Σε εντατικές προετοιμασίες για το ενδεχόμενο μιας μεγάλης κλίμακας υβριδικής επίθεσης σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης προχωρούν οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς το σενάριο μιας ενέργειας που θα μπορούσε να προκαλέσει μεγάλο αριθμό θυμάτων αντιμετωπίζεται πλέον ως πιθανότητα που απαιτεί συγκεκριμένο σχεδιασμό.
Σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες και αξιωματούχους που επικαλείται το Politico, οι σχετικές συζητήσεις έχουν ενταθεί τις τελευταίες εβδομάδες, ιδιαίτερα μετά την αποκάλυψη της απόπειρας επίθεσης με drones που έφεραν εκρηκτικά στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε τον Αύγουστο.
Η γερμανική κυβέρνηση απέδωσε την ενέργεια στη Ρωσία, ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είχε προειδοποιήσει ότι ένα επιτυχημένο χτύπημα θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές καταστροφές και απώλειες ανθρώπινων ζωών.
Το θέμα συζητείται σε ιδιαίτερα περιορισμένες συνεδριάσεις των πρεσβευτών των 27 κρατών-μελών, χωρίς κινητά τηλέφωνα και συνεργάτες στην αίθουσα. Σε πρόσφατες συσκέψεις εξετάστηκε ειδικά το ενδεχόμενο μιας υβριδικής επίθεσης με μεγάλο αριθμό θυμάτων και οι τρόποι με τους οποίους θα μπορούσε να οργανωθεί η ευρωπαϊκή αντίδραση.
Η ΕΕ διαθέτει ήδη μηχανισμούς για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών, όπως κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, παρεμβάσεις σε εκλογές και πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές. Ωστόσο, το νέο ερώτημα που τίθεται είναι πώς θα πρέπει να αντιδράσει η Ένωση σε περίπτωση που μια τέτοια ενέργεια οδηγήσει σε δεκάδες ή και περισσότερα θύματα.
Η ανησυχία ενισχύεται από σειρά περιστατικών που ευρωπαϊκές και νατοϊκές αρχές εντάσσουν στο πλαίσιο των υβριδικών ενεργειών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η επίθεση με drones σε πλοίο στη Μαύρη Θάλασσα, η υπόθεση στο αεροδρόμιο της Λειψίας, ύποπτη πυρκαγιά σε σταθμό επίγειας σύνδεσης στην Πολωνία που σχετίζεται με το Starlink, καθώς και σχέδιο τοποθέτησης εμπρηστικών μηχανισμών σε εμπορικούς κόμβους μεταφορών στην Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ έχει κατηγορήσει επανειλημμένα τη Μόσχα για ενίσχυση επιχειρήσεων δολιοφθοράς, κυβερνοεπιθέσεων, παραπληροφόρησης και άλλων συγκαλυμμένων ενεργειών εναντίον ευρωπαϊκών κρατών.
Η διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών, Τέγια Τιιλικάινεν, έχει προειδοποιήσει ότι η χρήση ολοένα πιο επικίνδυνων μέσων αυξάνει τον κίνδυνο να υπάρξουν ανθρώπινες απώλειες.
Στο τραπέζι βρίσκονται ήδη συγκεκριμένα σχέδια για την περίπτωση μιας σοβαρής επίθεσης, μεταξύ των οποίων η ανάπτυξη ομάδων άμεσης αντίδρασης, η ταχεία διάθεση ευρωπαϊκών κονδυλίων προς το πληγέν κράτος και ο συντονισμός της δημόσιας επικοινωνίας των ευρωπαϊκών θεσμών.
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ ΕΕ και ΝΑΤΟ. Ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εκφράζουν ανησυχίες ότι η δημιουργία παράλληλων μηχανισμών θα μπορούσε να προκαλέσει σύγχυση σε μια κρίσιμη στιγμή.
Η πρόταση που εξετάζεται από ορισμένους ειδικούς προβλέπει έναν σαφέστερο διαχωρισμό, με το ΝΑΤΟ να επικεντρώνεται στη στρατιωτική αποτροπή και την ανταλλαγή πληροφοριών και την ΕΕ στην πολιτική προστασία και τη διαχείριση της κρίσης.
Την ίδια στιγμή, διπλωμάτες εκφράζουν ανησυχίες και για τον κίνδυνο διαρροής ευαίσθητων πληροφοριών κατά τις ευρωπαϊκές συσκέψεις, γεγονός που οδηγεί ορισμένες κυβερνήσεις σε περιορισμό της ανταλλαγής απόρρητων δεδομένων.
Η συζήτηση συνδέεται και με την πρωτοβουλία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για ενίσχυση του ευρωπαϊκού ρόλου στον τομέα της ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό έχει προταθεί ένα «πρωτόκολλο έκτακτης ανάγκης για την ασφάλεια», καθώς και η ιδέα δημιουργίας ενός «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας»
. Ωστόσο, αρκετά κράτη-μέλη επισημαίνουν ότι η ΕΕ διαθέτει ήδη μηχανισμούς, όπως ο Ολοκληρωμένος Μηχανισμός Πολιτικής Αντιμετώπισης Κρίσεων (IPCR).
Ως προηγούμενο αναφέρεται η τρομοκρατική επίθεση στο Παρίσι το 2015, όταν η Γαλλία ενεργοποίησε για πρώτη φορά το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Η ενεργοποίηση αποτέλεσε πολιτική απόφαση του Παρισιού και δεν οδήγησε σε ενιαία ευρωπαϊκή στρατιωτική κινητοποίηση.
Το βασικό ζητούμενο για τις Βρυξέλλες είναι πλέον η διαμόρφωση ενός μηχανισμού που θα επιτρέπει άμεση και συντονισμένη αντίδραση σε περίπτωση μεγάλης υβριδικής επίθεσης, ακόμη και όταν η ευθύνη δεν μπορεί να αποδοθεί άμεσα και με βεβαιότητα.