίνο, καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις πλησιάζουν σε Γαλλία, Ισπανία και Ιταλία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η εξέλιξη καταγράφεται στη Γερμανία, όπου μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η ακροδεξιά παρέμενε επί δεκαετίες στο πολιτικό περιθώριο.
Το AfD συγκέντρωσε περίπου το 44% των ψήφων στη Σαξονία-Άνχαλτ, υπερδιπλάσιο ποσοστό από εκείνο της κυβερνώσας Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU), χωρίς ωστόσο να εξασφαλίσει αυτοδυναμία.
Η υψηλή συμμετοχή, που πλησίασε το 77%, ενισχύει ακόμη περισσότερο την πολιτική βαρύτητα του αποτελέσματος.
Πίεση στον Μερτς και κρίση των παραδοσιακών κομμάτων
Η εκλογική κατάρρευση της CDU δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα για τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος βρίσκεται ήδη αντιμέτωπος με αυξανόμενη δυσαρέσκεια γύρω από την οικονομία, το κόστος ζωής και τη μεταναστευτική πολιτική.
Οι New York Times επισημαίνουν ότι το αποτέλεσμα ενδέχεται να αποδυναμώσει περαιτέρω τη θέση του, ιδιαίτερα εάν στελέχη της CDU θεωρήσουν ότι φέρει προσωπική ευθύνη για την ήττα.
Ο Μουτζτάμπα Ραχμάν, αναλυτής της Eurasia Group, εκτιμά ότι η ανεπτυγμένη Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια μορφή σύνθετης πολιτικής και κρατικής αποτυχίας, καθώς οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν το κόστος διαβίωσης και να προσφέρουν απτά αποτελέσματα στους ψηφοφόρους.
Η πολιτική αδυναμία της Γερμανίας, όπως σημειώνει, έχει συνέπειες και για την Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά, καθώς περιορίζει την ικανότητά της να αντιμετωπίζει γεωπολιτικές και οικονομικές προκλήσεις.
Το «τείχος προστασίας» απέναντι στο AfD
Παρά τη μεγάλη εκλογική του νίκη, το AfD εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ένα σημαντικό πολιτικό εμπόδιο: τα υπόλοιπα κόμματα απορρίπτουν, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, τη συμμετοχή τους σε κυβερνητικό συνασπισμό μαζί του.
Το λεγόμενο «τείχος προστασίας» απέναντι στην ακροδεξιά παραμένει βασικό στοιχείο της γερμανικής πολιτικής ζωής.
Ωστόσο, όσο αυξάνεται η εκλογική δύναμη του AfD, τόσο δυσκολότερο γίνεται για τα υπόλοιπα κόμματα να σχηματίζουν βιώσιμες κυβερνήσεις χωρίς τη συμμετοχή του.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι κατά πόσο αυτό το μοντέλο πολιτικής απομόνωσης μπορεί να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα.
Η Γαλλία στο επίκεντρο της ανησυχίας
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στη Γαλλία, όπου η Μαρίν Λεπέν και ο Εθνικός Συναγερμός εμφανίζονται ιδιαίτερα ενισχυμένοι.
Οι δημοσκοπήσεις τη φέρνουν σε ισχυρή θέση ενόψει των προεδρικών εκλογών, ενώ σε ορισμένα σενάρια προηγείται ακόμη και στον δεύτερο γύρο.
Μια ενδεχόμενη ακροδεξιά κυβέρνηση στη Γαλλία θα είχε πολύ μεγαλύτερες συνέπειες για την Ευρωπαϊκή Ένωση, λόγω του οικονομικού και γεωπολιτικού βάρους της χώρας, του πυρηνικού της οπλοστασίου και του κεντρικού της ρόλου στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Ο καθηγητής ευρωπαϊκής πολιτικής Φιλίπ Μαρλιέρ εκτιμά ότι τόσο στη Γερμανία όσο και στη Γαλλία το πολιτικό μέτωπο που απέκλειε επί δεκαετίες την ακροδεξιά από την εξουσία βρίσκεται πλέον υπό ισχυρή πίεση.
Ισπανία, Ιταλία και Βρετανία
Ανάλογες μετατοπίσεις καταγράφονται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Στην Ισπανία, το Vox διεκδικεί ενισχυμένο ρόλο στην επόμενη κυβέρνηση, καθώς η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντική πολιτική φθορά.
Στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι έχει ήδη δείξει έναν διαφορετικό δρόμο για κόμματα με ακροδεξιές ή νεοφασιστικές καταβολές: μετρίασε ορισμένες από τις αρχικές της θέσεις, ιδιαίτερα απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ουκρανία, και κατάφερε να σταθεροποιήσει την κυβέρνησή της.
Παράλληλα, όμως, η εμφάνιση ακόμη πιο δεξιών ανταγωνιστών την ωθεί εκ νέου σε σκληρότερες θέσεις, κυρίως στο μεταναστευτικό.
Στη Βρετανία, το Reform UK έχει επίσης προκαλέσει σημαντικές ανακατατάξεις, αν και η δυναμική του έχει περιοριστεί από εσωτερικά προβλήματα και οικονομικά σκάνδαλα.
Η άνοδος της ακροδεξιάς δεν είναι αναπόφευκτη
Οι New York Times επισημαίνουν πάντως ότι η ενίσχυση της ακροδεξιάς δεν αποτελεί μια ασταμάτητη ή μη αναστρέψιμη διαδικασία.
Πολιτικά και οικονομικά σκάνδαλα μπορούν να περιορίσουν τη δυναμική τέτοιων κομμάτων, ενώ η άσκηση της εξουσίας μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο δύσκολη από την εκλογική άνοδο.
Το κρίσιμο ερώτημα, σύμφωνα με τον καθηγητή Πολιτικής Τίμοθι Μπέιλ, είναι τι συμβαίνει όταν ένα τέτοιο κόμμα περνά από την αντιπολίτευση στην κυβέρνηση και κατά πόσο αποδεικνύεται ικανό να κυβερνήσει αποτελεσματικά.
Μήνυμα για ολόκληρη την Ευρώπη
Η νίκη του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ λειτουργεί έτσι ως προειδοποιητικό σήμα για τα παραδοσιακά κόμματα σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η οικονομική ανασφάλεια, το αυξημένο κόστος ζωής, η μετανάστευση και η απογοήτευση από τις κυβερνήσεις δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για πολιτικές δυνάμεις που παρουσιάζονται ως αντίπαλοι του κατεστημένου.
Το μεγάλο ερώτημα για το επόμενο διάστημα δεν είναι πλέον μόνο αν τα κόμματα αυτά μπορούν να κερδίζουν εκλογές.
Είναι αν μπορούν να περάσουν από την εκλογική επιτυχία στην κυβερνητική εξουσία και, κυρίως, αν το πολιτικό σύστημα που για δεκαετίες τα κρατούσε στο περιθώριο εξακολουθεί να διαθέτει τη δύναμη και τη συνοχή για να το κάνει.