Το «πράσινο φως» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εξασφάλισε η Ελλάδα για την ενεργοποίηση της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής, ανοίγοντας τον δρόμο για επενδύσεις που προσεγγίζουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028. Η απόφαση, η οποία αναμένεται να επικυρωθεί από το Ecofin, επιτρέπει την εξαίρεση συγκεκριμένων ενεργειακών δαπανών από τα ευρωπαϊκά όρια αύξησης των καθαρών δαπανών, δημιουργώντας πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο για έργα ενεργειακής ανθεκτικότητας.
Η έγκριση αφορά την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής, ώστε να συμπεριληφθούν παρεμβάσεις για τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας της χώρας.
Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το σχετικό αίτημα που είχε υποβάλει η Ελλάδα στις 6 Αυγούστου 2026.
Πιερρακάκης: Απόφαση ιδιαίτερης πολιτικής και οικονομικής σημασίας
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, χαρακτήρισε την εξέλιξη ιδιαίτερα σημαντική τόσο σε πολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο.
Όπως υποστήριξε, η απόφαση επιβεβαιώνει τη δημοσιονομική αξιοπιστία της Ελλάδας και τη δυνατότητά της να συμβάλλει στη διαμόρφωση ευρωπαϊκών πολιτικών.
Παράλληλα, σημείωσε ότι η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την υλοποίηση κρίσιμων επενδύσεων που θα συμβάλουν στη μείωση του ενεργειακού κόστους, στην ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας και στη στήριξη πολιτών και επιχειρήσεων, όπου απαιτείται.
Τι προβλέπει η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής
Το νέο πλαίσιο επιτρέπει στην Ελλάδα να χρηματοδοτήσει συγκεκριμένες παρεμβάσεις από εθνικούς πόρους, χωρίς οι σχετικές δαπάνες να προσμετρώνται στα ευρωπαϊκά όρια αύξησης των καθαρών δαπανών.
Η εξαίρεση προβλέπεται να φτάνει έως το 0,3% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος ετησίως και έως το 0,6% του ΑΕΠ σωρευτικά μέχρι το 2028.
Ωστόσο, η ρύθμιση δεν συνεπάγεται ότι οι δαπάνες παύουν να επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά.
Τα ποσά εξακολουθούν να υπολογίζονται στο πρωτογενές δημοσιονομικό αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος, αλλά εξαιρούνται από τον συγκεκριμένο κανόνα αύξησης των καθαρών δαπανών.
Επίσης, η έγκριση δεν αφορά νέα ευρωπαϊκή επιχορήγηση ύψους 1 δισ. ευρώ, αλλά τη δυνατότητα χρηματοδότησης επενδύσεων από εθνικούς πόρους με μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία.
Επιδοτήσεις 400 εκατ. ευρώ για μπαταρίες, αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες
Στα έργα που προβλέπεται να ενταχθούν στο νέο πλαίσιο περιλαμβάνονται δύο σημαντικά προγράμματα συνολικού προϋπολογισμού 400 εκατ. ευρώ.
Το πρώτο αφορά επιχορηγήσεις ύψους 200 εκατ. ευρώ για συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες, με στόχο την καλύτερη αξιοποίηση της ηλεκτρικής παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές.
Το δεύτερο είναι ένα πανελλαδικό πρόγραμμα ύψους 200 εκατ. ευρώ για την εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων, το οποίο προβλέπεται να καλύψει 100.000 δικαιούχους.
Οι παρεμβάσεις αυτές αποσκοπούν στη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και του κόστους για τα νοικοκυριά.
Ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτιρίων και σχολείων
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται επίσης το πρόγραμμα «ΗΛΕΚΤΡΑ», προϋπολογισμού 117 εκατ. ευρώ, που αφορά την ενεργειακή αναβάθμιση 109 δημόσιων κτιρίων και πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων.
Παράλληλα, προβλέπεται η υλοποίηση του προγράμματος «ΦΟΙΒΟΣ – ΑΘΗΝΑ», ύψους 45 εκατ. ευρώ, για παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης σε 246 σχολικές μονάδες.
Στόχος είναι ο περιορισμός της κατανάλωσης ενέργειας στις δημόσιες υποδομές και η μείωση του κόστους λειτουργίας τους.
Παρεμβάσεις στη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη
Στα έργα που εξετάζεται να ενταχθούν στη ρήτρα περιλαμβάνεται ειδικό πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, συνολικού προϋπολογισμού 50 εκατ. ευρώ.
Το πρόγραμμα αφορά τη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη, περιοχές που επηρεάζονται από τη μετάβαση της οικονομίας τους μετά τη σταδιακή απομάκρυνση από τη λιγνιτική δραστηριότητα.
Προβλέπονται ακόμη δράσεις για τη δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα στη βιομηχανία.
Σιδηροδρομικά έργα 320 εκατ. ευρώ και υποδομές φόρτισης λεωφορείων
Στο συνολικό επενδυτικό σχέδιο εντάσσονται και παρεμβάσεις στον τομέα των μεταφορών.
Ειδικότερα, προβλέπονται σιδηροδρομικά έργα ασφάλειας και επέκτασης του δικτύου, συνολικού ύψους 320 εκατ. ευρώ.
Επιπλέον, περιλαμβάνονται υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών λεωφορείων, προϋπολογισμού 20 εκατ. ευρώ.
Οι συγκεκριμένες επενδύσεις εντάσσονται στον ευρύτερο σχεδιασμό για ενεργειακή ανθεκτικότητα και περιορισμό της εξάρτησης από συμβατικά καύσιμα.
Το επόμενο βήμα στο Ecofin
Η έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί το πρώτο καθοριστικό βήμα για την εφαρμογή της διευρυμένης ενεργειακής ρήτρας διαφυγής.
Η σχετική απόφαση αναμένεται να επικυρωθεί σε συνεδρίαση του Συμβουλίου Υπουργών Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ecofin).
Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας, η Ελλάδα θα αποκτήσει τη δυνατότητα να προχωρήσει στις προβλεπόμενες επενδύσεις έως το 2028, αξιοποιώντας την εξαίρεση από τα συγκεκριμένα ευρωπαϊκά δημοσιονομικά όρια.