Η επόμενη ημέρα για το Ιράν αλλά και για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή διαμορφώνεται σε ένα εξαιρετικά ρευστό περιβάλλον, με τους αναλυτές να προειδοποιούν ότι η περιοχή βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ σε ένα σενάριο γενικευμένης αποσταθεροποίησης.
Αν και συχνά γίνονται συγκρίσεις με τις στρατιωτικές επεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών στο Ιράκ, το Αφγανιστάν ή τη Λιβύη, αναλυτές επισημαίνουν ότι οι πιο άμεσοι επιχειρησιακοί παραλληλισμοί βρίσκονται στις στρατηγικές που ακολούθησε το Ισραήλ απέναντι στη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου. Στο επίκεντρο αυτής της λογικής βρίσκεται η αποδυνάμωση της ηγεσίας του αντιπάλου, η αποσύνθεση των στρατιωτικών του δομών και η αποστέρηση των δυνατοτήτων επανεξοπλισμού.
Εάν οι στόχοι αυτοί επιτευχθούν, το μέλλον του Ιράν θα μπορούσε να ακολουθήσει διαφορετικές και εξαιρετικά αβέβαιες πορείες. Ένα πρώτο σενάριο αφορά την αποδυνάμωση ή διάσπαση του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, εξέλιξη που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή αποσταθεροποίηση, καθώς δύσκολα θα γινόταν αποδεκτή η διατήρηση του IRGC ως κυρίαρχου κέντρου εξουσίας μετά από μια τόσο μεγάλη σύγκρουση.
Ένα δεύτερο σενάριο προβλέπει την ενίσχυση του τακτικού στρατού του Ιράν, του Αρτές, ο οποίος αριθμεί εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες και θα μπορούσε να εμφανιστεί ως θεσμός εθνικής σταθερότητας σε μια μεταβατική περίοδο. Ωστόσο, υπάρχει ο κίνδυνος μια τέτοια εξέλιξη να οδηγήσει σε μια μόνιμη στρατιωτική διακυβέρνηση αντί για πολιτική μετάβαση.
Ένα τρίτο ενδεχόμενο αφορά την ενεργοποίηση τοπικών ένοπλων ομάδων εναντίον του καθεστώτος. Αναφορές κάνουν λόγο για προσπάθειες των ΗΠΑ να ενισχύσουν επαφές με κουρδικές παρατάξεις στα δυτικά σύνορα του Ιράν, μια τακτική που θυμίζει ανάλογες κινήσεις στη Συρία. Ωστόσο, ένα τέτοιο σενάριο ενέχει σοβαρούς κινδύνους, καθώς θα μπορούσε να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από την Τουρκία και να πυροδοτήσει ευρύτερη περιφερειακή ένταση.
Στο εσωτερικό του Ιράν, οι πιθανές συνέπειες ενός τέτοιου σεναρίου θα ήταν βαθιές. Παρά τις πολιτικές διαφορές, πολλοί Ιρανοί αντιτίθενται σε οποιαδήποτε εξέλιξη που θα μπορούσε να οδηγήσει στον κατακερματισμό της χώρας. Η παρουσία μεγάλων εθνοτικών και θρησκευτικών μειονοτήτων σε παραμεθόριες περιοχές — όπως Κούρδων, Αζέρων, Αράβων, Μπαλούχων και Τουρκμένων — ενισχύει τους φόβους ότι ένα κενό εξουσίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε τοπικές εξεγέρσεις ή σε μια κατάσταση που θυμίζει τον πολυετή εμφύλιο πόλεμο της Συρίας.
Παράλληλα, το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος ή μιας νέας πολιτικής ηγεσίας παραμένει ανοιχτό, με ορισμένους να αναφέρουν ακόμη και το σενάριο επιστροφής πολιτικών προσώπων από την προεπαναστατική εποχή, όπως ο γιος του Σάχη, Ρεζά Παχλεβί. Ωστόσο, κανένα από αυτά τα σενάρια δεν θεωρείται δεδομένο.
Η μεταπολεμική εξίσωση θα επηρεάσει επίσης τις σχέσεις της Τεχεράνης με τις χώρες του Κόλπου, καθώς οι πρόσφατες επιθέσεις έχουν πλήξει όχι μόνο στρατιωτικούς στόχους αλλά και ενεργειακές και πολιτικές υποδομές. Σε πολλές πρωτεύουσες της περιοχής κυριαρχεί κλίμα καχυποψίας και αβεβαιότητας για το μέλλον των σχέσεων.
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία παρακολουθεί με ιδιαίτερη ανησυχία τις εξελίξεις, ιδίως μετά την αναχαίτιση ιρανικού βαλλιστικού πυραύλου που πλησίαζε τον τουρκικό εναέριο χώρο, γεγονός που υπογραμμίζει τον κίνδυνο ευρύτερης εμπλοκής στη σύγκρουση.
Παρά την έντονη εξωτερική πίεση, το Ιράν συνεχίζει να αντιδρά με βάση το λεγόμενο «δόγμα μωσαϊκού», μια αποκεντρωμένη δομή διοίκησης που έχει σχεδιαστεί ώστε να επιτρέπει την επιβίωση του συστήματος ακόμη και αν πληγεί η ανώτατη ηγεσία. Ωστόσο, η ίδια αυτή δομή ενέχει τον κίνδυνο απώλειας ελέγχου, καθώς μεμονωμένοι διοικητές θα μπορούσαν να προχωρήσουν σε κινήσεις που θα κλιμακώσουν ανεξέλεγκτα τη σύγκρουση.
Την ίδια ώρα, δεν αποκλείονται και διαφωνίες μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ για το πότε θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι έχει επιτευχθεί ο στρατηγικός στόχος της εκστρατείας. Για την Ουάσιγκτον, η αποδυνάμωση των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν και η αναστολή του πυρηνικού προγράμματος θα μπορούσαν να παρουσιαστούν ως επιτυχία, ενώ το Ισραήλ ενδέχεται να επιδιώξει ευρύτερη στρατηγική αλλαγή στο ιρανικό καθεστώς.
Σε κάθε περίπτωση, το Ιράν αποτελεί ένα πολύ μεγαλύτερο και πιο σύνθετο γεωπολιτικό πεδίο από τη Γάζα ή τον Λίβανο. Πρόκειται για ένα κράτος με μεγάλο πληθυσμό, βαθιά θεσμική παράδοση και σημαντικό γεωπολιτικό βάθος.
Το βασικό ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν μια στρατηγική αποδυνάμωσης του ιρανικού καθεστώτος χωρίς σαφές σχέδιο για την επόμενη ημέρα θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει σε μια επικίνδυνη αποσταθεροποίηση. Ένα αποδυναμωμένο αλλά χαοτικό Ιράν θα μπορούσε να εξελιχθεί σε εστία νέων περιφερειακών συγκρούσεων, διεθνούς τρομοκρατίας και γεωπολιτικής αστάθειας σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.