Με σαφείς ιστορικούς και γεωπολιτικούς συμβολισμούς, ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ επανέφερε στο διεθνές προσκήνιο τη θεωρία της «παγίδας του Θουκυδίδη» κατά τη συνάντησή του με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο.
Η αναφορά του Κινέζου ηγέτη έρχεται σε μια περίοδο αυξανόμενου ανταγωνισμού ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις της παγκόσμιας οικονομίας και αναζωπυρώνει τη συζήτηση για το ενδεχόμενο σύγκρουσης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Λίγο πριν από την έναρξη των συνομιλιών, ο Σι διερωτήθηκε εάν Ουάσιγκτον και Πεκίνο μπορούν να αποφύγουν την «παγίδα του Θουκυδίδη» και να διαμορφώσουν ένα νέο μοντέλο σχέσεων μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη κοινής αντιμετώπισης των διεθνών προκλήσεων και ενίσχυσης της παγκόσμιας σταθερότητας.
Η συγκεκριμένη αναφορά θεωρείται ιδιαίτερα φορτισμένη πολιτικά και διπλωματικά. Η «παγίδα του Θουκυδίδη» έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε βασικό όρο της διεθνούς πολιτικής ανάλυσης, κυρίως αναφορικά με τις ολοένα πιο ανταγωνιστικές σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας.
Τον όρο καθιέρωσε ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Γκράχαμ Άλισον, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, επιχειρώντας να περιγράψει τη δυναμική που αναπτύσσεται όταν μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβητεί την κυριαρχία μιας ήδη εδραιωμένης υπερδύναμης.
Η θεωρία βασίζεται στη γνωστή αναφορά του αρχαίου Έλληνα ιστορικού Θουκυδίδη για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, σύμφωνα με την οποία η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που προκάλεσε στη Σπάρτη οδήγησαν αναπόφευκτα στη σύγκρουση.
Ο Άλισον αξιοποίησε το ιστορικό παράδειγμα Αθήνας και Σπάρτης για να υποστηρίξει ότι όταν μια νέα δύναμη ενισχύεται ταχύτατα και απειλεί την πρωτοκαθεδρία μιας κυρίαρχης χώρας, αυξάνονται σημαντικά οι πιθανότητες πολεμικής αντιπαράθεσης.
Στο βιβλίο του «Destined for War», που εκδόθηκε το 2017, προειδοποίησε για τον κίνδυνο επικίνδυνης αντιπαράθεσης ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα, χωρίς όμως να θεωρεί δεδομένη μια σύγκρουση.
Σύμφωνα με έρευνα του Belfer Center του Χάρβαρντ υπό την καθοδήγησή του, στις περισσότερες ιστορικές περιπτώσεις όπου μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβήτησε μια κυρίαρχη, η ένταση κατέληξε σε πόλεμο. Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές και ιστορικοί έχουν ασκήσει κριτική στη θεωρία, εκτιμώντας ότι οι σύγχρονες γεωπολιτικές ισορροπίες δεν μπορούν να ερμηνευθούν αποκλειστικά μέσω ιστορικών αναλογιών.
Πέρα από τη θεωρητική διάσταση, η επιλογή του Σι Τζινπίνγκ να αναφερθεί δημόσια στην «παγίδα του Θουκυδίδη» κατά τη σημερινή συνάντηση θεωρείται σαφές πολιτικό μήνυμα. Η κινεζική ηγεσία επιδιώκει να δείξει ότι η αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελεί αναπόφευκτη εξέλιξη, αλλά μια κρίσιμη ιστορική δοκιμασία που μπορεί να αποτραπεί μέσω διαλόγου και συνεργασίας.
Ο Κινέζος πρόεδρος τόνισε, μάλιστα, ότι η συνεργασία ωφελεί και τις δύο πλευρές, ενώ η σύγκρουση θα έχει αρνητικές συνέπειες και για τις δύο χώρες. Όπως ανέφερε, Κίνα και Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να λειτουργούν ως εταίροι και όχι ως αντίπαλοι, επιδιώκοντας κοινή ευημερία και μια νέα εποχή συνεννόησης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.