Ο κόσμος, όπως τουλάχιστον τον γνωρίζουμε, αλλάζει. Το ερώτημα είναι αν αλλάζει με τον τρόπο που εκτιμούν οι Ευρωπαίοι ηγέτες ή αν τα μηνύματα που εκπέμπει ο Ντόναλντ Τραμπ οδηγούν σε λανθασμένα συμπεράσματα και, ενδεχομένως, σε κινήσεις πανικού προς τη λάθος κατεύθυνση.
Μπορεί να υπάρξει ΝΑΤΟ χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες; Μπορεί να υπάρξει Ευρώπη δίχως την Ουάσινγκτον στο πλευρό της; Είναι δυνατόν να διαρραγεί η βασική αρχιτεκτονική της λεγόμενης «Δυτικής Συμμαχίας», με κίνδυνο να κλονιστούν οι παγκόσμιες ισορροπίες που διαμορφώθηκαν –έστω και με σοβαρές κρίσεις– μετά τη λαίλαπα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ακριβώς για να αποτραπεί η επανάληψή του;
Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, o Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο μετέβη στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου με σαφή αποστολή: να μεταφέρει το μήνυμα του Λευκού Οίκου και να περιγράψει τα βασικά στοιχεία μιας «νέας εποχής», όπως αυτή διαμορφώνεται από την αμερικανική ηγεσία. Μια νέα εποχή, ωστόσο, με την Ευρώπη εντός της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και όχι σε αντίπαλο στρατόπεδο. Το σενάριο πλήρους ρήξης δεν φαίνεται να αποτελεί μέρος του σχεδιασμού της Ουάσινγκτον.
Η παρουσία του Μάρκο Ρούμπιο στο Μόναχο ήταν πιο ξεκάθαρη απ’ όσο εκτιμήθηκε αρχικά σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Οι Ευρωπαίοι ανησυχούν για το ενδεχόμενο μείωσης της αμερικανικής εμπλοκής. Οι λόγοι είναι κυρίως δύο: αφενός, η Ευρώπη δεν είναι πλήρως έτοιμη να αναπτύξει αυτόνομη και επαρκή αμυντική δομή· αφετέρου, το οικονομικό κόστος μιας τέτοιας μετάβασης θα ήταν εξαιρετικά υψηλό, με πιθανές επιπτώσεις στη συνοχή της ίδιας της Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το σχέδιο Τραμπ
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται να επιδιώκει αναδιαμόρφωση των όρων της διατλαντικής σχέσης. Σύμφωνα με αναλύσεις, τα βασικά μηνύματα που μεταφέρθηκαν ήταν δύο: οι ΗΠΑ δεν επιδιώκουν την εγκατάλειψη της Ευρώπης, αλλά η συνεργασία θα βασίζεται σε αυστηρότερους όρους και μεγαλύτερη επιμερισμένη ευθύνη.
Η Ουάσινγκτον ζητεί από την Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος του κόστους και της ευθύνης για την άμυνά της. Η συζήτηση αυτή δεν είναι νέα· είχε τεθεί ήδη από την πρώτη θητεία Τραμπ. Ωστόσο, φαίνεται πλέον να εντάσσεται σε ένα ευρύτερο αφήγημα αναθεώρησης της διεθνούς συνεργασίας, τόσο σε οικονομικό επίπεδο –με έμφαση σε εμπορικές πολιτικές και δασμούς– όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο, εντός και εκτός ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ εμφανίζονται να επιδιώκουν τη διαμόρφωση ενός νέου γεωπολιτικού πλαισίου, στο οποίο οι σύμμαχοι θα είναι πιο αυτάρκεις και θα μπορούν να συμβάλουν ενεργά στη στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι σε ανταγωνιστικές δυνάμεις, με βασικό σημείο αναφοράς την Κίνα.
«Θα το κάνουμε μόνοι μας»
Ο Μάρκο Ρούμπιο διαμήνυσε ότι, εάν δεν υπάρξει ουσιαστική συνεργασία, οι ΗΠΑ θα κινηθούν αυτόνομα. «Θέλουμε συμμάχους που μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, ώστε κανένας αντίπαλος να μην δοκιμάσει τη συλλογική μας δύναμη», τόνισε.
Στο ίδιο πλαίσιο, η αμερικανική στρατηγική αποδίδει αυξανόμενη σημασία στον ανταγωνισμό με το Πεκίνο, τόσο σε οικονομικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο. Εκθέσεις που συζητούνται στην Ουάσινγκτον εκτιμούν ότι τις επόμενες δεκαετίες η Κίνα θα επιδιώξει πρωταγωνιστικό ρόλο σε παγκόσμια κλίμακα, αξιοποιώντας την τεχνολογική της πρόοδο και τη διεύρυνση της οικονομικής της επιρροής.
Το βασικό ερώτημα που τίθεται για την Ευρώπη είναι αν θα ανταποκριθεί στις αμερικανικές αξιώσεις με εμβάθυνση της συνεργασίας και αύξηση των δεσμεύσεών της ή αν θα επιχειρήσει να χαράξει μια πιο αυτόνομη στρατηγική πορεία. Σε κάθε περίπτωση, η διατλαντική σχέση εισέρχεται σε φάση επαναπροσδιορισμού.