Για ακόμη μία φορά, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να κινούνται επικίνδυνα κοντά σε ανοιχτή σύγκρουση με το Ιράν, ωστόσο –όπως επισημαίνει το Politico επικαλούμενο επτά ειδικούς– αυτή τη φορά οι συνθήκες ενδέχεται να είναι διαφορετικές και πιο απρόβλεπτες.
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται ενισχυμένος πολιτικά οκτώ μήνες μετά τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, καθώς –σύμφωνα με την ανάλυση– δεν αντιμετώπισε σοβαρό εσωτερικό κόστος για τις προηγούμενες κινήσεις του. Παράλληλα, η επιθετική του ρητορική και η ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, με ανάπτυξη μαχητικών και πολεμικών πλοίων σε κλίμακα που είχε να παρατηρηθεί από τον πόλεμο στο Ιράκ, αυξάνουν την ένταση με την Τεχεράνη.
Ο Αμερικανός πρόεδρος πιέζει για πλήρη εγκατάλειψη του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, απειλώντας ακόμη και με μαζικά πλήγματα αν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν. Το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος, αν και δεν δηλώνεται επίσημα ως στόχος, παραμένει στο τραπέζι.
«Δεν θα κάνει πίσω αυτή τη φορά»
Ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ Ράιαν Κρόκερ εκτιμά ότι η Τεχεράνη δύσκολα θα αποδεχθεί όρους όπως «μηδενικός εμπλουτισμός» ή πλήρη εγκατάλειψη των βαλλιστικών πυραύλων, καθώς κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε –κατά την άποψή του– με πολιτική αυτοκατάργηση του καθεστώτος. Προβλέπει ότι, ελλείψει συμφωνίας, ο Τραμπ θα προχωρήσει σε στρατιωτική δράση, αρχικά περιορισμένη, με στόχο τον εξαναγκασμό του Ιράν. Ωστόσο, προειδοποιεί πως μια ενδεχόμενη αποσταθεροποίηση του καθεστώτος θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαοτικές εξελίξεις, χωρίς καμία εγγύηση για φιλοδυτική μετάβαση.
Κίνδυνος κλιμάκωσης χωρίς ξεκάθαρο σχέδιο
Ο Τζόναθαν Πάνικοφ του Atlantic Council υπογραμμίζει ότι οι στρατιωτικές επιθέσεις ενέχουν σοβαρό ρίσκο, ιδίως αν δεν συνοδεύονται από σαφείς στρατηγικούς στόχους. Εάν η ιρανική ηγεσία θεωρήσει πως απειλείται η επιβίωσή της, ενδέχεται να απαντήσει με βαλλιστικά πλήγματα κατά του Ισραήλ, αμερικανικών βάσεων ή ακόμη και με ασύμμετρες επιθέσεις και κυβερνοχτυπήματα παγκοσμίως.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι ο ίδιος ο Τραμπ, με δημόσιες δηλώσεις περί επικείμενης «βοήθειας», έχει περιορίσει τα περιθώρια υπαναχώρησης, καθώς ενδεχόμενη αδράνεια θα μπορούσε να υπονομεύσει την αξιοπιστία των ΗΠΑ διεθνώς.
«Παιχνίδι ποιος θα κάνει πρώτος πίσω»
Ο πρώην ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, Ντένις Ρος, περιγράφει την κατάσταση ως ένα επικίνδυνο «παιχνίδι νεύρων», όπου καμία πλευρά δεν επιθυμεί γενικευμένο πόλεμο, αλλά αμφότερες θεωρούν ότι η άλλη μπλοφάρει. Το Ιράν γνωρίζει την ευαλωτότητά του, όμως ενδέχεται να απαντήσει αν εκτιμήσει ότι διακυβεύεται η επιβίωση του καθεστώτος.
Ο φόβος ενός ανεξέλεγκτου κύκλου αντιποίνων
Ο αναλυτής Ρέι Τακέι προειδοποιεί για τον κίνδυνο αλυσιδωτών αντιποίνων. Αν ιρανικά αντίποινα προκαλέσουν απώλειες Αμερικανών στρατιωτών, η Ουάσιγκτον ενδέχεται να απαντήσει με νέα, ευρύτερα πλήγματα, εγκλωβιζόμενη σε έναν κύκλο κλιμάκωσης χωρίς σαφές τέλος.
Διεθνείς και εσωτερικές αντιδράσεις
Η Ρόμπιν Ράιτ σημειώνει ότι σημαντικό τμήμα της αμερικανικής κοινής γνώμης αντιτίθεται σε νέα στρατιωτική εμπλοκή, ενώ μέλη του Κογκρέσου έχουν προειδοποιήσει ότι απαιτείται θεσμική έγκριση για οποιονδήποτε νέο πόλεμο. Παράλληλα, ευρωπαϊκές χώρες εμφανίζονται επιφυλακτικές ως προς την παροχή στρατιωτικής υποστήριξης.
Περιορισμένο πλήγμα ή γενικευμένη ανάφλεξη;
Ο Ίαν Μπρέμερ εκτιμά ότι ένα περιορισμένο χτύπημα είναι το πιθανότερο σενάριο, τουλάχιστον σε πρώτη φάση. Ωστόσο, σε περίπτωση που η Ουάσιγκτον επιδιώξει ευρύτερη αποσταθεροποίηση της ιρανικής ηγεσίας, οι κίνδυνοι διευρύνονται: επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, πλήγματα κατά αμερικανικών στόχων και ενδεχόμενη διακοπή της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ θα μπορούσαν να εκτινάξουν τις τιμές του πετρελαίου και να προκαλέσουν διεθνή αναταραχή.
Το βασικό συμπέρασμα των αναλυτών είναι ότι, παρά τη ρητορική ισχύος, κανένα από τα δύο μέρη δεν επιθυμεί έναν ολοκληρωτικό πόλεμο. Ωστόσο, η έλλειψη σαφούς στρατηγικής και οι αμοιβαίες παρερμηνείες αυξάνουν τον κίνδυνο μια περιορισμένη σύγκρουση να εξελιχθεί σε ευρύτερη ανάφλεξη με απρόβλεπτες συνέπειες.