Απειλώντας με την καταστροφή του ηλεκτρικού δικτύου του Ιράν και με την επιστροφή των περίπου 90 εκατομμυρίων κατοίκων της χώρας στη «λίθινη εποχή», ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται να εκφράζεται χωρίς κανέναν περιορισμό από διεθνείς συμβάσεις και κανόνες, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για ενδεχόμενα εγκλήματα πολέμου.
Σύμφωνα με ειδικούς, ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν μπορεί να αποκλειστεί, αν και θεωρείται εξαιρετικά απίθανο να υπάρξουν άμεσες συνέπειες για τον πρόεδρο των ΗΠΑ, ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνησή του κατηγορείται ότι υπονομεύει τους διεθνείς θεσμούς που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή των κανόνων του πολέμου. Οι Συνθήκες της Γενεύης απαγορεύουν ρητά την καταστροφή «αντικειμένων απαραίτητων για την επιβίωση του άμαχου πληθυσμού», ενώ το 2024 το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο απήγγειλε κατηγορίες εις βάρος Ρώσων αξιωματούχων για επιθέσεις στο ενεργειακό δίκτυο της Ουκρανίας.
Παρά ταύτα, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν δείχνει να λαμβάνει υπόψη του τις επιπτώσεις τέτοιων δηλώσεων. Προειδοποίησε ότι, εάν δεν υπάρξει συμφωνία με το Ιράν —της οποίας το περιεχόμενο παραμένει ασαφές— οι αμερικανικές δυνάμεις «θα πλήξουν όλους τους ηλεκτρικούς σταθμούς χωρίς εξαίρεση». Μάλιστα, υποστήριξε ότι μέσα σε λίγες εβδομάδες η χώρα θα μπορούσε να οδηγηθεί σε πλήρη κατάρρευση των βασικών της υποδομών, μεταβάλλοντας αισθητά τον αρχικό τόνο που είχε υιοθετήσει με την έναρξη των εχθροπραξιών.
Την ίδια στιγμή, ο Αμερικανός πρόεδρος δημοσιοποίησε εικόνες από την καταστροφή μεγάλης γέφυρας κοντά στην Τεχεράνη, προαναγγέλλοντας τη συνέχιση των επιθέσεων. Από την πλευρά του, το Ιράν κατήγγειλε σοβαρές ζημιές σε ιστορικό ερευνητικό ίδρυμα, το Ινστιτούτο Παστέρ, εντείνοντας τις ανησυχίες για πλήγματα σε μη στρατιωτικούς στόχους.
Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε με επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, παρά το γεγονός ότι παρόμοιες ενέργειες στο παρελθόν —όπως οι πυρπολήσεις πετρελαιοπηγών στο Κουβέιτ το 1991— είχαν καταδικαστεί διεθνώς. Στο ίδιο πλαίσιο, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ εξέφρασε ικανοποίηση για «τον θάνατο και την καταστροφή» που προκάλεσαν οι επιθέσεις, δηλώνοντας παράλληλα ότι θα αγνοηθούν «ανόητοι κανόνες εμπλοκής».
Οι συνέπειες για τον άμαχο πληθυσμό εκτιμάται ότι θα είναι δραματικές. Η καταστροφή ενεργειακών υποδομών θα μπορούσε να οδηγήσει σε διακοπές ηλεκτροδότησης σε νοσοκομεία, σε κατάρρευση της υδροδότησης και σε σοβαρές ελλείψεις βασικών αγαθών. Όπως επισημαίνουν ειδικοί σε θέματα διεθνούς δικαίου, τέτοιου είδους επιθέσεις επιτρέπονται μόνο εφόσον αποδειχθεί ότι οι στόχοι εξυπηρετούν πρωτίστως στρατιωτικούς σκοπούς — κάτι που δεν προκύπτει από τις ίδιες τις δηλώσεις της αμερικανικής ηγεσίας.
Η ρητορική περί «επιστροφής στη λίθινη εποχή» θεωρείται ενδεικτική μιας στρατηγικής που στοχοποιεί συνολικά τη λειτουργία της κοινωνίας και όχι συγκεκριμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις, γεγονός που ενισχύει τους ισχυρισμούς περί παραβίασης του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι και ενδεχόμενα αντίποινα από την πλευρά του Ιράν θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν εγκλήματα πολέμου, εφόσον στοχεύσουν κρίσιμες υποδομές σε άλλες χώρες.
Ωστόσο, οι πιθανότητες άμεσης δίωξης Αμερικανών αξιωματούχων παραμένουν περιορισμένες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι μέλος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, ενώ το ίδιο ισχύει και για το Ισραήλ και το Ιράν. Επιπλέον, η Ουάσινγκτον έχει επιχειρήσει να αποδυναμώσει τον ρόλο του Δικαστηρίου, ιδίως μετά από αποφάσεις που αφορούν συμμάχους της.
Παρά ταύτα, οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι τα εγκλήματα πολέμου υπάγονται σε καθεστώς καθολικής δικαιοδοσίας και δεν παραγράφονται. Αυτό σημαίνει ότι, υπό διαφορετικές πολιτικές συνθήκες στο μέλλον, δεν μπορεί να αποκλειστεί η άσκηση διώξεων.
Τέλος, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το πλήγμα στην αξιοπιστία των ίδιων των ΗΠΑ. Η αποδυνάμωση των διεθνών κανόνων ενδέχεται να δημιουργήσει προηγούμενο, ενθαρρύνοντας και άλλους δρώντες να παρακάμψουν τις ίδιες αρχές, με απρόβλεπτες συνέπειες για τη διεθνή ασφάλεια.