Οι Ισραηλινοί προσέρχονται στις κάλπες την Τρίτη 27 Οκτωβρίου για τις πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023, με επικεφαλής τη Χαμάς, και τις πολεμικές αναμετρήσεις που ακολούθησαν σε Γάζα, Ιράν, Λίβανο (Χεζμπολάχ) και Υεμένη (Χούθι). Σύμφωνα με το BBC, πολλοί αναλυτές τις θεωρούν από τις κρισιμότερες στην ιστορία της χώρας, με συνέπειες που ξεπερνούν τα σύνορά της.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν ντέρμπι ανάμεσα στον απερχόμενο πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον Γκάντι Άιζενκοτ, πρώην αρχηγό του στρατού. Ο Άιζενκοτ, που ίδρυσε το κόμμα Γιασάρ μόλις πέρυσι, αντλεί δημοφιλία από τη στρατιωτική του πορεία και από την πρόσφατη είσοδό του στην πολιτική.
Έχασε τον γιο του στις πρώτες φάσεις του πολέμου στη Γάζα, ενώ παραιτήθηκε το 2024 από το πολεμικό υπουργικό συμβούλιο λόγω διαφωνιών. Στην καμπάνια του δίνει έμφαση στην απόδοση ευθυνών για τα κενά ασφαλείας της 7ης Οκτωβρίου.
Στην αντιπολίτευση συγκαταλέγονται ακόμη ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ και ο Αβίγκντορ Λίμπερμαν, δεξιοί με σκληρή γραμμή στην ασφάλεια, που υποστηρίζουν μόνιμη ισραηλινή κυριαρχία σε μεγάλο μέρος της Δυτικής Όχθης, καθώς και ο αριστερός Γιαΐρ Γκολάν, υπέρ της αποχώρησης από μεγάλες περιοχές της. Παρά τις διαφορές τους, θα μπορούσαν να συνεργαστούν με τον Άιζενκοτ σε μια κυβέρνηση.
Η σημερινή κυβέρνηση Νετανιάχου θεωρείται η πιο δεξιά στην ιστορία του Ισραήλ και, για να παραμείνει στην εξουσία, ο πρωθυπουργός πιθανότατα θα χρειαστεί ξανά τους ακροδεξιούς εταίρους του. Μερικοί από αυτούς ζητούν προσάρτηση της Δυτικής Όχθης και «μετανάστευση» Παλαιστινίων από τη Γάζα, κάτι που θα μπορούσε να ισοδυναμεί με αναγκαστικό εκτοπισμό αμάχων. Παρόμοιες εκκλήσεις έχουν διατυπωθεί και από στελέχη του Λικούντ.
Δύο συνασπισμοί αραβικών κομμάτων μετέχουν επίσης στις εκλογές. Οι Άραβες αποτελούν περίπου το ένα πέμπτο του πληθυσμού και πολλοί αυτοπροσδιορίζονται ως Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ. Θεωρητικά θα μπορούσαν να παίξουν καθοριστικό ρόλο, όμως όλα τα μεγάλα εβραϊκά κόμματα, πλην ενός, έχουν αποκλείσει τη συνεργασία μαζί τους.
Το εκλογικό σύστημα
Η Κνεσέτ έχει 120 έδρες και απαιτούνται 61 για πλειοψηφία. Με το αναλογικό σύστημα, οι κυβερνήσεις είναι πάντα συνασπισμοί, και ο σχηματισμός τους μπορεί να πάρει εβδομάδες ή και μήνες. Αν δεν προκύψει πλειοψηφία, είναι πιθανή κυβέρνηση μειοψηφίας.
Τα μεγάλα διακυβεύματα
Κυρίαρχο θέμα είναι η ασφάλεια. Οι επικριτές του Νετανιάχου τον κατηγορούν για τις αστοχίες που οδήγησαν στην 7η Οκτωβρίου, όταν σκοτώθηκαν σχεδόν 1.200 άνθρωποι και 251 απήχθησαν ως όμηροι. Εκείνος ωστόσο παρουσιάζεται ξανά ως ο «κύριος Ασφάλεια», επικαλούμενος τις στρατηγικές επιτυχίες των πολέμων από το 2023.
Διχαστικό είναι και το ζήτημα της στράτευσης των υπερορθόδοξων, οι οποίοι ιστορικά εξαιρούνται όταν σπουδάζουν θρησκευτικά, καθώς και η δικαστική μεταρρύθμιση που είχε προκαλέσει μαζικές διαδηλώσεις πριν από τον πόλεμο και την οποία οι επικριτές θεωρούν απειλή για τη δημοκρατία. Το κόστος ζωής, με τις τιμές τροφίμων και στέγης σε σταθερή άνοδο, συμπληρώνει τη λίστα.
Οι επιπτώσεις για τους Παλαιστινίους
Ένα χρόνο μετά την εκεχειρία, το Ισραήλ συνεχίζει σχεδόν καθημερινά τα πλήγματα στη Γάζα, λέγοντας ότι στοχεύει μέλη της Χαμάς, και ελέγχει πάνω από το μισό έδαφος του θύλακα. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας, που διοικείται από τη Χαμάς και του οποίου τα στοιχεία θεωρούνται αξιόπιστα από τον ΟΗΕ, οι νεκροί ξεπερνούν τους 74.000. Στη Δυτική Όχθη, οι επιθέσεις εποίκων βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά, κατά τον ΟΗΕ, και οι οικισμοί, παράνομοι βάσει διεθνούς δικαίου, επεκτείνονται ταχύτατα.
Για τη Γάζα, τα δύο κυρίαρχα στρατόπεδα έχουν παρόμοιες θέσεις: και τα δύο στηρίζουν το σχέδιο Τραμπ, που προβλέπει αφοπλισμό της Χαμάς με αντάλλαγμα σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων. Ο Άιζενκοτ υποσχέθηκε να τερματίσει την κυριαρχία της Χαμάς σε 18 μήνες, ακόμη και στρατιωτικά αν χρειαστεί.
Στη Δυτική Όχθη, το στρατόπεδο Νετανιάχου επιδιώκει κυρίως τη συνέχιση της επέκτασης των οικισμών. Ο Άιζενκοτ τους στηρίζει γενικά, αλλά αντιτίθεται στο σχέδιο Ε1, που θα χώριζε ουσιαστικά τη Δυτική Όχθη στα δύο, και θέλει να κλείσουν μη εγκεκριμένα φυλάκια, να αντιμετωπιστούν οι βίαιοι έποικοι και να δημιουργηθούν προϋποθέσεις για οριστική συμφωνία με τους Παλαιστινίους.
Η λύση των δύο κρατών, που για δεκαετίες υποστηρίζονταν από πολλούς πολιτικούς, με τον Νετανιάχου να τη στηλιτεύει επί μακρόν, έχει χάσει έδαφος. Φέτος κανένα μεγάλο εβραϊκό κόμμα δεν την προβάλλει, ενώ πολλά την απορρίπτουν ρητά.
Πότε θα έχουμε αποτελέσματα
Τα exit polls θα δημοσιευθούν στις 22:00 (ώρα Ισραήλ), αλλά μπορεί να αποκλίνουν σημαντικά από το τελικό αποτέλεσμα, και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι δύσκολα θα υπάρξει σαφής νικητής από την αρχή. Τα πρώτα αποτελέσματα αναμένονται την επομένη και η επίσημη ανακοίνωση στις 4 Νοεμβρίου.
Ακολούθως, ο πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ, έπειτα από διαβουλεύσεις με τους αρχηγούς των κομμάτων, θα δώσει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης σε όποιον κρίνει ότι έχει τις περισσότερες πιθανότητες να εξασφαλίσει πλειοψηφία. Η διαδικασία μπορεί να υπερβεί τον ένα μήνα.
Σε περίπτωση αποτυχίας, η εντολή περνά σε δεύτερο πολιτικό αρχηγό και, αν αποτύχει και αυτός, η Κνεσέτ μπορεί να ζητήσει να δοθεί σε τρίτο. Αν και αυτή η προσπάθεια αποτύχει, προκηρύσσονται νέες εκλογές. Το Ισραήλ έχει ήδη περάσει από πέντε εκλογικές αναμετρήσεις μεταξύ 2019 και 2022, λόγω επαναλαμβανόμενων αδιεξόδων στις συνεργασίες.