Με τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε με τον πιο ωμό τρόπο την πίστη του ότι η πολιτική βούληση, όταν συνοδεύεται από την αμερικανική στρατιωτική υπεροχή, μπορεί να επιβληθεί χωρίς ουσιαστικούς περιορισμούς. Με εντολή του Αμερικανού προέδρου, οι ΗΠΑ έθεσαν τον ηγέτη της Βενεζουέλας υπό κράτηση και ανακοίνωσαν ότι αναλαμβάνουν τον έλεγχο της χώρας, όπως σχολιάζει ο Τζέρεμι Μπόουεν του BBC.
Η ανακοίνωση έγινε από τον ίδιο τον Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο της Φλόριντα, σε μια συνέντευξη Τύπου με βαρύνουσες συνέπειες για τη διεθνή θέση των ΗΠΑ. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον θα «κυβερνά» τη Βενεζουέλα έως ότου διασφαλιστεί, κατά την εκτίμησή της, μια «ασφαλής και ορθολογική μετάβαση». Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ανέφερε ότι είχε επικοινωνία με την αντιπρόεδρο της χώρας, Ντέλσι Ροντρίγκεζ, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει ουσιαστικά άλλη επιλογή από το να συνεργαστεί, ενώ ο Τραμπ ξεκαθάρισε πως οι ΗΠΑ δεν διστάζουν να διατηρήσουν στρατιωτική παρουσία εάν το κρίνουν απαραίτητο.
Το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο ο Τραμπ θεωρεί ότι μπορεί να ασκήσει εξουσία «εξ αποστάσεως» στη Βενεζουέλα και αν η επίδειξη στρατιωτικής αποφασιστικότητας αρκεί για να αναδιαμορφώσει τη χώρα και να λειτουργήσει αποτρεπτικά για άλλες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής. Παρά τον θριαμβευτικό τόνο που επικράτησε στο Μαρ-α-Λάγκο, οι ενδείξεις δείχνουν ότι η επόμενη μέρα μόνο απλή ή ομαλή δεν θα είναι.
Ήδη από τον Οκτώβριο, η Διεθνής Ομάδα Κρίσεων είχε προειδοποιήσει ότι η πτώση του Μαδούρο ενδέχεται να οδηγήσει σε κύμα βίας και αστάθειας. Παράλληλα, σύμφωνα με τους New York Times, αξιωματούχοι της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ είχαν εκτιμήσει ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει χάος, καθώς ένοπλες ομάδες θα διεκδικούσαν την εξουσία.
Αναμφίβολα, η απομάκρυνση και φυλάκιση του Μαδούρο συνιστά εντυπωσιακή επίδειξη αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος, η οποία επιτεύχθηκε χωρίς απώλειες για τις ΗΠΑ. Πολλοί Βενεζολάνοι, που θεωρούν ότι ο Μαδούρο αγνόησε τη λαϊκή βούληση παραμένοντας στην εξουσία μετά την εκλογική του ήττα, υποδέχονται θετικά την αποχώρησή του. Ωστόσο, οι συνέπειες της αμερικανικής επέμβασης αναμένεται να έχουν διάρκεια και να ξεπεράσουν τα σύνορα της χώρας.
Το ιστορικό των ΗΠΑ στις βίαιες αλλαγές καθεστώτων προκαλεί έντονο προβληματισμό. Από το Ιράκ έως το Αφγανιστάν, οι στρατιωτικές παρεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών άφησαν πίσω τους αποσταθεροποίηση και ανθρώπινη τραγωδία. Στη Λατινική Αμερική, οι μνήμες αντίστοιχων επεμβάσεων παραμένουν ζωντανές και ενισχύουν τον φόβο επανάληψης των ίδιων λαθών.
Ο Τραμπ, μιλώντας για ένα νέο «Δόγμα Ντονρόε», παρουσίασε μια επικαιροποιημένη εκδοχή του Δόγματος Μονρόε, διαμηνύοντας ότι η αμερικανική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ξανά. Οι αναφορές του σε Κολομβία, Μεξικό και Κούβα ενισχύουν τις ανησυχίες για περαιτέρω παρεμβάσεις σε μια περιοχή όπου οι ΗΠΑ έχουν μακρά ιστορία στρατιωτικών επεμβάσεων.
Παράλληλα, ο Τραμπ απέφυγε να μιλήσει για δημοκρατική μετάβαση στη Βενεζουέλα. Υποβάθμισε τον ρόλο της ηγέτιδας της αντιπολίτευσης Μαρίας Κορίνα Ματσάδο, παρά το διεθνές κύρος της, και δεν αναφέρθηκε στον Εντμούντο Γκονζάλες, τον οποίο πολλοί θεωρούν νόμιμο νικητή των εκλογών του 2024. Αντίθετα, οι ΗΠΑ φαίνεται να στηρίζουν, έστω προσωρινά, την αντιπρόεδρο του Μαδούρο, γεγονός που δείχνει ότι ο μηχανισμός εξουσίας του καθεστώτος Τσάβες παραμένει σε μεγάλο βαθμό άθικτος.
Η στάση αυτή δυσκολεύει την αποδοχή των αμερικανικών σχεδίων από τον στρατό και τους υποστηρικτές του καθεστώτος, οι οποίοι έχουν ισχυρά οικονομικά κίνητρα να διατηρήσουν την υφιστάμενη κατάσταση. Ένοπλες πολιτοφυλακές, εγκληματικά δίκτυα και αντάρτικες ομάδες περιπλέκουν περαιτέρω το σκηνικό.
Στον πυρήνα της παρέμβασης αναδεικνύεται και η αντίληψη του Τραμπ για τον ορυκτό πλούτο τρίτων χωρών. Ο ίδιος δεν έχει κρύψει την πρόθεσή του να ελέγξει τα τεράστια ενεργειακά αποθέματα της Βενεζουέλας και να αποζημιώσει, όπως λέει, τις αμερικανικές εταιρείες που ζημιώθηκαν από την κρατικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας.
Η επιχείρηση προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις, με την Κίνα να καταδικάζει ανοιχτά την αμερικανική ενέργεια ως παραβίαση του διεθνούς δικαίου και της εθνικής κυριαρχίας της Βενεζουέλας. Στην Ουάσιγκτον εκφράζονται φόβοι ότι δημιουργείται ένα επικίνδυνο προηγούμενο, το οποίο θα μπορούσαν να επικαλεστούν άλλες δυνάμεις, όπως το Πεκίνο σε σχέση με την Ταϊβάν ή η Μόσχα στην Ουκρανία.
Για πολλούς αναλυτές, η υπόθεση Μαδούρο πλήττει περαιτέρω την ιδέα ενός διεθνούς συστήματος βασισμένου σε κανόνες. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι των ΗΠΑ δυσκολεύονται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη στήριξη του διεθνούς δικαίου και στην αποφυγή σύγκρουσης με τον Τραμπ. Οι εξελίξεις αυτές, στις αρχές του 2026, προμηνύουν μια περίοδο αυξημένης παγκόσμιας αστάθειας και αβεβαιότητας.