Ο Ρεζά Παχλεβί ήταν μόλις 16 ετών όταν η Ισλαμική Επανάσταση του 1979 ανέτρεψε τη μακρόχρονη εξουσία του πατέρα του, Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί, στερώντας του το δικαίωμα διαδοχής στον θρόνο της πετρελαιοπαραγωγού χώρας. Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, σε ηλικία 65 ετών, το όνομά του επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς η πολιτική αναταραχή στο Ιράν αναζωπυρώνει σενάρια επιστροφής του.
Κατά τις πρόσφατες πανεθνικές διαδηλώσεις, συνθήματα υπέρ της δυναστείας Παχλεβί και της αποκατάστασης της μοναρχίας ακούστηκαν σε πολλές πόλεις, μετά από κάλεσμα του εξόριστου πρίγκιπα προς τους Ιρανούς να κατέβουν στους δρόμους. Οι κινητοποιήσεις, που ξεκίνησαν ως διαμαρτυρία για την οικονομική κρίση, απέκτησαν γρήγορα αντικαθεστωτικό χαρακτήρα, με τον Παχλεβί –ο οποίος ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες– να επιχειρεί να εμφανιστεί ως άτυπος ηγέτης της αντιπολίτευσης.
Παρότι η υποστήριξη προς τη μοναρχία θεωρείται εδώ και δεκαετίες ταμπού στο Ιράν, αναλυτές επισημαίνουν ότι η ανανεωμένη απήχηση του Παχλεβί δεν αντανακλά απαραίτητα επιθυμία επιστροφής στον θεσμό του Σάχη, αλλά κυρίως τη βαθιά κόπωση της κοινωνίας από την καταπιεστική θεοκρατία. Όπως σημειώνει ο ακαδημαϊκός Αράς Αζίζι, ο Παχλεβί έχει ενισχύσει την επιρροή του και αναδειχθεί σε κεντρική μορφή της εξωτερικής αντιπολίτευσης, παραμένει όμως μια προσωπικότητα που διχάζει.
Η συστηματική καταστολή της εσωτερικής αντιπολίτευσης από το καθεστώς Χαμενεΐ έχει ενισχύσει τη σημασία της ιρανικής διασποράς, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο πρόσωπα όπως ο Παχλεβί. Η διεθνής του παρουσία ενισχύθηκε μετά την κατάρριψη ουκρανικού αεροσκάφους το 2020, γεγονός που πυροδότησε νέο κύμα αντιδράσεων κατά της Τεχεράνης.
Οι διεθνείς συμμαχίες του, ωστόσο, προκαλούν αντιδράσεις. Η ανοιχτή στήριξη του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει πολώσει την ιρανική κοινή γνώμη, ειδικά μετά τις πρόσφατες στρατιωτικές συγκρούσεις Ιράν–Ισραήλ. Την ίδια στιγμή, αναλυτές εκτιμούν ότι ο Παχλεβί δύσκολα θα κερδίσει την εύνοια του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος εμφανίζεται επιφυλακτικός απέναντι σε ηγέτες χωρίς σαφές πολιτικό σχέδιο και ισχυρό προσωπικό αποτύπωμα.
Ο ίδιος ο Παχλεβί δηλώνει πρόθυμος να αναλάβει ρόλο σε μια μεταβατική περίοδο, σε περίπτωση κατάρρευσης του καθεστώτος, χωρίς ωστόσο να παρουσιάζει συγκεκριμένο οδικό χάρτη. Η έλλειψη σαφών απαντήσεων για τη σύνθεση και τη λειτουργία μιας μελλοντικής μεταβατικής κυβέρνησης τροφοδοτεί την κριτική περί απειρίας και πολιτικής ασάφειας.
Παρά τα ερωτήματα, πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η συσπείρωση γύρω από το πρόσωπό του αποτελεί ένδειξη του βαθιού αδιεξόδου στο οποίο έχει περιέλθει η Ισλαμική Δημοκρατία, ύστερα από χρόνια κυρώσεων, διαφθοράς και περιορισμού των ελευθεριών, ιδιαίτερα για τη νεότερη γενιά. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Βαλί Νασρ, οι Ιρανοί δεν στρέφονται στον Παχλεβί από πεποίθηση, αλλά από απόγνωση.
Ο ίδιος, πάντως, φαίνεται να επενδύει στη νοσταλγία για την προεπαναστατική περίοδο. Όπως δήλωσε πρόσφατα, πολλοί μεγαλύτεροι Ιρανοί θυμούνται τη γέννησή του ως εθνικό γεγονός, ενώ σήμερα, όπως λέει, νέοι άνθρωποι τον αποκαλούν «πατέρα» — μια εξέλιξη που ο ίδιος θεωρεί τη μεγαλύτερη δικαίωση της πορείας του.