Μέσα σε ένα περιβάλλον διαρκών εντάσεων, αντικρουόμενων απειλών, διπλωματικών ελιγμών και προσπαθειών κατευνασμού, διαμορφώνεται ένα ακραίο αλλά εξαιρετικά ανησυχητικό σενάριο που στοιχειώνει πλέον τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες στις σχέσεις τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με ανάλυση της Wall Street Journal, ο μεγαλύτερος φόβος της Ευρώπης δεν αφορά τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, τις γεωπολιτικές φιλοδοξίες του Ντόναλντ Τραμπ ή ακόμη και έναν νέο γύρο δασμών. Το πραγματικό σοκ θα ήταν ένα εκτελεστικό διάταγμα του Λευκού Οίκου που θα μπορούσε να περιορίσει ή να διακόψει την ευρωπαϊκή πρόσβαση σε αμερικανικά data centers ή σε κρίσιμα ψηφιακά εργαλεία, όπως οι υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και cloud, από τα οποία εξαρτάται η λειτουργία επιχειρήσεων, κρατικών υπηρεσιών και κρίσιμων υποδομών.
«Όταν αρχίζεις να εξετάζεις τέτοια ενδεχόμενα, ακόμη κι αν μοιάζουν θεωρητικά, πρέπει να αναρωτηθείς πώς θα εφαρμοζόταν κάτι τέτοιο στην πράξη», επισημαίνει στη WSJ ο Bernard Liautaud, managing partner της Balderton Capital. «Μπορεί κανείς να φανταστεί την Ευρώπη να λειτουργεί χωρίς αμερικανική τεχνολογία; Είναι εξαιρετικά δύσκολο, αν όχι αδύνατο, στο άμεσο μέλλον».
Πίεση για «τεχνολογική ανεξαρτησία»
Η σκληρή στάση του Τραμπ σε ζητήματα όπως η Γροιλανδία λειτούργησε ως καταλύτης, ωθώντας Ευρωπαίους αξιωματούχους και διπλωμάτες να επαναφέρουν με μεγαλύτερη ένταση τη συζήτηση για τη μείωση της εξάρτησης από τις ΗΠΑ. Η συζήτηση αυτή δεν περιορίζεται πλέον στην άμυνα ή το εμπόριο, αλλά επεκτείνεται δυναμικά στον πυρήνα της ψηφιακής οικονομίας και της τεχνολογίας.
Την Πέμπτη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα για την «τεχνολογική κυριαρχία», το οποίο προβλέπει τη χρήση κριτηρίων στις δημόσιες προμήθειες υπέρ ευρωπαϊκών λύσεων, όπου αυτό είναι εφικτό, και εισηγείται νέο θεσμικό πλαίσιο για την ενίσχυση ευρωπαϊκών παρόχων cloud.
Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται νομοθετικές πρωτοβουλίες με στόχο τη θωράκιση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής αυτονομίας. Σύμφωνα με αξιωματούχους που γνωρίζουν τις διεργασίες, ζητήματα ασφάλειας που σχετίζονται με την αμερικανική τεχνολογία συζητούνται πλέον ανοιχτά — κάτι που, όπως παραδέχονται, θα φαινόταν αδιανόητο μόλις πριν από λίγους μήνες.
Παρά τις αιχμές, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διευκρινίζουν ότι δεν επιδιώκεται πλήρης ρήξη με τις αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες, αλλά ο περιορισμός των πιο κρίσιμων εξαρτήσεων και η παράλληλη ενίσχυση της ευρωπαϊκής ψηφιακής βιομηχανίας.
Το Νταβός και το βάρος του cloud
Η προοπτική μιας τεχνολογικής «αποσύζευξης» Ευρώπης–ΗΠΑ βρέθηκε στο επίκεντρο των συζητήσεων στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός. Πολιτικοί και επιχειρηματικοί ηγέτες αναγνώρισαν ότι πρόκειται για ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα, δεδομένης της κυριαρχίας της αμερικανικής τεχνολογίας σε όλο το φάσμα — από τα μικροτσίπ και τις υπηρεσίες cloud έως τα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.
Η εξάρτηση της Ευρώπης είναι ιδιαίτερα έντονη στον τομέα του cloud computing. Το 2024, ευρωπαϊκοί οργανισμοί και επιχειρήσεις δαπάνησαν σχεδόν 25 δισ. δολάρια σε υποδομές των πέντε μεγαλύτερων αμερικανικών παρόχων, όπως η Amazon, η Google και η Microsoft, ποσό που αντιστοιχεί στο 83% της συνολικής ευρωπαϊκής αγοράς, σύμφωνα με στοιχεία της IDC.
«Οι μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρείες πρέπει να στραφούν σε ευρωπαϊκό λογισμικό», δήλωσε ο Nicolas Dufourcq, επικεφαλής της γαλλικής κρατικής επενδυτικής τράπεζας Bpifrance. «Η αυτόματη επιλογή αμερικανικών ψηφιακών λύσεων είναι εύκολη, αλλά αυτή η λογική πρέπει να αλλάξει».
Παλιές φιλοδοξίες σε νέο γεωπολιτικό περιβάλλον
Η Wall Street Journal υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη υπήρξε πρωτοπόρος στην εποχή της κινητής τηλεφωνίας, με εταιρείες-κολοσσούς όπως η Nokia και η Ericsson. Ωστόσο, στην εποχή του Διαδικτύου δεν κατάφερε να δημιουργήσει αντίστοιχης κλίμακας τεχνολογικούς γίγαντες, αφήνοντας το πεδίο να κυριαρχηθεί από τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Πολλαπλές προσπάθειες για την ανάπτυξη ευρωπαϊκών μηχανών αναζήτησης δεν κατάφεραν ποτέ να απειλήσουν σοβαρά την κυριαρχία της Google. Επιχειρηματικοί κύκλοι αποδίδουν αυτή την υστέρηση σε μια πιο συντηρητική επενδυτική κουλτούρα, στον κατακερματισμό της ενιαίας αγοράς και σε ένα ιδιαίτερα αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο. Παρότι η ΕΕ επιχειρεί να χαλαρώσει ορισμένους ψηφιακούς κανόνες, η πρόοδος παραμένει αργή.
Από τον Σνόουντεν στο σήμερα
Οι ευρωπαϊκές ανησυχίες για την αμερικανική τεχνολογική κυριαρχία δεν είναι νέες. Το 2013, οι αποκαλύψεις του Έντουαρντ Σνόουντεν για τα προγράμματα μαζικής παρακολούθησης των ΗΠΑ οδήγησαν το Δικαστήριο της ΕΕ στην ακύρωση συμφωνιών διατλαντικής μεταφοράς δεδομένων. Αντίστοιχα, το 2018, κατά την πρώτη θητεία Τραμπ, ευρωπαϊκές εταιρείες εξέφρασαν έντονη ανησυχία για νόμο που επέτρεπε στις αμερικανικές αρχές πρόσβαση σε δεδομένα αποθηκευμένα στο εξωτερικό από αμερικανικούς παρόχους cloud.
Παρά ταύτα, οι αμερικανικοί τεχνολογικοί κολοσσοί όχι μόνο διατήρησαν, αλλά ενίσχυσαν την παρουσία τους στην Ευρώπη, επενδύοντας σε τοπικά data centers και προσφέροντας λύσεις «κυρίαρχου cloud», με δεδομένα αποθηκευμένα υπό ευρωπαϊκό έλεγχο.
Μετά την επανεκλογή Τραμπ, η πίεση αυξάνεται. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ζητούν πλέον εγγυήσεις ότι κρίσιμοι τομείς, όπως η ενέργεια, θα μπορούν να μεταφέρουν γρήγορα τις ψηφιακές τους υποδομές σε ευρωπαϊκούς παρόχους σε περίπτωση διακοπής υπηρεσιών. Στο πλαίσιο αυτό, η Microsoft ενισχύει συνεργασίες, όπως στη Γερμανία με τη Delos Cloud (θυγατρική της SAP), ενώ η Amazon και η Google προχωρούν σε «sovereign cloud» λύσεις και κοινοπραξίες με τοπικούς εταίρους.
Η συζήτηση για την τεχνολογική αυτονόμηση της Ευρώπης, που για χρόνια κινούνταν στη σφαίρα της θεωρίας, αποκτά πλέον ξεκάθαρο γεωπολιτικό βάθος — και, για πρώτη φορά, αίσθηση πραγματικού επείγοντος.