Ισχυρό πολιτικό μήνυμα λίγες ημέρες πριν από τις περιφερειακές εκλογές της 6ης Σεπτεμβρίου στη Σαξονία-Άνχαλτ στέλνουν οι δημοσκοπήσεις, καθώς η AfD εμφανίζεται να καταγράφει ιστορικά υψηλά ποσοστά και να προηγείται με μεγάλη διαφορά του CDU.
Στην τελευταία μέτρηση της Forschungsgruppe Wahlen για το ZDF, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 25-27 Αυγούστου, η AfD συγκεντρώνει 40%, έναντι 23% του CDU. Ακολουθούν η Αριστερά με 13%, το SPD με 9% και οι Πράσινοι με 6%, ενώ FDP και BSW περιορίζονται στο 3%.
Η δυναμική της AfD δεν αποτελεί μεμονωμένο εύρημα. Και άλλες πρόσφατες δημοσκοπήσεις την τοποθετούν κοντά ή πάνω από το 40%, με την Infratest dimap να της δίνει 42%, έναντι 22% του CDU. Εφόσον οι τάσεις επιβεβαιωθούν στην κάλπη, η AfD θα μπορούσε να προηγηθεί του κυβερνώντος κόμματος κατά περίπου 20 μονάδες.
Από το 20,8% στο 40%
Η μεταβολή γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή σε σύγκριση με τις εκλογές του 2021. Τότε η AfD είχε λάβει 20,8%, ενώ σήμερα οι δημοσκοπήσεις την εμφανίζουν περίπου στο διπλάσιο. Αντίθετα, το CDU, που είχε κερδίσει τις προηγούμενες εκλογές με 37,1%, κινείται πλέον γύρω στο 23%.
Η εξέλιξη αποτυπώνει μια βαθιά αλλαγή στον πολιτικό συσχετισμό δυνάμεων στην ανατολική Γερμανία, όπου η AfD έχει καταφέρει να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια σημαντικού τμήματος των ψηφοφόρων σε εκλογική δυναμική.
Μετανάστευση, οικονομία και κοινωνική δυσαρέσκεια
Η Σαξονία-Άνχαλτ, ένα από τα κρατίδια της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, αντιμετωπίζει σειρά δημογραφικών και οικονομικών προκλήσεων, όπως η γήρανση του πληθυσμού, η ανεργία και οι συνέπειες της μεταβιομηχανικής μετάβασης.
Σύμφωνα με την έρευνα του ZDF, οικονομία, ανεργία και εκπαίδευση βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα των ψηφοφόρων. Η AfD επιχειρεί να αξιοποιήσει αυτή τη δυσαρέσκεια προβάλλοντας σκληρότερες θέσεις στο μεταναστευτικό, αντίθεση σε αρκετές πολιτικές για το κλίμα και την ενεργειακή μετάβαση, καθώς και ένα έντονα εθνικιστικό πολιτικό μήνυμα.
Κεντρικό πρόσωπο της προεκλογικής εκστρατείας είναι ο υποψήφιος της AfD για την πρωθυπουργία του κρατιδίου, Ulrich Siegmund. Παρότι επιχειρεί να εμφανίσει μια πιο μετριοπαθή δημόσια εικόνα σε σχέση με άλλα στελέχη του κόμματος, διατηρεί τις βασικές θέσεις της AfD στα ζητήματα της μετανάστευσης, της ενέργειας και της εθνικής πολιτικής.
Η «Brandmauer» και το πρόβλημα της διακυβέρνησης
Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο εάν η AfD θα κατακτήσει την πρώτη θέση, αλλά τι θα συμβεί την επόμενη ημέρα.
Τα παραδοσιακά κόμματα εξακολουθούν να τηρούν τη λεγόμενη «Brandmauer», δηλαδή την πολιτική δέσμευση να μην συνεργάζονται με την AfD. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, μια κυβέρνηση χωρίς την AfD θα απαιτούσε συνεργασία μεταξύ αρκετών κομμάτων.
Παρά την πρωτιά της, η AfD δεν φαίνεται να εξασφαλίζει αυτοδυναμία. Αντίθετα, ένας συνασπισμός του CDU με την Αριστερά, το SPD και τους Πράσινους θα μπορούσε αριθμητικά να σχηματίσει κυβέρνηση.
Έτσι, η AfD μπορεί να αναδειχθεί πρώτο κόμμα χωρίς να είναι σε θέση να κυβερνήσει. Η εξέλιξη αυτή θα δοκιμάσει εκ νέου τα όρια της «Brandmauer» και θα μπορούσε να προκαλέσει νέες συζητήσεις στο εσωτερικό της γερμανικής Κεντροδεξιάς.
Η εικόνα των ψηφοφόρων είναι πιο σύνθετη
Παρά το εντυπωσιακό 40% της AfD στην πρόθεση ψήφου, η ίδια δημοσκόπηση δείχνει ότι η κοινωνική αποδοχή μιας κυβέρνησης του κόμματος είναι σαφώς μικρότερη.
Σε απευθείας σύγκριση των υποψηφίων για την πρωθυπουργία, ο υποψήφιος του CDU Sven Schulze προηγείται του Siegmund με 48% έναντι 32%. Παράλληλα, το 54% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι θα αντιμετώπιζε αρνητικά μια αυτοδύναμη κυβέρνηση της AfD, ενώ θετικά τοποθετείται μόλις το 30%.
Σε ό,τι αφορά την προτιμώμενη κυβέρνηση, το 50% τάσσεται υπέρ μιας κυβέρνησης υπό το CDU, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για κυβέρνηση υπό την AfD φτάνει το 35%.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η εκλογική άνοδος της AfD δεν σημαίνει απαραίτητα πως το ίδιο ποσοστό πολιτών επιθυμεί τον υποψήφιό της στην πρωθυπουργία. Αντικατοπτρίζει, ωστόσο, τη μαζική μετακίνηση ψηφοφόρων από τα παραδοσιακά κόμματα προς την ακροδεξιά.
Η AfD και η άκρα δεξιά
Η AfD βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο κριτικής και παρακολούθησης από τις γερμανικές αρχές για εξτρεμιστικές τάσεις και σχέσεις στελεχών της με κύκλους της άκρας δεξιάς. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όλοι οι ψηφοφόροι της συμμερίζονται τέτοιες θέσεις.
Η εκλογική της βάση είναι ευρύτερη και περιλαμβάνει πολίτες που εκφράζουν δυσαρέσκεια για τη μεταναστευτική πολιτική, την οικονομική κατάσταση, τις αποφάσεις των παραδοσιακών κομμάτων ή την αίσθηση ότι η ανατολική Γερμανία εξακολουθεί να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση.
Εκλογή με εθνικές προεκτάσεις
Εάν οι δημοσκοπήσεις επιβεβαιωθούν, η Σαξονία-Άνχαλτ θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο καμπής για τη γερμανική πολιτική. Μια τόσο ισχυρή επίδοση της AfD θα ενίσχυε την προσπάθειά της να περάσει από τον ρόλο του κόμματος διαμαρτυρίας στη διεκδίκηση κυβερνητικής εξουσίας.
Η ίδια η AfD αντιμετωπίζει την εκλογική μάχη ως σημαντικό βήμα για την περαιτέρω ενίσχυσή της σε ομοσπονδιακό επίπεδο.
Το αποτέλεσμα της 6ης Σεπτεμβρίου, επομένως, δεν αφορά μόνο ένα κρατίδιο περίπου 2,1 εκατομμυρίων κατοίκων. Θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για τη «Brandmauer», για τη στρατηγική του CDU απέναντι στην AfD και, κυρίως, για το εάν η γερμανική ακροδεξιά μπορεί να μετατρέψει τη δημοσκοπική της πρωτιά σε πραγματική διεκδίκηση εξουσίας.