Συμπληρώνονται σήμερα, 24 Φεβρουαρίου, τέσσερα χρόνια από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, με τον απολογισμό σε ανθρώπινες ζωές, εδάφη και οικονομικούς πόρους να αποτυπώνει το εύρος της καταστροφής και τις βαθιές γεωπολιτικές ανακατατάξεις που προκάλεσε – και εξακολουθεί να προκαλεί – η σύγκρουση.
Όπως επισημαίνει το Associated Press, ο πόλεμος έχει επηρεάσει καθοριστικά την παγκόσμια οικονομία, ενώ η Μόσχα βρίσκεται αντιμέτωπη με το εκτενέστερο πακέτο κυρώσεων που έχει επιβληθεί ποτέ σε κράτος. Παρά τις σημαντικές αποκλίσεις στις εκτιμήσεις για τις απώλειες, ακόμη και οι πιο συγκρατημένοι υπολογισμοί καταδεικνύουν τη σφοδρότητα και τη διάρκεια της αναμέτρησης.
Οι ανθρώπινες απώλειες
Οι εκτιμήσεις για τις ρωσικές στρατιωτικές απώλειες παρουσιάζουν μεγάλες διαφοροποιήσεις. Ορισμένες πηγές ανεβάζουν τον συνολικό αριθμό νεκρών και τραυματιών ακόμη και στα δύο εκατομμύρια. Το Γενικό Επιτελείο των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας υπολόγισε ότι μόνο κατά το 2025 σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν περίπου 418.000 Ρώσοι στρατιώτες, ανεβάζοντας τις συνολικές απώλειες της Ρωσίας σε πάνω από 1,25 εκατομμύρια.
Το Center for Strategic and International Studies εκτιμά ότι από τον Φεβρουάριο του 2022 έως τον Δεκέμβριο του 2025 η Ρωσία υπέστη περίπου 1,2 εκατομμύρια απώλειες, εκ των οποίων τουλάχιστον 325.000 νεκρούς – αριθμός πρωτοφανής για μεγάλη στρατιωτική δύναμη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Από την ουκρανική πλευρά, ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει αναφερθεί σε περίπου 55.000 νεκρούς στρατιώτες, ενώ το CSIS εκτιμά συνολικά έως και 600.000 απώλειες, με έως 140.000 νεκρούς. Παράλληλα, η Αποστολή Παρακολούθησης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ στην Ουκρανία καταγράφει τουλάχιστον 15.168 νεκρούς αμάχους και 41.534 τραυματίες, με το 2025 να χαρακτηρίζεται ως το πλέον φονικό έτος για τον άμαχο πληθυσμό.
Το δημογραφικό αποτύπωμα
Οι δημογραφικές συνέπειες της σύγκρουσης είναι εξίσου βαριές. Η Ουκρανία έχει απωλέσει περίπου το ένα τέταρτο του προπολεμικού πληθυσμού της, ο οποίος ανερχόταν σε 42 εκατομμύρια κατοίκους. Περίπου πέντε εκατομμύρια άνθρωποι διαμένουν σε περιοχές υπό ρωσικό έλεγχο, ενώ σχεδόν έξι εκατομμύρια έχουν εγκαταλείψει τη χώρα, κυρίως προς ευρωπαϊκά κράτη, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.
Επιπλέον, οι ουκρανικές αρχές καταγγέλλουν την απαγωγή περισσότερων από 19.000 παιδιών από κατεχόμενες περιοχές και τη μεταφορά τους στη Ρωσία, με μόλις 1.238 να έχουν επιστρέψει μέχρι σήμερα.
Οι εδαφικές μεταβολές
Σε επίπεδο εδαφικού ελέγχου, η εικόνα έχει μεταβληθεί σημαντικά από τη φάση της ταχείας ρωσικής προέλασης στη σημερινή σχετική στασιμότητα. Τον Μάρτιο του 2022 η Ρωσία κατείχε περίπου το 26% της ουκρανικής επικράτειας, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας και εκτεταμένων τμημάτων των περιοχών Λουχάνσκ και Ντονέτσκ. Μετά τις ουκρανικές αντεπιθέσεις και τις ρωσικές αναδιπλώσεις, το ποσοστό αυτό περιορίστηκε στο 17,8% το φθινόπωρο του 2022.
Έκτοτε, το μέτωπο έχει σε μεγάλο βαθμό παγώσει, με τη Ρωσία να καταγράφει μικρά εδαφικά κέρδη με υψηλό ανθρώπινο και υλικό κόστος. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025, οι ρωσικές δυνάμεις κατείχαν περίπου το 19,3% της ουκρανικής επικράτειας, δηλαδή περίπου 116.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Το οικονομικό κόστος
Το οικονομικό τίμημα του πολέμου είναι ιδιαίτερα βαρύ και για τις δύο πλευρές. Σύμφωνα με το Stockholm International Peace Research Institute, οι στρατιωτικές δαπάνες της Ρωσίας αυξήθηκαν από σχεδόν 66 δισ. δολάρια το 2021 σε 149 δισ. δολάρια το 2024. Για το 2025 οι εκτιμήσεις ποικίλλουν, ωστόσο υπάρχουν ενδείξεις ότι η παρατεταμένη πολεμική προσπάθεια επιβαρύνει σημαντικά τα δημόσια οικονομικά της χώρας.
Η Ουκρανία αύξησε τις αμυντικές της δαπάνες από 6,9 δισ. δολάρια το 2021 σε 71 δισ. δολάρια το 2025, με το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης να καλύπτεται από τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες από το 2022 έχουν διαθέσει συνολικά πάνω από 300 δισ. δολάρια.
Μετά την ανάληψη της προεδρίας των ΗΠΑ από τον Ντόναλντ Τραμπ το 2025, η αμερικανική στήριξη μειώθηκε αισθητά, με τις ευρωπαϊκές χώρες να αναλαμβάνουν αυξημένο ρόλο στη χρηματοδότηση της ουκρανικής άμυνας.
Την ίδια στιγμή, περίπου 300 δισ. δολάρια από τα συναλλαγματικά αποθέματα της ρωσικής κεντρικής τράπεζας παραμένουν δεσμευμένα σε δυτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποφασίσει να κατευθύνει τα έσοδα από τα κεφάλαια αυτά στη στήριξη και την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της εισβολής, ο πόλεμος στην Ουκρανία εξακολουθεί να αποτελεί μια σύγκρουση με τεράστιο ανθρώπινο, εδαφικό και οικονομικό αποτύπωμα, οι συνέπειες της οποίας αναμένεται να επηρεάζουν την Ευρώπη και το διεθνές σύστημα για πολλά ακόμη χρόνια.