Οι Ηνωμένες Πολιτείες, σε συντονισμό με μεσολαβήτριες χώρες, επιχειρούν τη διεξαγωγή υψηλού επιπέδου ειρηνευτικών συνομιλιών με το Ιράν ακόμη και εντός των επόμενων ημερών, με πιθανότερη χρονική στιγμή την Πέμπτη, χωρίς ωστόσο να έχει δοθεί μέχρι στιγμής επίσημη απάντηση από την Τεχεράνη. Πηγές με γνώση των διαβουλεύσεων αναφέρουν ότι η διαδικασία παραμένει αβέβαιη, παρά τα μηνύματα και τις προτάσεις που έχουν ήδη διαβιβαστεί προς την ιρανική πλευρά.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, μιλώντας από το Οβάλ Γραφείο, υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ «συνομιλούν με τους κατάλληλους συνομιλητές» και ότι από ιρανικής πλευράς υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για επίτευξη συμφωνίας. Ωστόσο, Ιρανοί αξιωματούχοι διαψεύδουν ότι βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις, επιβεβαιώνοντας μόνο την παραλαβή σχετικών μηνυμάτων.
Στο παρασκήνιο, το Πακιστάν, μαζί με την Αίγυπτο και την Τουρκία, διαδραματίζει ρόλο διαμεσολαβητή, μεταφέροντας μηνύματα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Η ισλαμαμπαντική κυβέρνηση δήλωσε ότι είναι έτοιμη να φιλοξενήσει συνομιλίες, εφόσον υπάρξει συμφωνία των δύο πλευρών, πρόταση που έτυχε θετικής αναφοράς από τον Αμερικανό πρόεδρο.
Εφόσον προχωρήσει η διαδικασία, πιθανή θεωρείται η εμπλοκή του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς. Παρά ταύτα, πηγές επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει ακόμη σαφές πλαίσιο διαπραγμάτευσης, γεγονός που εντείνει την αβεβαιότητα για το κατά πόσο πρόκειται για ουσιαστική πρωτοβουλία ή για διερευνητικές κινήσεις.
Αμερικανικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για εσωτερική ασάφεια στην ιρανική ηγεσία, με το ζήτημα της διαδοχής και τον ρόλο του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να δημιουργούν επιπλέον αβεβαιότητα ως προς το κέντρο λήψης αποφάσεων. Από την άλλη πλευρά, Ιρανοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί να καλλιεργήσει εικόνα διπλωματικής προόδου, με στόχο την αποφόρτιση των αγορών και την εξασφάλιση χρόνου για στρατιωτικές κινήσεις.
Την ίδια ώρα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επεξεργάζονται σενάρια περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης. Σύμφωνα με πληροφορίες, έχει δοθεί εντολή ανάπτυξης δυνάμεων της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας στη Μέση Ανατολή, σε συνδυασμό με ταξιαρχία πεζικού, ενισχύοντας τις δυνατότητες για χερσαίες επιχειρήσεις.
Παράλληλα, αμερικανικά μέσα κάνουν λόγο για πρόταση 15 σημείων που έχει διαβιβαστεί προς την ιρανική πλευρά, με στόχο την επίτευξη εκεχειρίας διάρκειας ενός μήνα και την έναρξη συνομιλιών. Το σχέδιο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, μηδενικό εμπλουτισμό ουρανίου, διάλυση κρίσιμων πυρηνικών υποδομών, ενισχυμένους ελέγχους από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα και διακοπή της στήριξης προς ένοπλες οργανώσεις.
Σε αντάλλαγμα, προβλέπεται άρση των διεθνών κυρώσεων, υποστήριξη στο πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και κατάργηση του μηχανισμού αυτόματης επαναφοράς κυρώσεων. Ωστόσο, παραμένει ασαφές κατά πόσο οι φερόμενες ιρανικές δεσμεύσεις αντανακλούν αποφάσεις της ανώτατης ηγεσίας.
Την ίδια στιγμή, περιορισμένη είναι η ενημέρωση ακόμη και εντός της αμερικανικής κυβέρνησης για το εύρος και το περιεχόμενο των επαφών, ενώ ισραηλινές πηγές κάνουν λόγο για ενδείξεις κινητικότητας χωρίς σαφή εικόνα. Ο Τζέι Ντι Βανς φέρεται να έχει ενημερώσει τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου για τις εξελίξεις, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ αναφερόταν δημόσια στις επαφές.
Παρά τις διπλωματικές διεργασίες, Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις θα συνεχιστούν για τουλάχιστον δύο έως τρεις ακόμη εβδομάδες. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Κάρολαϊν Λέβιτ, υπογράμμισε ότι, ενώ εξετάζεται η διπλωματική οδός, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται με στόχο την επίτευξη των επιχειρησιακών στόχων.
Σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου εκφράζει ανησυχία ότι ενδεχόμενη συμφωνία θα μπορούσε να υπολείπεται των ισραηλινών επιδιώξεων, να περιλαμβάνει σημαντικές παραχωρήσεις και να περιορίσει τη δυνατότητα συνέχισης στρατιωτικών πληγμάτων. Παράλληλα, εκφράζονται αμφιβολίες για το κατά πόσο η ιρανική πλευρά έχει πράγματι αποδεχθεί τις δεσμεύσεις που αποδίδονται από τις ΗΠΑ.
Τα σημεία της πρότασης σύμφωνα με το Channel 12
- Το Ιράν πρέπει να διαλύσει τις υποδομές που του εξασφαλίζουν τις υφιστάμενες πυρηνικές του δυνατότητες.
- Το Ιράν πρέπει να δεσμευτεί ότι δεν θα επιδιώξει ποτέ την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
- Δεν θα εμπλουτίζεται ουράνιο επί ιρανικού εδάφους.
- Το Ιράν πρέπει να παραδώσει στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA) το απόθεμα ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% – περίπου 450 κιλά. Η παράδοση θα πρέπει να γίνει στο άμεσο μέλλον και βάσει χρονοδιαγράμματος που θα συμφωνηθεί.
- Οι πυρηνικές εγκαταστάσεις σε Νατάνζ, Ισφαχάν και Φορντό θα πρέπει να διαλυθούν.
- Να δοθεί πλήρης πρόσβαση στον IAEA εντός του Ιράν, με διαφανείς ελέγχους.
- Το Ιράν πρέπει να εγκαταλείψει τη στρατηγική των πληρεξουσίων δυνάμεων (proxies).
- Το Ιράν πρέπει να σταματήσει τη χρηματοδότηση, καθοδήγηση και εξοπλισμό των περιφερειακών του συμμάχων-πληρεξουσίων.
- Τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοικτά και να λειτουργούν ως ελεύθερος θαλάσσιος διάδρομος.
- Το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν πρέπει να περιοριστεί τόσο ως προς το βεληνεκές όσο και ως προς τον αριθμό των πυραύλων, με συγκεκριμένα όρια που θα καθοριστούν σε μεταγενέστερο στάδιο.
- Η χρήση πυραύλων στο μέλλον θα περιορίζεται αποκλειστικά στην άμυνα.
Σε αντάλλαγμα, το Ιράν θα επωφεληθεί ως εξής:
- Θα εξασφαλιστεί πλήρης άρση των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί από τη διεθνή κοινότητα στο Ιράν.
- Οι ΗΠΑ θα συνδράμουν το Ιράν στην ανάπτυξη του πολιτικού πυρηνικού του προγράμματος, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στον πυρηνικό σταθμό του Μπουσέρ.
- Ο λεγόμενος μηχανισμός «snapback», που επιτρέπει την αυτόματη επαναφορά κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης του Ιράν, θα καταργηθεί.