Σε δοκιμασία περνά η επιχειρησιακή ετοιμότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς τον Μάιο προγραμματίζεται στις Βρυξέλλες άσκηση προσομοίωσης για την ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής (Άρθρο 42.7), με τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κρατών-μελών και διπλωματικών αποστολών.
Η άσκηση, που θα εξελιχθεί σε τρεις φάσεις, αποσκοπεί στη δημιουργία ενός λειτουργικού μηχανισμού αντίδρασης σε περίπτωση κρίσης, καταγράφοντας σε πραγματικό χρόνο τις δυνατότητες των κρατών-μελών και εντοπίζοντας υφιστάμενα επιχειρησιακά κενά.
Η πρωτοβουλία έρχεται μετά από πολιτική εντολή που έλαβε η Επιτροπή από το άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το οποίο συνεδρίασε στη Λευκωσία, προκειμένου να προετοιμάσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αντίδρασης σε ενδεχόμενη ενεργοποίηση της ρήτρας.
Η ανάγκη αυτή αναδείχθηκε εκ νέου λόγω των διαχρονικών αδυναμιών εφαρμογής της διάταξης, η οποία έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, το 2015, από τη Γαλλία μετά από τρομοκρατικές επιθέσεις. Έκτοτε, παρά τις σχετικές νομικές αξιολογήσεις, δεν έχει θεσπιστεί πλήρως ένας συντονισμένος επιχειρησιακός μηχανισμός.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, βασικό πρόβλημα παραμένει η έλλειψη συστήματος που να επιτρέπει την άμεση καταγραφή αναγκών ενός κράτους-μέλους και τη γρήγορη κινητοποίηση των διαθέσιμων πόρων των υπολοίπων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή αναμένεται να διαμορφώσει έναν οδηγό διαδικασιών («playbook»), ο οποίος θα λειτουργεί ως πρακτικό εργαλείο συντονισμού και όχι ως δεσμευτικό κείμενο.
Η πρωτοβουλία αντιμετωπίζεται ως ένα βήμα μετάβασης από τη θεωρία στην πράξη, με στόχο την αποφυγή καθυστερήσεων και ασυντόνιστων ενεργειών σε περίπτωση κρίσης. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας συνιστά νομικά δεσμευτική υποχρέωση για τα κράτη-μέλη της ΕΕ και δεν υποκαθιστά τον ρόλο του ΝΑΤΟ ούτε ταυτίζεται με απλή πολιτική αλληλεγγύη.