Η εξολόθρευση του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, από αμερικανοϊσραηλινές δυνάμεις κατά τη διάρκεια αιφνιδιαστικής αεροπορικής επιδρομής στην Τεχεράνη το περασμένο Σάββατο προκάλεσε ισχυρούς κραδασμούς στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, αποκεφάλισε σε κρίσιμη συγκυρία την ηγεσία του λεγόμενου «Άξονα της Αντίστασης», δηλαδή των φιλοϊρανικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται σε διάφορες χώρες της περιοχής και στηρίζονταν πολιτικά, στρατιωτικά και οικονομικά από την Τεχεράνη.
Για δεκαετίες, το δίκτυο αυτό λειτουργούσε ως εμπροσθοφυλακή της ιρανικής επιρροής. Σήμερα, με τον ανώτατο ηγέτη νεκρό και τη στήριξη από το Ιράν αισθητά αποδυναμωμένη, η εικόνα παραπέμπει περισσότερο σε απομονωμένους πυρήνες που επιχειρούν να επιβιώσουν, παρά σε μια ενιαία και συντονισμένη στρατιωτική δομή.
Λίβανος – Χεζμπολάχ
Τη Δευτέρα, η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε ομοβροντία ρουκετών κατά στόχων στο βόρειο Ισραήλ, συνδέοντας την ενέργεια με τη δολοφονία του Χαμενεΐ. Ο ισραηλινός στρατός απάντησε με εκτεταμένες αεροπορικές επιδρομές στα νότια προάστια της Βηρυτού και στην κοιλάδα Μπεκάα.
Ο αναλυτής ασφαλείας Αλί Ριζκ, με έδρα τη Βηρυτό, εκτίμησε ότι η κίνηση της Χεζμπολάχ υπαγορεύεται περισσότερο από υπαρξιακό φόβο παρά από απλή επίδειξη αλληλεγγύης. Όπως σημείωσε, η οργάνωση θεωρεί πιθανό να αποτελέσει τον επόμενο στόχο, παρά το γεγονός ότι εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό οπλοστάσιο. Κατά την εκτίμησή του, η επίθεση αποσκοπεί στην προληπτική αποτροπή μιας ευρείας ισραηλινής επιχείρησης.
Η κατάσταση επιβαρύνεται περαιτέρω από τη μεταβολή του γεωπολιτικού τοπίου. Μετά την κατάρρευση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία στα τέλη του 2024, διακόπηκε ο χερσαίος διάδρομος που διασφάλιζε τη ροή εφοδίων από το Ιράν προς τη Χεζμπολάχ, περιορίζοντας τη δυνατότητα υλικοτεχνικής ενίσχυσης.
Υεμένη – Χούθι
Στην Υεμένη, οι Χούθι αντιμετωπίζουν εξίσου ασταθές περιβάλλον. Σε τηλεοπτική του ομιλία, ο ηγέτης της οργάνωσης, Αμπντέλ Μαλίκ αλ Χούθι, δήλωσε ότι οι δυνάμεις του είναι έτοιμες για κάθε εξέλιξη, επισημαίνοντας ωστόσο ότι «το Ιράν είναι ισχυρό» και ότι «η απάντησή του θα είναι αποφασιστική». Αναλυτές εκτιμούν ότι η αναφορά αυτή επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος της σύγκρουσης στην Τεχεράνη.
Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Άμυνας της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης, Ταχέρ αλ-Ακίλι, δήλωσε ότι προετοιμάζονται επιχειρήσεις με κατεύθυνση προς την πρωτεύουσα Σαναά, την οποία ελέγχουν οι Χούθι. Ενδεχόμενη κλιμάκωση θα μπορούσε να αφήσει τους αντάρτες εκτεθειμένους, ιδίως εφόσον η ιρανική υποστήριξη περιοριστεί λόγω της ευρύτερης σύγκρουσης.
Ιράκ
Στο Ιράκ, το τοπίο εμφανίζεται ιδιαίτερα σύνθετο. Φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, πολλές από τις οποίες εντάσσονται στις κρατικά αναγνωρισμένες Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης, βρίσκονται σε εύθραυστη ισορροπία μεταξύ κρατικών δομών και ένοπλης «αντίστασης».
Από το 2024, η Ουάσινγκτον είχε προειδοποιήσει ότι θα μπορούσε να κινηθεί στρατιωτικά εναντίον αυτών των ομάδων. Πλέον, η απειλή αυτή θεωρείται πιο άμεση. Ωστόσο, ενδεχόμενα πλήγματα σε ιρακινό έδαφος θα μπορούσαν να προκαλέσουν όχι μόνο σύγκρουση με τις πολιτοφυλακές, αλλά και σοβαρή κρίση στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και ιρακινού κράτους.
Με την απώλεια ανώτερων αξιωματούχων των Φρουρών της Επανάστασης που διαμεσολαβούσαν σε κρίσιμες στιγμές, δεν αποκλείεται μεμονωμένες ηγεσίες πολιτοφυλακών να αναλάβουν πρωτοβουλίες εναντίον αμερικανικών στόχων, ενισχύοντας τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Μια αποκεφαλισμένη δομή
Ο θάνατος του Χαμενεΐ πλήττει τον ιδεολογικό, οργανωτικό και γεωγραφικό πυρήνα του «Άξονα της Αντίστασης». Το σχήμα αυτό στηριζόταν στην πνευματική και πολιτική αυθεντία του ανώτατου ηγέτη, στη στρατιωτική και υλικοτεχνική καθοδήγηση των Φρουρών της Επανάστασης και στη γεωγραφική σύνδεση μέσω της Συρίας.
Η αποδόμηση αυτών των πυλώνων δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην παύση της δράσης. Αντιθέτως, ενδέχεται να οδηγήσει σε κατακερματισμό και απρόβλεπτες κινήσεις από ένοπλες οργανώσεις που επιδιώκουν την επιβίωσή τους χωρίς κεντρικό συντονισμό. Μετά την αποκλιμάκωση των εχθροπραξιών στο Ιράν, η περιοχή ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα νέο, ασταθές περιβάλλον, στο οποίο οι μέχρι πρότινος συντονισμένες δυνάμεις θα λειτουργούν πλέον αυτόνομα.
Πηγή: Al Jazeera