Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δήλωσε ότι είχε πολύωρη συνάντηση με τον ανώτατο ηγέτη της χώρας, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, λίγες ημέρες αφότου είχε παραδεχθεί ότι αντιμετώπιζε δυσκολίες στην επικοινωνία μαζί του, γεγονός που είχε προκαλέσει ερωτήματα για την κατάσταση της υγείας και την πραγματική πολιτική επιρροή του τελευταίου.
Ο Πεζεσκιάν ανέφερε τη Δευτέρα ότι οι δύο άνδρες συνομίλησαν επί επτά ή οκτώ ώρες, χαρακτηρίζοντας τη συνάντηση «πολύ καλή». Σύμφωνα με τον ίδιο, στο επίκεντρο βρέθηκε η επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης στο Ιράν, ενώ ο Χαμενεΐ φέρεται να έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη διατήρησης της «ενότητας και της συνοχής» της χώρας.
Ερωτήματα για την επιρροή του Χαμενεΐ
Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ τραυματίστηκε στην ισραηλινή αεροπορική επιδρομή της 28ης Φεβρουαρίου, κατά την οποία σκοτώθηκε ο πατέρας και προκάτοχός του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Η έκταση των τραυμάτων του δεν έχει δημοσιοποιηθεί, με τον Πεζεσκιάν να υποστηρίζει πάντως ότι ο ανώτατος ηγέτης βρίσκεται σε «άριστη κατάσταση υγείας».
Η περιορισμένη δημόσια παρουσία του έχει τροφοδοτήσει ερωτήματα σχετικά με τον βαθμό στον οποίο μπορεί να ασκήσει τον καθοριστικό ρόλο που είχε επί δεκαετίες ο πατέρας του στο ιρανικό πολιτικό σύστημα.
Ο ερευνητής του University of South Florida, Αρμάν Μαχμουντιάν, εκτιμά ότι η απουσία του Μοτζταμπά Χαμενεΐ από τη δημόσια ζωή δυσχεραίνει την άσκηση άμεσης ηγεσίας και τη διαχείριση των αντιπαραθέσεων στο εσωτερικό του καθεστώτος.
Αντιπαράθεση για τη στάση απέναντι στις ΗΠΑ
Στο επίκεντρο της εσωτερικής διαμάχης βρίσκεται η στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσει η Τεχεράνη απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η πλευρά του Πεζεσκιάν και του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υποστηρίζει ότι οι διαπραγματεύσεις με τη Δύση είναι αναγκαίες για την άρση των κυρώσεων, την ανακούφιση της οικονομίας και την προσέλκυση επενδύσεων.
Αντίθετα, οι σκληροπυρηνικές δυνάμεις θεωρούν ότι οποιαδήποτε υποχώρηση απέναντι στην Ουάσινγκτον θα συνιστούσε υπονόμευση των αρχών της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979. Επικαλούνται, παράλληλα, τις προηγούμενες προσπάθειες προσέγγισης με την κυβέρνηση Τραμπ, οι οποίες, όπως υποστηρίζουν, δεν απέτρεψαν τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις εναντίον του Ιράν.
Ο Πεζεσκιάν έχει βρεθεί στο στόχαστρο σκληροπυρηνικών κύκλων για τη στάση του υπέρ μιας συμφωνίας με τις ΗΠΑ, με ορισμένους επικριτές του να φτάνουν ακόμη και στο σημείο να ζητούν την παραίτησή του.
Ο κληρικός Μοχάμαντ Μπαγκέρ Χαραζί αμφισβήτησε δημόσια τη νομιμότητα της προεδρίας του, ενώ σε βίντεο που δημοσίευσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υποστήριξε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία «δεν είναι πλέον αποτελεσματική» και απείλησε με κινητοποιήσεις έξω από υπουργεία στην Τεχεράνη.
Κριτική στην κυβέρνηση έχει ασκήσει και ο πρώην επικεφαλής των πυρηνικών διαπραγματεύσεων Σαΐντ Τζαλίλι, ζητώντας να δοθεί απόλυτη προτεραιότητα στην εκδίκηση για τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ.
Η πολιτική σύγκρουση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης
Οι αντιπαραθέσεις έχουν μεταφερθεί πλέον ανοιχτά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στην κρατική τηλεόραση.
Στη δημόσια συζήτηση έχει επανέλθει και ο πρώην πρόεδρος Χασάν Ροχανί, ο οποίος μέσω βίντεο ασκεί κριτική τόσο στις ΗΠΑ και το Ισραήλ όσο και στους σκληροπυρηνικούς στο εσωτερικό του Ιράν.
Οι πολιτικές συγκρούσεις μεταξύ διαφορετικών κέντρων εξουσίας δεν αποτελούν νέο φαινόμενο για την Ισλαμική Δημοκρατία. Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι σήμερα έχουν γίνει εντονότερες και, κυρίως, πολύ περισσότερο ορατές στη δημόσια σφαίρα.
Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Χαραζί, τα επίμαχα βίντεο του οποίου αφαιρέθηκαν από τον λογαριασμό του στο Instagram, ενώ η ιρανική Δικαιοσύνη ανακοίνωσε ότι κλήθηκε να παρουσιαστεί ενώπιόν της.
Ενίσχυση των σκληροπυρηνικών στον κρατικό μηχανισμό
Την ίδια ώρα, οι τελευταίες κινήσεις του Μοτζταμπά Χαμενεΐ δείχνουν ενίσχυση της θέσης των σκληροπυρηνικών στο εσωτερικό του κρατικού μηχανισμού.
Σύμφωνα με ανακοίνωση που μεταδόθηκε από την κρατική τηλεόραση, ο ανώτατος ηγέτης διόρισε τον βετεράνο των Φρουρών της Επανάστασης Μοχσέν Ρεζάι επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας.
Ακολούθησαν νέοι διορισμοί στην ανώτατη στρατιωτική ηγεσία, ιδιαίτερα στους Φρουρούς της Επανάστασης, ενισχύοντας την εικόνα μεγαλύτερης συγκέντρωσης εξουσίας γύρω από τον σκληρό πυρήνα του καθεστώτος.
Το αδιέξοδο με την Ουάσινγκτον
Οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις εκδηλώνονται ενώ παραμένει το αδιέξοδο στις σχέσεις Τεχεράνης και Ουάσινγκτον.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι, προς το παρόν, περιορίζει τις στρατιωτικές επιθέσεις, διατηρώντας ταυτόχρονα την οικονομική και στρατιωτική πίεση στο Ιράν. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, απορρίπτει τις αμερικανικές απαιτήσεις, ενώ το ζήτημα της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ παραμένει ένα από τα βασικά σημεία της αντιπαράθεσης.
Ο οικονομολόγος Σαΐντ Λαϊλάζ εκτιμά ότι μεγάλο μέρος της δημόσιας σύγκρουσης αποτελεί «θόρυβο», καθώς οι βασικοί παράγοντες του συστήματος –οι Φρουροί της Επανάστασης, ο Αραγτσί, ο Πεζεσκιάν και ο πρόεδρος της Βουλής Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ– εξακολουθούν σε γενικές γραμμές να κινούνται συντονισμένα.
Ο Αλί Βαέζ της International Crisis Group εκτιμά επίσης ότι υπάρχει μεγαλύτερη συνοχή γύρω από τη στρατηγική της Τεχεράνης, προειδοποιώντας ωστόσο ότι αυτό δεν σημαίνει πως η ιρανική ηγεσία μπορεί να θεωρεί δεδομένη την επιτυχία της.