Η αλλαγή φρουράς στη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η μάχη για τη διαδοχή του Χαλίφα Χαφτάρ και τα αμερικανικά σχέδια «επανένωσης» της χώρας περιπλέκουν το πεδίο για την Αθήνα, η οποία επιδιώκει να αδρανοποιήσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Στις 6 Οκτωβρίου η λιβυκή Βουλή απομάκρυνε από την προεδρία, έπειτα από δώδεκα χρόνια, τον 82χρονο Αγκίλα Σάλεχ. Ο Σάλεχ, που κατάγεται από την ίδια φυλή με τον Χαφτάρ, θεωρούνταν ανάχωμα στα τουρκικά σχέδια και είχε δηλώσει στο παρελθόν ότι δεν θα αποδεχθεί ποτέ το μνημόνιο.
Επίσημα, η αντικατάστασή του αποδόθηκε στη δυσαρέσκεια βουλευτών για «αρκετά λάθη» και αποφάσεις που λήφθηκαν χωρίς διαβούλευση, με τον ίδιο να αποτυγχάνει να ακυρώσει την ψηφοφορία.
Αναλυτές, ωστόσο, βλέπουν πίσω από την εξέλιξη την προσπάθεια του Σαντάμ Χαφτάρ, γιου του στρατάρχη και υπαρχηγού του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, να συγκεντρώσει την εξουσία στην ανατολική Λιβύη, εν όψει της διαδοχής. Ο Εμαντεντίν Μπάντι του Chatham House μίλησε για το «τελευταίο θύμα» αυτής της προσπάθειας, ενώ ο αναλυτής Αμίν Γιανούμπ έκανε λόγο για «στοχευμένη, συστηματική εκκαθάριση του πεδίου».
Τη θέση του Σάλεχ πήρε ο πολιτικός μηχανικός Αλ Σαλχίν Αμπντελ Νάμπι, βουλευτής του Τομπρούκ από το 2014, ο οποίος είχε ηγηθεί της κοινοβουλευτικής επιτροπής φιλίας με την Τουρκία.
Το ιταλικό Agenzia Nova σημειώνει ότι το 2020 είχε κατηγορήσει την Άγκυρα ότι επιδιώκει τον έλεγχο των λιβυκών πόρων, αλλά αργότερα συνέβαλε στην προσέγγιση των δύο πλευρών. Η επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή παραμένει πιθανότητα, χωρίς να αποτελεί αυτόματη συνέπεια της αλλαγής. Το ίδιο δίκτυο προειδοποιεί ότι η Λιβύη, που έχει ήδη δύο κυβερνήσεις, κινδυνεύει να αποκτήσει και δύο προεδρίες κοινοβουλίου.
Παράλληλα, η Τουρκία φαίνεται να στρέφεται στην οικοδόμηση δεσμών με την ανατολική Λιβύη. Ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών Ιμπραχίμ Καλίν επισκέφθηκε τη Βεγγάζη τον Αύγουστο του 2025 και ξανά τον Ιούνιο του 2026, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν υποδέχθηκε τον Σαντάμ Χαφτάρ στην Άγκυρα τον Ιούλιο και πήγε στη Βεγγάζη στις 12 Αυγούστου, όπου συναντήθηκε με τον Χαλίφα και τον Σαντάμ Χαφτάρ.
Τον Μάιο ο Σαντάμ Χαφτάρ είχε επαφές με τον Τούρκο υπουργό Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ στην Κωνσταντινούπολη, με τουρκική μεσολάβηση για χειραψία με τον αναπληρωτή υπουργό Άμυνας της δυτικής Λιβύης, Αμπντούλ Σαλάμ Αλ Ζούμπι. Στρατιωτικές μονάδες και από τις δύο πλευρές συμμετείχαν επίσης στην άσκηση EFES 2026 στη Σμύρνη.
Στο προσκήνιο βρίσκεται και ο Μασάντ Μπούλος, ανώτερος σύμβουλος του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος προωθεί ξεχωριστό σχέδιο «επανένωσης» των λιβυκών θεσμών, ενώ ο ΟΗΕ προχωρά με την πρωτοβουλία «4+4», της οποίας η πρώτη επίσημη συνάντηση έγινε στη Ρώμη τον Απρίλιο.
Στο Συμβούλιο Ασφαλείας, που συνεδρίασε την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου υπό την ελληνική προεδρία, η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας Αγλαΐα Μπαλτά τόνισε την ανάγκη αποχώρησης των ξένων δυνάμεων και σεβασμού του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του δικαίου της θάλασσας.
Κάλεσε επίσης σε εφαρμογή της συμφωνίας της 30ής Αυγούστου, που προβλέπει προεδρικές και βουλευτικές εκλογές εντός δύο ετών υπό ενιαία εκτελεστική αρχή, και χαρακτήρισε το μεταναστευτικό «μείζον ζήτημα περιφερειακής ανησυχίας».
Η επικεφαλής της UNSMIL, Χάνα Σέρουα Τέτε, προειδοποίησε ότι η Λιβύη «δεν έχει την πολυτέλεια» να αφήσει όσους υπονομεύουν τη διαδικασία να την παρεμποδίσουν. Ανέφερε επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, πληθωρισμό άνω του 14% και εύθραυστη κατάσταση στην ασφάλεια, ζητώντας αναστολή περαιτέρω εκτελέσεων μετά τις 58 στη Βεγγάζη.
Οι ΗΠΑ προειδοποίησαν ότι όσοι εμποδίζουν τη μετάβαση ενδέχεται να αντιμετωπίσουν κυρώσεις, ενώ η Γαλλία ζήτησε άμεση εφαρμογή της συμφωνίας. Ο Λίβυος αντιπρόσωπος Ταχέρ Ελ Σόνι υποστήριξε ότι οι εκλογές πρέπει να προκύψουν από διαδικασία υπό λιβυκή ηγεσία και ότι το πετρέλαιο «δεν αποτελεί διαπραγματευτικό χαρτί».