Μια σημαντική συμφωνία πολιτιστικής ανταλλαγής υπέγραψαν η Ελλάδα και η Βουλγαρία, ανοίγοντας τον δρόμο για την επιστροφή στη χώρα μας 48 ιστορικών κειμηλίων, τα οποία είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η συμφωνία αποτελεί προϊόν πολυετών διαπραγματεύσεων και προβλέπει την αμοιβαία «κατάθεση» ιστορικών αντικειμένων. Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η Ελλάδα θα επιστρέψει στη Βουλγαρία και τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως εκείνα του Τσάρου Σαμουήλ, ο οποίος βασίλεψε από το 997 έως το 1014.
Το σχετικό Μνημόνιο Κατανόησης υπέγραψαν οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών, Λίνα Μενδώνη και Εφτίμ Μιλόσεφ, με το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού να κάνει λόγο για μια συμφωνία με ιδιαίτερη ιστορική και πολιτιστική σημασία.
Τα 48 κειμήλια που επιστρέφουν στην Ελλάδα προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης. Μεταφέρθηκαν στη Σόφια το 1917 και έκτοτε παρέμεναν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας, είτε εκτεθειμένα είτε σε καθεστώς φύλαξης.
Σε αντάλλαγμα, η Ελλάδα θα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα που είχαν εντοπιστεί το 1965 στη Βασιλική του Αγίου Αχίλλειου από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και έχουν αποδοθεί στον Τσάρο Σαμουήλ. Μαζί με τα λείψανα θα παραδοθεί και το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που εντοπίστηκε στις τέσσερις σαρκοφάγους της βασιλικής.
Το υλικό φυλασσόταν τα τελευταία χρόνια στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη.
Ελλάδα και Βουλγαρία συμφώνησαν παράλληλα να συνεχίσουν τις επαφές για την ταυτοποίηση και την επιστροφή και άλλων ιστορικών αντικειμένων που παρουσιάζουν αμοιβαίο ενδιαφέρον και δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα συμφωνία.
Η υπογραφή των σχετικών πρωτοκόλλων έχει προγραμματιστεί για το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του προέδρου της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ.
Τα 48 ελληνικά κειμήλια θα παρουσιαστούν στο κοινό στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026 και στη συνέχεια θα επιστρέψουν στους φορείς από τους οποίους προέρχονται.