Σε μία από τις πιο επιθετικές και συνολικές επιθέσεις του κατά της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι εξετάζει σοβαρά την αποχώρηση της χώρας του από το ΝΑΤΟ, συνδέοντας ευθέως τη στάση των συμμάχων με τον πόλεμο στο Ιράν και την κρίση στα Στενά του Ορμούζ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, σε συνέντευξή του, χαρακτήρισε το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη», τονίζοντας ότι το ενδεχόμενο αποχώρησης «έχει περάσει το στάδιο της επανεξέτασης», ενώ εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια για την άρνηση ευρωπαϊκών χωρών να στηρίξουν ενεργά τις ΗΠΑ, ιδιαίτερα στο αίτημα για αποστολή πολεμικών πλοίων με στόχο το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
«Δεν ήταν απλώς ότι δεν συμμετείχαν – ήταν δύσκολο να το πιστέψω», ανέφερε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επανειλημμένα σταθεί στο πλευρό των συμμάχων τους χωρίς αντίστοιχη στήριξη.
Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίστηκε απέναντι στο Ηνωμένο Βασίλειο, κατηγορώντας τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ για άρνηση συμμετοχής στις επιχειρήσεις κατά του Ιράν, ενώ αμφισβήτησε ανοιχτά την επιχειρησιακή επάρκεια του βρετανικού ναυτικού, δηλώνοντας ότι «δεν διαθέτει ουσιαστικά λειτουργικά αεροπλανοφόρα».
Παράλληλα, επέκρινε και την ενεργειακή πολιτική της Βρετανίας, κάνοντας λόγο για επιλογές που αυξάνουν το κόστος ενέργειας, ενώ γενικότερα παρουσίασε τη Συμμαχία ως έναν μηχανισμό που λειτουργεί «μονομερώς υπέρ της Ευρώπης».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος έκανε λόγο για «σχέση μονής κατεύθυνσης» και προανήγγειλε επανεξέταση της στάσης των ΗΠΑ μετά το τέλος της σύγκρουσης με το Ιράν.
Ωστόσο, παρά την επιθετική ρητορική, μια ενδεχόμενη αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ δεν αποτελεί απλή διαδικασία. Ο Νόμος περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας του 2024 προβλέπει ότι απαιτείται έγκριση των δύο τρίτων της Γερουσίας ή σχετική απόφαση του Κογκρέσου, περιορίζοντας τη δυνατότητα μονομερούς ενέργειας από τον πρόεδρο.
Παρά ταύτα, νομικοί επισημαίνουν ότι δεν αποκλείεται ο Τραμπ να επιχειρήσει να παρακάμψει το Κογκρέσο, επικαλούμενος τις ευρείες προεδρικές αρμοδιότητες στην εξωτερική πολιτική, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή συνταγματική κρίση με τελική κρίση από τα δικαστήρια.
Ιστορικά προηγούμενα υπάρχουν, όπως η αποχώρηση των ΗΠΑ από αμυντική συμφωνία με την Ταϊβάν επί προεδρίας Τζίμι Κάρτερ, ωστόσο στην περίπτωση του ΝΑΤΟ η σημασία και το εύρος της Συμμαχίας καθιστούν ένα τέτοιο σενάριο πολύ πιο περίπλοκο και πολιτικά εκρηκτικό.
Την ίδια στιγμή, η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ επιβαρύνει περαιτέρω το κλίμα, καθώς η παρατεταμένη διαταραχή στη ναυσιπλοΐα έχει οδηγήσει σε εκτίναξη των τιμών ενέργειας και ενισχύει τους φόβους για παγκόσμια οικονομική επιβράδυνση.
Ο Τραμπ, αν και επανέλαβε ότι οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν παρουσία στην περιοχή, κάλεσε τους συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος, δηλώνοντας χαρακτηριστικά ότι όσοι έχουν ανάγκη ενεργειακών πόρων «θα πρέπει να έρθουν να τους εξασφαλίσουν μόνοι τους».
Ποιες θα μπορούσαν να είναι οι συνέπειες;
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμη και η δημόσια συζήτηση περί ενδεχόμενης αποχώρησης των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ έχει ήδη απτές επιπτώσεις στη λειτουργία και τη συνοχή της Συμμαχίας. Όπως τονίζουν, τέτοιου είδους δηλώσεις υπονομεύουν την εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών-μελών, αποδυναμώνουν την αποτρεπτική ισχύ του οργανισμού και δημιουργούν περιθώρια ενίσχυσης των γεωπολιτικών αντιπάλων της Δύσης.
Το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να θεωρείται η σημαντικότερη αμυντική συμμαχία της μεταπολεμικής περιόδου, με καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του συστήματος συλλογικής ασφάλειας. Υπό αυτό το πρίσμα, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι, παρά την έντονη ρητορική και τις τριβές, το πιθανότερο σενάριο δεν είναι μια άμεση αποχώρηση των ΗΠΑ, αλλά η συνέχιση μιας σύνθετης, συχνά συγκρουσιακής, αλλά τελικά διατηρήσιμης σχέσης με τη Συμμαχία.