Έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συγκαλείται σήμερα στις Βρυξέλλες στις 20:00 (ώρα Ελλάδος), με αντικείμενο τις σχέσεις Ευρωπαϊκή Ένωση–Ηνωμένες Πολιτείες, σε μια περίοδο αυξημένης μεταβλητότητας στις διατλαντικές σχέσεις, παρά τα πιο θετικά μηνύματα των τελευταίων 24 ωρών.
Στην ατζέντα της συνόδου περιλαμβάνονται το ζήτημα της Γροιλανδία, οι ενδεχόμενες εμπορικές απειλές κατά κρατών-μελών της ΕΕ, καθώς και ευρύτερα θέματα ασφάλειας και γεωπολιτικής, όπως η Ουκρανία και η ασφάλεια στην Αρκτική.
Το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συγκλήθηκε από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, λίγες ημέρες αφότου ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε απειλήσει με εμπορικό πόλεμο από την 1η Φεβρουαρίου, εφόσον δεν του παραχωρούνταν ο έλεγχος της Γροιλανδίας. Η απειλή αυτή αποσύρθηκε στη συνέχεια, με τον ίδιο να επικαλείται συμφωνία που επιτεύχθηκε με το ΝΑΤΟ για το νησί.
Παρά τα θετικά αυτά σήματα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έκριναν αναγκαίο να πραγματοποιηθεί η συζήτηση στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο. Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της ΕΕ, μετά από έναν χρόνο της νέας αμερικανικής διοίκησης, το 2025 χαρακτηρίστηκε από νέο ύφος και διαφορετικές πολιτικές επιλογές των ΗΠΑ, με την Ένωση να επιδιώκει σταθεροποίηση της σχέσης σε πλαίσιο αμοιβαίου οφέλους.
Σε ό,τι αφορά τα «διδάγματα» των πρόσφατων εξελίξεων, επιβεβαιώνεται –όπως σημειώνεται– η επιτακτική ανάγκη επιτάχυνσης της ατζέντας για τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ. Παράλληλα, τονίζεται ότι η αντίδραση των κρατών-μελών υπήρξε ταχεία, συντονισμένη και ψύχραιμη, με σαφή και σταθερά μηνύματα.
Για τη Γροιλανδία αναγνωρίζεται ότι παραμένουν ανοιχτά ζητήματα. Υπενθυμίζεται ότι, σε πρόσφατη ενημέρωση από τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, έγινε γνωστό πως συμφωνήθηκε με τον Αμερικανό πρόεδρο προσέγγιση δύο αξόνων: αφενός διμερής διάλογος μεταξύ ΗΠΑ, Γροιλανδίας και Δανίας στο πλαίσιο της υφιστάμενης αμυντικής συμφωνίας και αφετέρου ενίσχυση του ρόλου του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Αρκτικής.
Η ΕΕ δηλώνει πλήρη αλληλεγγύη προς τη Δανία, ενώ θετικό στοιχείο χαρακτηρίζεται το γεγονός ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ ξεκαθάρισε πως δεν τίθεται θέμα στρατιωτικής απειλής κατά της Γροιλανδίας.
Στο πεδίο του εμπορίου, η Ένωση διαμηνύει ότι είναι έτοιμη να αντιδράσει εφόσον οι απειλές υλοποιηθούν – κάτι που προς το παρόν δεν έχει συμβεί. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι υπάρχει εν ισχύ συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ για το εμπόριο, με τις Βρυξέλλες να παραμένουν σε ετοιμότητα για κάθε ενδεχόμενο.
Σε σχέση με το λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» (Board of Peace) του Ντόναλντ Τραμπ, αξιωματούχοι της ΕΕ διευκρινίζουν ότι το θέμα θα τεθεί στο πλαίσιο της συνολικής συζήτησης για τις διατλαντικές σχέσεις. Αν και αρκετά κράτη-μέλη έχουν λάβει προσκλήσεις συμμετοχής, η πλειονότητα των Ευρωπαίων ηγετών έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να συμμετάσχει.
Η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε αρχικά ως εστιασμένη στη Γάζα, ωστόσο στη συνέχεια προέκυψε ότι πρόκειται για ευρύτερη πρόταση με διευρυμένους στόχους, η οποία εγείρει νομικά ερωτήματα ως προς τη συμβατότητά της με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η ΕΕ δηλώνει έτοιμη να εμπλακεί σε διάλογο με τις ΗΠΑ για την αποσαφήνιση των ζητημάτων αυτών.
Παρά τον ευρωπαϊκό συντονισμό, δεν αναμένεται ενιαία απάντηση της ΕΕ στο θέμα του Συμβουλίου Ειρήνης. Τα κράτη-μέλη μπορούν να απαντήσουν στις προσκλήσεις με βάση το εθνικό τους συμφέρον, ενώ η ανάλυση της Ένωσης για την πρωτοβουλία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Αξιωματούχοι υπογραμμίζουν ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν συγκαλεί συνόδους αντιδρώντας σε κάθε δημόσια δήλωση του Αμερικανού προέδρου. Ωστόσο, η νέα –και συχνά απρόβλεπτη– πραγματικότητα στις σχέσεις ΕΕ–ΗΠΑ καθιστά αναγκαία μια συνολική πολιτική αποτίμηση, ενόψει και της άτυπης συνόδου των ηγετών που έχει προγραμματιστεί για τις 12 Φεβρουαρίου.