Την εντατικοποίηση των διαπραγματεύσεων για την επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών αποφάσισαν Ελλάδα και Αίγυπτος, στον απόηχο της κύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της Λιβύης. Αθήνα και Κάιρο απορρίπτουν τις μονομερείς ενέργειες της λιβυκής πλευράς και επιδιώκουν να ενισχύσουν τη διπλωματική συνεργασία τους στην Ανατολική Μεσόγειο, την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναλαμβάνει την αντίθεσή της στη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης.
Η απόφαση για επιτάχυνση των συνομιλιών ελήφθη κατά την τηλεφωνική επικοινωνία των υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Αιγύπτου, Γιώργου Γεραπετρίτη και Μπαντρ Αμπντελάτι.
Οι δύο υπουργοί συμφώνησαν να εντατικοποιηθούν οι διαπραγματεύσεις για την επέκταση της υφιστάμενης οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών, υπογραμμίζοντας την ανάγκη σεβασμού και εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Παράλληλα, απέρριψαν τις ενέργειες της λιβυκής Βουλής, τις οποίες χαρακτήρισαν αυθαίρετες, επιβεβαιώνοντας τη βούληση των δύο χωρών να συνεχίσουν τη συνεργασία τους.
Στο επίκεντρο η επέκταση της συμφωνίας του 2020
Η επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 2020 αφορά μερική οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).
Ένα από τα ζητήματα που επανέρχονται στο προσκήνιο είναι το ενδεχόμενο επέκτασης της οριοθέτησης ανατολικά του 28ου μεσημβρινού, όπου σταματά η υφιστάμενη συμφωνία.
Η συγκεκριμένη περιοχή αποτελεί διαχρονικά ευαίσθητο ζήτημα στις διαπραγματεύσεις Αθήνας και Καΐρου, καθώς συνδέεται με τις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αίγυπτος αντιμετωπίζει τη Λιβύη ως περιοχή ζωτικής στρατηγικής σημασίας και παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή την προσπάθεια της Τουρκίας να ενισχύσει την επιρροή της, κυρίως στο ανατολικό τμήμα της χώρας. Οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να περιορίζουν τα περιθώρια των ισορροπιών που επιχειρούσε μέχρι σήμερα να διατηρήσει το Κάιρο.
Η επιτάχυνση των συνομιλιών, πάντως, δεν σημαίνει ότι έχει ήδη επιτευχθεί νέα συμφωνία ούτε συνεπάγεται τυπική ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Στο διπλωματικό πεδίο, και τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης επανέλαβαν την αντίθεσή τους στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, επισημαίνοντας ότι δεν συνάδει με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Σύμφωνα με την κοινή ευρωπαϊκή θέση, η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, είναι άκυρη και ανυπόστατη και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτες χώρες.
Η ελληνική πλευρά έθεσε το ζήτημα και στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, μέσω της Μόνιμης Αντιπροσώπου της Ελλάδας.
Κατά την ελληνική παρέμβαση επισημάνθηκε ότι η γεωγραφία δεν μεταβάλλεται με μονομερείς αποφάσεις και ότι η κύρωση του μνημονίου ενδέχεται να δημιουργήσει κινδύνους για τη σταθερότητα και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα αναμένεται να θέσει το επόμενο διάστημα ζήτημα συνεπειών για την Τουρκία και τη Λιβύη, τόσο στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και στα Ηνωμένα Έθνη.
Η στάση των ΗΠΑ: Προτροπή για διάλογο Ελλάδας – Τουρκίας
Διαφορετική έμφαση δίνει η Ουάσινγκτον, η οποία επικεντρώνεται στην ανάγκη διπλωματικής διευθέτησης των διαφορών μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.
Εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε στην ΕΡΤ ότι Ελλάδα και Τουρκία είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ενθαρρύνουν τη διεξαγωγή διμερών συνομιλιών για την αντιμετώπιση των σημείων διαφωνίας τους.
Η αμερικανική τοποθέτηση δεν περιλαμβάνει ρητή καταδίκη του τουρκολιβυκού μνημονίου ούτε συγκεκριμένη αξιολόγηση της νομικής ισχύος του, αλλά επικεντρώνεται στον διάλογο μεταξύ των δύο συμμάχων.
Χατζηδάκης: Συνεχίζονται κανονικά οι έρευνες νότια της Κρήτης
Την ίδια ώρα, η ελληνική κυβέρνηση διαμηνύει ότι η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν μεταβάλλει τον σχεδιασμό των στρατηγικών έργων της χώρας.
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, χαρακτήρισε την εξέλιξη δυσάρεστη, υποστηρίζοντας ωστόσο ότι δεν ανατρέπει σημαντικές επιτυχίες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Παράλληλα, διαβεβαίωσε ότι οι προγραμματισμένες έρευνες νοτίως της Κρήτης θα συνεχιστούν κανονικά.
Αντίστοιχο μήνυμα έστειλε ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου, τονίζοντας ότι η Ελλάδα έχει ήδη προκηρύξει θαλάσσια οικόπεδα νότια της Κρήτης και προχωρά στον σχεδιασμό έργων συνδεσιμότητας, ακόμη και σε περιοχές που επικαλύπτονται από τις τουρκολιβυκές διεκδικήσεις.
Ο υφυπουργός αναφέρθηκε επίσης στη συμφωνία οριοθέτησης με την Αίγυπτο, χαρακτηρίζοντάς την σημαντικό αντίβαρο στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Το διπλωματικό διακύβευμα για την Αθήνα
Η απόφαση Ελλάδας και Αιγύπτου να επιταχύνουν τις διαπραγματεύσεις προσθέτει μια νέα διάσταση στις διπλωματικές κινήσεις που ακολούθησαν την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Για την Αθήνα, η προοπτική επέκτασης της συμφωνίας του 2020 αποτελεί σημαντική δυνατότητα ενίσχυσης της συνεργασίας με το Κάιρο και προώθησης των ελληνικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ωστόσο, η ολοκλήρωση μιας νέας οριοθέτησης προϋποθέτει συμφωνία των δύο πλευρών σε ζητήματα που παραμένουν σύνθετα και πολιτικά ευαίσθητα.
Το επόμενο διάστημα, το ενδιαφέρον στρέφεται στην πρόοδο των ελληνοαιγυπτιακών διαπραγματεύσεων, στις περαιτέρω διπλωματικές κινήσεις της Αθήνας σε ΕΕ και ΟΗΕ και στη συνέχιση των ενεργειακών σχεδιασμών νοτίως της Κρήτης.