Στον Γάλλο χημικό Henri B. Kagan και τον Ιάπωνα χημικό Kenso Soai απονεμήθηκε το Νόμπελ Χημείας 2026, για την ανακάλυψη των μη γραμμικών φαινομένων και της αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση, όπως ανακοίνωσε η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών.
Το έργο των δύο επιστημόνων αφορά ένα θεμελιώδες ζήτημα της χημείας: τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να δημιουργηθεί και να ενισχυθεί η ασυμμετρία στα μόρια, ώστε μια χημική αντίδραση να οδηγεί κατά κύριο λόγο στη μία από τις δύο κατοπτρικές μορφές ενός μορίου.
Το μυστήριο της μοριακής «χειρομορφίας»
Ορισμένα μόρια μπορούν να υπάρχουν σε δύο μορφές οι οποίες αποτελούν κατοπτρικά είδωλα η μία της άλλης. Παρότι έχουν την ίδια χημική σύσταση, διαφέρουν ως προς τη χωρική διάταξη των ατόμων τους.
Η ιδιότητα αυτή, γνωστή ως χειρομορφία, έχει ιδιαίτερη σημασία στη βιολογία, καθώς οι ζωντανοί οργανισμοί χρησιμοποιούν επιλεκτικά συγκεκριμένες από αυτές τις μοριακές μορφές.
Το πώς μπορεί να προκύψει και στη συνέχεια να ενισχυθεί μια τέτοια χημική ασυμμετρία αποτέλεσε επί δεκαετίες σημαντικό πεδίο επιστημονικής έρευνας.
Η συμβολή των Kagan και Soai ήταν να δείξουν πώς οι μη γραμμικές επιδράσεις και η αυτοκατάλυση μπορούν να προκαλέσουν σημαντική ενίσχυση της μίας κατοπτρικής μορφής έναντι της άλλης.
Πώς λειτουργεί η αυτοκατάλυση
Στην αυτοκατάλυση, το προϊόν μιας χημικής αντίδρασης μπορεί το ίδιο να λειτουργήσει ως καταλύτης, ενισχύοντας την παραγωγή μεγαλύτερης ποσότητας του ίδιου προϊόντος.
Στην περίπτωση της έρευνας του Soai, η συγκεκριμένη διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε ισχυρή ενίσχυση της χειρομορφίας και, κατά συνέπεια, στην επικράτηση μιας συγκεκριμένης μορφής του μορίου.
Οι ανακαλύψεις αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία για την κατανόηση και τον έλεγχο χημικών αντιδράσεων που επιτρέπουν την επιλεκτική παραγωγή συγκεκριμένων μορίων, με εφαρμογές μεταξύ άλλων στη σύνθεση φαρμακευτικών ουσιών.
Ο Henri B. Kagan συνδέεται με το Université Paris-Sud στη Γαλλία, ενώ ο Kenso Soai, 95 ετών, με το Tokyo University of Science στην Ιαπωνία.
Το Νόμπελ Χημείας 2026 συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 12 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών, το οποίο θα μοιραστούν οι δύο βραβευθέντες.