Σε μια από τις σοβαρότερες δοκιμασίες των τελευταίων δεκαετιών φαίνεται να εισέρχεται το NATO, καθώς οι δηλώσεις και οι επιλογές του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αμφισβητούν ευθέως τη βασική αρχή της συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας.
Η θεμελιώδης δέσμευση ότι επίθεση εναντίον ενός μέλους ισοδυναμεί με επίθεση εναντίον όλων τίθεται υπό όρους, με τον Τραμπ να αφήνει να εννοηθεί ότι η αμερικανική στήριξη δεν είναι δεδομένη για συμμάχους που δεν ανταποκρίνονται στις αμερικανικές επιχειρήσεις, όπως στον πόλεμο με το Ιράν.
Παρότι η συγκεκριμένη σύγκρουση εκτυλίσσεται εκτός της γεωγραφικής ζώνης του NATO και δεν ενεργοποιεί τυπικά το Άρθρο 5, οι επιπτώσεις της απειλούν τη συνοχή και τη στρατηγική αξιοπιστία της Συμμαχίας. Η Ουάσιγκτον εκφράζει έντονη δυσαρέσκεια προς ευρωπαϊκές χώρες που αρνήθηκαν να προσφέρουν διευκολύνσεις, όπως χρήση εναέριου χώρου ή στρατιωτικών βάσεων, με τον Αμερικανό πρόεδρο να τις χαρακτηρίζει «δειλές».
Από την πλευρά τους, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι επισημαίνουν ότι η στρατιωτική επιχείρηση ξεκίνησε χωρίς διαβούλευση ή διεθνή νομιμοποίηση, ενώ η κρίση στα Στενά του Ορμούζ είναι, όπως υποστηρίζουν, αποτέλεσμα αμερικανικών πρωτοβουλιών.
Η ένταση έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά προηγούμενων τριγμών, όπως οι απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία και οι εμπορικές πιέσεις προς συμμάχους. Αν και μέχρι σήμερα το NATO κατάφερε να διατηρήσει τη συνοχή του μέσω συμβιβασμών, η παρούσα κρίση εντείνει τις ανησυχίες για το μέλλον του.
Ο γενικός γραμματέας του NATO, Μαρκ Ρούτε, αναμένεται να επιχειρήσει εκτόνωση της κατάστασης κατά την επικείμενη επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον. Ωστόσο, Ευρωπαίοι ηγέτες εξετάζουν πλέον σοβαρά την ανάγκη οικοδόμησης μιας αυτόνομης αρχιτεκτονικής ασφάλειας, ανεξάρτητης από τις ΗΠΑ.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι, ακόμη και με αυξημένες αμυντικές δαπάνες, θα χρειαστούν χρόνια για να μπορέσει η Ευρώπη να υποκαταστήσει τον αμερικανικό ρόλο. Την ίδια στιγμή, η αβεβαιότητα για το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα τηρούσαν τις δεσμεύσεις τους σε περίπτωση επίθεσης σε κράτος-μέλος εντείνει την ανησυχία, ιδιαίτερα στις χώρες που συνορεύουν με τη Ρωσία.
Στο μεταξύ, η κρίση ενισχύει γεωπολιτικά τη Μόσχα, η οποία επωφελείται από την άνοδο των τιμών της ενέργειας και τη μετατόπιση της δυτικής προσοχής, ενώ ρωσικοί κύκλοι παρουσιάζουν τις εξελίξεις ως ένδειξη αποδυνάμωσης της Δύσης.
Παρά τις απειλές για αποχώρηση των ΗΠΑ από το NATO, η σχετική διαδικασία δεν είναι απλή, καθώς απαιτεί τη σύμφωνη γνώμη του Κογκρέσου. Ωστόσο, ειδικοί εκτιμούν ότι ακόμη και η αμφισβήτηση της αμερικανικής δέσμευσης αρκεί για να πλήξει σοβαρά την αξιοπιστία της Συμμαχίας.
Το βασικό ερώτημα που ανακύπτει πλέον είναι κατά πόσο το NATO μπορεί να παραμείνει λειτουργικό χωρίς την αδιαμφισβήτητη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών.