Σε δύσκολη θέση βρίσκονται η μοναστική κοινότητα της Αγίας Αικατερίνης και, μέσω αυτής, η ελληνική κυβέρνηση. Σε λιγότερο από δύο εβδομάδες, στις 24 Οκτωβρίου, λήγει η αναβολή για τη δημοσίευση της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Αιγύπτου.
Μέχρι τότε μονή και αιγυπτιακό κράτος θα πρέπει να έχουν συμφωνήσει εξωδικαστικά, ώστε η κοινότητα να κερδίσει όσα περισσότερα μπορεί ή έστω να περισώσει ό,τι χάνει αν ισχύσει η δικαστική απόφαση.
Η εικόνα, πάντως, είναι αδιέξοδη. «Η υπόθεση πάει στα βράχια», λέει πηγή με καλή γνώση των εξελίξεων. Η μονή δεν ανταποκρίνεται στις επαφές με τις αιγυπτιακές αρχές από τις 10 Αυγούστου και δεν επικοινωνεί ούτε με άλλες πλευρές που θέλουν να βοηθήσουν. Η τελευταία προσπάθεια, με κινητοποίηση του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, φαίνεται να μην αποδίδει.
Ακόμη και η επίκληση της κατάστασης υγείας του Αρχιεπισκόπου Συμεών δεν πείθει πια ως εξήγηση για την απουσία επικοινωνίας. Αλλες πληροφορίες, ωστόσο, θέλουν τον Συμεών να αναρρώνει με ταχείς ρυθμούς μετά τη σοβαρή περιπέτεια υγείας του και να αναλαμβάνει ξανά την πρωτοβουλία των κινήσεων.
Το τετελεσμένο του Εφετείου
Το βασικό δεδομένο είναι η απόφαση του Εφετείου Ισμαηλίας της 28ης Μαΐου 2025 για 71 γεωτεμάχια και κτίσματα, ανάμεσά τους εκκλησίες, μοναστήρια και προσκυνηματικοί χώροι.
Το δικαστήριο στηρίχθηκε σε γραπτή «δικαστική ομολογία» του τότε Αρχιεπισκόπου Δαμιανού.
Σύμφωνα με το σκεπτικό, ο Δαμιανός αναγνώρισε την ιδιοκτησία του αιγυπτιακού κράτους σε όλα τα επίδικα ακίνητα, μαζί με τη μονή και τα παρεκκλήσια, υποστηρίζοντας ότι τα κατέχει νόμιμα λόγω της θρησκευτικής του ιδιότητας και με σκοπό τη λατρεία.
Μίλησε για «εποπτεία» και «φύλαξη» που ασκεί στο όνομα του προέδρου της Αιγύπτου, ο οποίος τον διορίζει με διάταγμα. Έτσι το δικαστήριο εισήγαγε την έννοια της «θρησκευτικής κατοχής», που νομιμοποιεί την παρουσία της μονής στους θρησκευτικούς χώρους.
Έγιναν δεκτά όλα τα συμβόλαια που προσκόμισε για τα γεωργικά ακίνητα. Όσα δεν είχαν συμβόλαιο ή άλλα αποδεικτικά κρίθηκε ότι ανήκουν στο κράτος και ότι η μονή τα κατείχε παράνομα. Ακόμη και για τα ακίνητα που κατέχει νόμιμα, η κυριότητα παραμένει στο κράτος.
Το δικαστήριο επικαλέστηκε και τον νόμο 147/1957, που απαγόρευσε την κτήση κυριότητας επί κρατικών εκτάσεων, και τη σιωπή της μονής για πάνω από πενήντα χρόνια. Στην απόφαση η Αγία Αικατερίνη αναφέρεται διαρκώς ως «Αιγύπτια», ενώ η μονή περιγράφεται ως πηγή υπερηφάνειας για την Αίγυπτο, που την κράτησε άθικτη επί αιώνες.
Στη δεκαετή δικαστική διαμάχη (2015-2025) η μονή δεν επικαλέστηκε ποτέ νομικά τον Αχτιναμέ, τη διαθήκη που αποδίδεται στον Μωάμεθ. Η επίκλησή του μόνο στην κοινή γνώμη εκτιμάται ότι αδυνάτισε τη θέση της, αφού το κείμενο δεν αναφέρει συγκεκριμένες ιδιοκτησίες, παρά μόνο γενική προστασία των μοναχών.
Με τη στάση του Δαμιανού, το θέμα θεωρείται νομικά λήξαν. Το ζητούμενο είναι αν μια συμφωνία μπορεί να βελτιώσει τη θέση της μονής: να αναγνωριστεί η ταυτότητά της, να θεσπιστούν υποχρεώσεις για την προστασία της, να διασφαλιστεί ότι θα παραμείνει για πάντα στη σιναϊτική αδελφότητα και να κρατήσει ακίνητα μεγάλης σημασίας.
Τι περιμένουν στο Ακυρωτικό
Οι προσφυγές στο Ανώτατο Ακυρωτικό κατατέθηκαν από τη μονή και από το αιγυπτιακό Δημόσιο. Οι πληροφορίες που κυκλοφορούν στα αιγυπτιακά Μέσα δεν είναι ενθαρρυντικές.
Ο εισαγγελέας για την προσφυγή της μονής εισηγείται αποδοχή μόνο κατά τύπο και απόρριψη στην ουσία. Ο εισαγγελέας της αιγυπτιακής πλευράς ζητεί αναγνώριση της κυριότητας του κράτους σε δέκα επιπλέον ακίνητα και επανεξέταση του χαρακτήρα 28 χώρων που είχαν χαρακτηριστεί «θρησκευτικής σημασίας».
Όσοι κριθούν μη θρησκευτικοί θα περάσουν στο κράτος. Στην καλύτερη περίπτωση, δηλαδή, η μονή χάνει άλλα δέκα ακίνητα.
Το κρίσιμο είναι ότι, μετά την έκδοση της απόφασης, η Αίγυπτος δεν θα μπορεί πια να συνάψει τη συμφωνία, για την οποία υπάρχει ήδη προφορική συναίνεση της μονής.
Στη χερσόνησο του Σινά ισχύει επιπλέον ειδική νομοθεσία: όλη η γη ανήκει στο κράτος, που τη δίνει ή την ενοικιάζει έως 30 έτη, μόνο σε Αιγυπτίους ή σε νομικά πρόσωπα με αιγυπτιακή πλειοψηφία.
Η απαίτηση ορισμένων κύκλων στην Ελλάδα να μην αναγνωρίσει η Αίγυπτος την απόφαση θεωρείται ανεδαφική, ενώ δεν υπάρχει διεθνές δικαστήριο όπου θα μπορούσε να προσφύγει η μονή.
Νέα αναβολή δεν αναμένεται, οπότε η πίεση του χρόνου μεγαλώνει. Εκτιμάται ότι μέσα στην εβδομάδα πρέπει να υπάρξει κάποια απόκριση, ώστε να υπάρξουν ρεαλιστικές προσδοκίες. Η ακινησία της μονής προκαλεί απορίες, αφού επί της αρχής υπήρχε συμφωνία και οι συζητήσεις μέχρι τις 10 Αυγούστου αφορούσαν δευτερεύοντα, πρακτικά ζητήματα.
Τα κίνητρα του Δαμιανού και η πολιτική διάσταση
Για τα κίνητρα του τέως ηγουμένου, υπερήλικα πια, μόνο εικασίες υπάρχουν, αφού σε τέτοιες αποφάσεις συχνά παίζουν ρόλο συμφέροντα και ενδοεκκλησιαστικές ισορροπίες.
Φαίνεται πάντως ότι στόχος του ήταν να εξασφαλίσει για πάντα τον θρησκευτικό και λατρευτικό χαρακτήρα της μονής. Είναι η ίδια διατύπωση που έθεσε εξαρχής η Αθήνα ως στόχο: ό,τι κι αν γίνει με την ιδιοκτησία, η Αγία Αικατερίνη να παραμείνει το αρχαιότερο μοναστήρι της Ορθοδοξίας.
Το Υπουργείο Εξωτερικών προσέγγισε ρεαλιστικά την υπόθεση, αφήνοντας την τελική απόφαση στη μοναστική κοινότητα. Αν όμως τα πράγματα εξελιχθούν όπως δείχνουν, η κυβέρνηση θα δεχθεί σφοδρές επιθέσεις στο εσωτερικό, καθώς η κοινή γνώμη είναι ευαίσθητη στο θέμα.
Στο υπουργείο επικρατεί εγρήγορση. Χθες ο Γεραπετρίτης μίλησε ξανά με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, για έκτη φορά τις τελευταίες εβδομάδες.
Επισήμως δεν ανακοινώθηκε ατζέντα για τη μονή, όμως, όπως αναφέρεται, ήταν το μόνο θέμα. Επικοινώνησε επίσης με τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεόφιλο, υπό τη δικαιοδοσία του οποίου υπάγεται η μονή, ενώ ενήμερος είναι και ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.
Παρά τις επιμέρους διαφορές, υπάρχει σύμπνοια τουλάχιστον μέχρι τις 24 Οκτωβρίου. Ο νυν Αρχιεπίσκοπος Συμεών καταβάλλει μεγάλη προσπάθεια για συμφωνία, με τη διακριτική συνδρομή της κυβέρνησης και των δύο Πατριαρχείων.
Τι διεκδικεί η Αθήνα
Ο Γεραπετρίτης προσπαθεί να εξασφαλίσει κυρίως την απρόσκοπτη διαμονή των μοναχών στην Αίγυπτο, ώστε να τελειώσει η ταλαιπωρία του ετήσιου ταξιδιού στο Κάιρο για ανανέωση των αδειών παραμονής.
Για την Αθήνα και το Οικουμενικό Πατριαρχείο η προσέλκυση νέων μοναχών είναι ζωτικής σημασίας για τη μακροζωία της μονής. Αλλες «μάχες» δίνονται για τις γαίες που εξασφαλίζουν τα μέσα επιβίωσης της μονής: αν θα προβλεφθεί συμβολικό ενοίκιο και υπό ποιους όρους ώστε να μην είναι ευάλωτο σε αλλαγές.
Οι Αιγύπτιοι, πάντως, φαίνεται να έχουν «μυριστεί αίμα». Αντιλαμβάνονται τη δύσκολη θέση των ελληνικών αρχών και περιμένουν υπομονετικά να περάσουν οι μέρες.