Καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί την Ευρώπη με νέους δασμούς στο πλαίσιο της διαμάχης για τη Γροιλανδία, η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει ότι είναι έτοιμη να απαντήσει – ακόμη και με το λεγόμενο «εμπορικό μπαζούκα», τον Μηχανισμό Αντιμετώπισης Οικονομικού Εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument – ACI).
Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι θα επιβάλει δασμό 10% σε όλες τις εισαγωγές προς τις ΗΠΑ από την 1η Φεβρουαρίου, ο οποίος θα αυξηθεί στο 25% από το καλοκαίρι εάν δεν υπάρξει συμφωνία. Παραμένει ασαφές αν οι νέοι αυτοί δασμοί θα προστεθούν στους ήδη υφιστάμενους.
Η Γαλλία και η Γερμανία –μέλη μιας ομάδας οκτώ χωρών που περιλαμβάνει επίσης τη Βρετανία, τη Δανία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία, την Ολλανδία και τη Φινλανδία– τόνισαν ότι η ΕΕ πρέπει να είναι έτοιμη να αντιδράσει εάν ο Τραμπ προχωρήσει με τα μέτρα του.
Μπορεί η Ευρώπη να απαντήσει με δασμούς;
Λιγότερο από έξι μήνες πριν, ΗΠΑ και ΕΕ είχαν καταλήξει σε συμφωνία για τη σταθεροποίηση του διατλαντικού εμπορίου, μετά από συνομιλίες της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν με τον Ντόναλντ Τραμπ στη Σκωτία. Η συμφωνία προέβλεπε δασμούς 15% σε ευρωπαϊκά προϊόντα που εξάγονται στις ΗΠΑ – χαμηλότερους από το 30% που αρχικά είχε απειλήσει η Ουάσιγκτον.
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες είχαν προετοιμάσει πακέτο αντισταθμιστικών δασμών, αξίας περίπου 93 δισ. ευρώ σε αμερικανικές εξαγωγές προς την ΕΕ (από αγροτικά προϊόντα έως εξαρτήματα αεροσκαφών και ουίσκι), το οποίο θα ενεργοποιούνταν εάν κατέρρεαν οι διαπραγματεύσεις.
Η συμφωνία είχε ως αποτέλεσμα την προσωρινή αναστολή των δασμών, ενόψει της επικύρωσής της από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ωστόσο, μετά τις νέες απειλές Τραμπ, ο Γερμανός ευρωβουλευτής Μάνφρεντ Βέμπερ δήλωσε ότι η έγκριση της συμφωνίας «δεν είναι δυνατή σε αυτό το στάδιο».
Εάν δεν επικυρωθεί η συμφωνία ή δεν παραταθεί η αναστολή, οι δασμοί σε αμερικανικά προϊόντα αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ θα τεθούν σε ισχύ στις 7 Φεβρουαρίου – εξέλιξη που θα μπορούσε να προκαλέσει πολιτικό κόστος στον Τραμπ στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Σε ό,τι αφορά το ενδεχόμενο επιβολής δασμών μόνο σε ορισμένες χώρες της ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι κάτι τέτοιο, αν και τεχνικά δυνατό, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο στην πράξη, λόγω της ενιαίας αγοράς και της διασυνοριακής διακίνησης προϊόντων.
Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής, Όλοφ Γκιλ, δήλωσε ότι η ΕΕ θα κάνει «ό,τι είναι απαραίτητο για να προστατεύσει τα οικονομικά της συμφέροντα», υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι οι δασμοί τελικά πλήττουν επιχειρήσεις και καταναλωτές και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
Τι είναι το «εμπορικό μπαζούκα» (ACI)
Ο Μηχανισμός Αντιμετώπισης Οικονομικού Εξαναγκασμού (ACI) επιτρέπει στην ΕΕ να απαντά σε τρίτες χώρες που επιχειρούν να πιέσουν ή να εκβιάσουν κράτη-μέλη μέσω οικονομικών μέτρων.
Το εργαλείο προβλέπει ευρύ φάσμα αντιποίνων, όπως:
- επιβολή δασμών,
- περιορισμούς σε εισαγωγές/εξαγωγές,
- περιορισμούς στο εμπόριο υπηρεσιών,
- περιορισμούς πρόσβασης σε τραπεζικές και κεφαλαιαγορές.
Στην πιο ακραία του μορφή, θα μπορούσε ακόμη και να περιορίσει την πρόσβαση τρίτης χώρας στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά, παρακάμπτοντας ορισμένες υφιστάμενες εμπορικές δεσμεύσεις.
Ωστόσο, θεωρείται «πυρηνική επιλογή» και μέτρο έσχατης ανάγκης. Στόχος του είναι κυρίως η πίεση για επιστροφή στις διαπραγματεύσεις, όχι η άμεση τιμωρία.
Επιπλέον, δεν είναι μηχανισμός ταχείας αντίδρασης: η Επιτροπή μπορεί να χρειαστεί έως τέσσερις μήνες για να διερευνήσει αν υπάρχει οικονομικός εξαναγκασμός, ακολουθούν έως έξι μήνες διαβουλεύσεων και στη συνέχεια τα κράτη-μέλη έχουν έως δέκα εβδομάδες για να εγκρίνουν μέτρα. Στην πράξη, μπορεί να περάσει έως και ένας χρόνος μέχρι να εφαρμοστούν κυρώσεις.
Η στάση του Λονδίνου
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δήλωσε ότι θέλει να αποφευχθεί εμπορικός πόλεμος με τις ΗΠΑ, αποκλείοντας προς το παρόν την άμεση επιβολή ανταποδοτικών δασμών.
Τόνισε ότι ο Τραμπ δεν θα έπρεπε να χρησιμοποιεί απειλές δασμών «απέναντι σε συμμάχους», αλλά πρόσθεσε πως «ένας πόλεμος δασμών δεν είναι προς το συμφέρον κανενός».
Παρά την αποφυγή αντιποίνων, το Λονδίνο διαθέτει άλλους μοχλούς πίεσης, όπως την αύξηση του Φόρου Ψηφιακών Υπηρεσιών (Digital Services Tax), ο οποίος σήμερα ανέρχεται στο 2% και πλήττει μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες όπως η Amazon και η Meta.
Νομική αβεβαιότητα στις ΗΠΑ
Παραμένει ασαφές αν όλοι οι δασμοί που ανακοίνωσε ο Τραμπ είναι νομικά έγκυροι. Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αναμένεται να αποφανθεί αν ο πρόεδρος υπερέβη τις εξουσίες του βάσει του νόμου περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA).
Η απόφαση αφορά και τους «ανταποδοτικούς» δασμούς 10% που επέβαλε πέρυσι σε ορισμένα βρετανικά προϊόντα.