Ξεκινώντας από τη Σλοβακία, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, εγκαινιάζει τη δεύτερη τετραβδομάδα περιοδεία του στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Στόχος του είναι η απευθείας διαπραγμάτευση με τους ηγέτες των κρατών-μελών της ΕΕ, προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034 έως το τέλος του 2026.
Πρόκειται για το μεγαλύτερο και πιο αμφιλεγόμενο χρηματοδοτικό πακέτο στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ το χρονοδιάγραμμα των επαφών είναι ιδιαίτερα πιεστικό, με ολοκλήρωση στα μέσα Σεπτεμβρίου. Μοναδική προσωρινή εξαίρεση αποτελεί η Σουηδία λόγω των βουλευτικών εκλογών στη χώρα, εξέλιξη που σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές οφείλεται αμιγώς σε εφοδιαστικούς λόγους.
Η εξίσωση των τριών μεγεθών και οι βαθιές διαφωνίες
Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων βρίσκεται μια αλληλένδετη εξίσωση τριών μεταβλητών: το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού, το μέγεθος των εθνικών συνεισφορών και το πακέτο των νέων ιδίων πόρων. Ωστόσο, οι αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών παραμένουν έντονες.
Από τη μία πλευρά, οι «λιτές» χώρες, με επικεφαλής τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία και τη Δανία, πιέζουν για συγκράτηση των δαπανών και διοχέτευση των πόρων προς την άμυνα, την ανταγωνιστικότητα και τη στρατηγική αυτονομία. Από την άλλη, οι καθαροί αποδέκτες και οι «Φίλοι της Συνοχής» ζητούν την περιφρούρηση των παραδοσιακών πολιτικών, όπως η γεωργία και η περιφερειακή ανάπτυξη.
Παρ' όλα αυτά, αξιωματούχος του Συμβουλίου επισημαίνει ότι, παρά τη σθεναρή υπεράσπιση των εθνικών θέσεων, υπάρχει ισχυρή πολιτική βούληση για την επίτευξη συμβιβασμού εντός του έτους. Χαρακτηριστικά αναφέρθηκε ότι ο Γερμανός καγκελάριος δεν έχει προσδιορίσει συγκεκριμένο αριθμό περικοπών, ενώ και η Γαλλία συμμετέχει ενεργά στη διαπραγμάτευση.
Οι νέοι ίδιοι πόροι και το ακανθώδες ζήτημα του χρέους
Όσον αφορά τους νέους ιδίους πόρους, το περιβάλλον του κ. Κόστα χαμηλώνει τις προσδοκίες, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν αποτελούν «μαγική λύση». Οι τελικές επιλογές θα κριθούν με βάση τη σταθερότητα, την τεχνική και νομική εφικτότητα, καθώς και την πολιτική τους βιωσιμότητα, ώστε να είναι πλήρως λειτουργικοί από την 1η Ιανουαρίου 2028.
Στο πεδίο του χρέους, η συζήτηση κινείται σε τρία επίπεδα: τα δύο νέα διαρθρωτικά εργαλεία δανεισμού («δάνεια για δάνεια») που περιλαμβάνονται στην πρόταση της Κομισιόν, την ενδεχόμενη ανανέωση (rollover) του υφιστάμενου NextGenerationEU για τη δημιουργία δημοσιονομικού χώρου, και το πλέον αμφιλεγόμενο σενάριο ενός «NextGenerationEU 2.0» για νέο κοινό δανεισμό επιχορηγήσεων. Το τελευταίο δεν περιλαμβάνεται στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και συναντά ισχυρές αντιστάσεις, με την τάση να δείχνει περιορισμό των ανοιχτών ζητημάτων.
Το ραντεβού του Οκτωβρίου και η ευρύτερη ατζέντα
Η Ιρλανδική Προεδρία αναμένεται να καταθέσει αναθεωρημένο πλαίσιο διαπραγμάτευσης πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου. Παράλληλα, η ηγεσία του Συμβουλίου απορρίπτει την κουβέντα για εναλλακτικό «Plan B», παραμένοντας προσηλωμένη στην ολοκλήρωση της συμφωνίας έως τον Δεκέμβριο.
Εκτός από τον προϋπολογισμό, η ατζέντα των επαφών περιλαμβάνει κρίσιμα γεωπολιτικά ζητήματα:
Άμυνα και ασφάλεια: Έμφαση στην ανατολική πτέρυγα της Ευρώπης και στη μετατροπή των αυξημένων αμυντικών δαπανών σε συλλογικές επενδύσεις.
Διεύρυνση και Ουκρανία: Στόχος το άνοιγμα όλων των διαπραγματευτικών κεφαλαίων για Ουκρανία και Μολδαβία έως το τέλος του έτους, καθώς και η συνεχιζόμενη στήριξη του Κιέβου.
Μετανάστευση και Μέση Ανατολή: Διαβουλεύσεις για τις εξελίξεις στο Ιράν και την ευρύτερη περιοχή.
Γεωργία: Αναγνώριση ότι η ισορροπία μεταξύ της ΚΑΠ, της συνοχής, της ανταγωνιστικότητας και της άμυνας θα καθορίσει την τελική έκβαση του προϋπολογισμού.