Μια θεαματική αναδίπλωση σημειώθηκε στο Νταβός, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την ύπαρξη ενός «πλαισίου συμφωνίας» για τη Γροιλανδία, βάζοντας –προς το παρόν– φρένο στις απειλές για κυρώσεις και εμπορικά αντίμετρα κατά συμμάχων των Ηνωμένες Πολιτείες.
Την ώρα που ο Λευκός Οίκος φαίνεται να οραματίζεται ένα καθεστώς αμερικανικής κυριαρχίας σε στρατηγικά σημεία του νησιού, στα πρότυπα των βρετανικών βάσεων στην Κύπρος, η Κοπεγχάγη και το Νουούκ υψώνουν σαφείς κόκκινες γραμμές, ξεκαθαρίζοντας ότι η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα δεν πωλούνται ούτε ενοικιάζονται.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον ανοιχτά είναι αν το υποτιθέμενο «χρυσό deal» μπορεί να θωρακίσει την ασφάλεια στην Αρκτική ή αν συνιστά διπλωματική νάρκη στις διατλαντικές σχέσεις.
Τι έχει ανακοινωθεί μέχρι στιγμής
Ο Τραμπ ανακοίνωσε την Τετάρτη, μέσω της πλατφόρμας Truth Social, ότι υπάρχει «το πλαίσιο μιας μελλοντικής συμφωνίας» για τη Γροιλανδία, έπειτα από «πολύ παραγωγική συνάντηση» στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε.
Ο Ρούτε, ωστόσο, έσπευσε να διευκρινίσει ότι δεν συζητήθηκε το ζήτημα της κυριαρχίας της Δανίας επί της Γροιλανδίας. Στο ίδιο μήκος κύματος, η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν δήλωσε πως «μπορούμε να διαπραγματευτούμε τα πάντα, εκτός από την κυριαρχία μας».
Αντίστοιχη ήταν και η τοποθέτηση του πρωθυπουργού της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι η κυριαρχία αποτελεί αδιαπραγμάτευτη κόκκινη γραμμή, προσθέτοντας ότι δεν είχε ενημέρωση για τις λεπτομέρειες του υπό συζήτηση πλαισίου.
Ποια σενάρια εξετάζονται
Σύμφωνα με τους New York Times, ένα από τα σενάρια που συζητούνται ανεπίσημα προβλέπει παραχώρηση κυριαρχίας σε περιορισμένες ζώνες της Γροιλανδίας, όπου οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να εγκαταστήσουν στρατιωτικές βάσεις. Το μοντέλο αυτό παραπέμπει ευθέως στις βρετανικές βάσεις Ακρωτηρίου και Δεκέλειας στην Κύπρο, οι οποίες τελούν υπό βρετανική κυριαρχία από το 1960.
Το ενδεχόμενο αυτό έχει απορριφθεί κατηγορηματικά τόσο από τη Δανία όσο και από τη Γροιλανδία.
Ο Τραμπ, επιχειρώντας να ενισχύσει το επιχείρημά του, έχει επικαλεστεί την παρουσία κινεζικών και ρωσικών πλοίων στην ευρύτερη περιοχή, ισχυρισμό που η Κοπεγχάγη αντικρούει, επιμένοντας ότι δεν υφίσταται άμεση απειλή.
Στο πλαίσιο αυτό, σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ προσπαθούν να καθησυχάσουν την Ουάσιγκτον, δεσμευόμενοι για ενίσχυση της συλλογικής ασφάλειας στην Αρκτική. Ο Ρούτε δήλωσε στο Reuters ότι μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να υλοποιηθεί «μέσα στο 2026, ίσως και νωρίτερα».
Παράλληλα, το Ηνωμένο Βασίλειο προωθεί την ιδέα ενός “Arctic Sentry”, αντίστοιχου του Baltic Sentry, όπως δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών Υβέτ Κούπερ.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Με βάση τη συμφωνία του 1951 με τη Δανία, μπορούν να αναπτύσσουν στρατεύματα στο νησί, ενώ σήμερα περισσότερα από 100 στελέχη σταθμεύουν μόνιμα στη βάση Πιτουφίκ.
Αμερικανοί αξιωματούχοι αφήνουν να εννοηθεί ότι οι συνομιλίες μπορεί να επικεντρωθούν σε επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας του 1951, χωρίς τυπική εκχώρηση κυριαρχίας. Ωστόσο, πάνω από τις διαπραγματεύσεις αιωρείται η επιμονή του Τραμπ να «αποκτήσει» τη Γροιλανδία, καθώς και το συνταγματικό εμπόδιο που απαγορεύει την πώληση γης στο νησί.
Ένα ακόμη πρότυπο που συζητείται είναι η αμερικανική βάση στο Γκουαντάναμο της Κούβας, η οποία τελεί υπό πλήρη αμερικανικό έλεγχο μέσω μόνιμης μίσθωσης από το 1903.
Το γεγονός ότι η ανακοίνωση Τραμπ έγινε μετά τη συνάντησή του με τον Ρούτε προκάλεσε έντονη ανησυχία στη Γροιλανδία ότι διεξάγονται διαπραγματεύσεις ερήμην της. Η υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας Βίβιαν Μότσφελντ δήλωσε ότι η κυβέρνησή της δεν εξουσιοδότησε τον Ρούτε να διαπραγματευτεί, αλλά μόνο να μεταφέρει «απευθείας στον Τραμπ τις κόκκινες γραμμές».
Ο Ρούτε δεν επιβεβαίωσε ότι αυτό συνέβη, ενώ έχει δεχθεί κριτική για τους επανειλημμένους επαίνους του προς τον Αμερικανό πρόεδρο.