Η απειλή του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει πρωτοφανή οικονομική πίεση στο Ιράν και σε όσους συνεχίσουν να το στηρίζουν εμπορικά ή χρηματοπιστωτικά ενδέχεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις σε αρκετές χώρες που διατηρούν στενές οικονομικές σχέσεις με την Τεχεράνη.
Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, μεταξύ των βασικών εμπορικών εταίρων του Ιράν βρίσκονται η Κίνα, η Τουρκία, το Ιράκ, το Ομάν, το Πακιστάν, η Ινδία, η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, ενώ μέχρι πρόσφατα κεντρικό ρόλο είχαν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η απειλή για δευτερογενείς κυρώσεις σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να στραφούν όχι μόνο κατά ιρανικών επιχειρήσεων αλλά και κατά ξένων τραπεζών, εταιρειών ή κρατικών φορέων που συνεχίζουν να διευκολύνουν το εμπόριο με την Ισλαμική Δημοκρατία.
Κίνα: Ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου
Η Κίνα αποτελεί μακράν τον σημαντικότερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου και επομένως βρίσκεται στο επίκεντρο των πιθανών νέων αμερικανικών πιέσεων.
Περισσότερο από το 80% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου κατευθύνεται προς την κινεζική αγορά. Σύμφωνα με την Kpler, το 2025 η Κίνα αγόραζε κατά μέσο όρο περίπου 1,38 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου ημερησίως.
Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί ένα σύνθετο δίκτυο εμπορίας, στο οποίο το ιρανικό πετρέλαιο δηλώνεται συχνά ως προερχόμενο από άλλες χώρες, ενώ οι συναλλαγές πραγματοποιούνται κυρίως σε κινεζικό νόμισμα και μέσω πολλών μεσαζόντων.
Οι ΗΠΑ έχουν ήδη επιβάλει κυρώσεις σε κινεζικά διυλιστήρια και έχουν προειδοποιήσει κινεζικές τράπεζες για ενδεχόμενες δευτερογενείς κυρώσεις.
Το Πεκίνο απορρίπτει την πολιτική αυτή, υποστηρίζοντας ότι οι κυρώσεις δεν μπορούν να επιλύσουν τις διαφορές με το Ιράν και ζητώντας πολιτική και διπλωματική λύση.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: Ένας κρίσιμος οικονομικός δίαυλος που κλείνει
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υπήρξαν για χρόνια ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς εταίρους του Ιράν.
Το 2024 κάλυπταν περίπου το 30% των ιρανικών εισαγωγών, αξίας περίπου 21 δισ. δολαρίων, και το 13% των εξαγωγών του.
Το Ντουμπάι αποτελούσε παράλληλα βασικό χρηματοοικονομικό και εμπορικό κέντρο για ιρανικές επιχειρήσεις.
Ωστόσο, τα ΗΑΕ ανακοίνωσαν αυτή την εβδομάδα αναστολή όλων των χρηματοοικονομικών συναλλαγών με το Ιράν, μετά τη νέα στρατιωτική ένταση μεταξύ των δύο χωρών.
Η εξέλιξη στερεί από την Τεχεράνη έναν από τους σημαντικότερους διαύλους πρόσβασης στο διεθνές εμπόριο.
Τουρκία: Φυσικό αέριο και εμπόριο δισεκατομμυρίων
Σημαντικοί παραμένουν και οι οικονομικοί δεσμοί του Ιράν με την Τουρκία.
Το διμερές εμπόριο κινείται περίπου στα 5 με 6 δισ. δολάρια ετησίως, ενώ οι τουρκικές εξαγωγές προς το Ιράν φτάνουν περίπου τα 3 δισ. δολάρια.
Κρίσιμος είναι ο ενεργειακός παράγοντας. Η Τουρκία εισάγει σχεδόν το σύνολο του φυσικού αερίου που καταναλώνει και το Ιράν καλύπτει περίπου το 13% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της χώρας.
Μέχρι στιγμής η Άγκυρα δεν έχει δείξει πρόθεση να περιορίσει δραστικά τις οικονομικές σχέσεις με την Τεχεράνη.
Ιράκ: Μεγάλη εξάρτηση από την ιρανική ενέργεια
Το Ιράκ αποτελεί επίσης έναν από τους βασικούς οικονομικούς εταίρους του Ιράν.
Το διμερές εμπόριο ξεπέρασε τα 10 δισ. δολάρια το 2025, ενώ η Βαγδάτη καταβάλλει στην Τεχεράνη περίπου 4 με 5 δισ. δολάρια ετησίως για φυσικό αέριο, το οποίο χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Νέες αμερικανικές κυρώσεις θα μπορούσαν επομένως να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα στο Ιράκ, το οποίο θα πρέπει να συνεχίσει να καλύπτει τις ενεργειακές του ανάγκες χωρίς ταυτόχρονα να βρεθεί αντιμέτωπο με αμερικανικές κυρώσεις.
Ομάν: Εμπόριο και παραδοσιακή σχέση με την Τεχεράνη
Το Ομάν διατηρεί εδώ και δεκαετίες στενές σχέσεις με το Ιράν και συχνά λειτουργεί ως μεσολαβητής μεταξύ Τεχεράνης και Δύσης.
Το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών έφτασε περίπου τα 1,5 δισ. δολάρια το 2025, ενώ τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026 ανήλθε σε 345 εκατ. δολάρια.
Η Μουσκάτ βρίσκεται έτσι σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση, καθώς από τη μία επιδιώκει να διατηρήσει τις σχέσεις με το Ιράν και από την άλλη βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενη αμερικανική πίεση.
Πακιστάν: Στόχος η αύξηση του εμπορίου στα 10 δισ. δολάρια
Για το Πακιστάν, νέες αμερικανικές κυρώσεις θα μπορούσαν επίσης να έχουν σημαντικό κόστος.
Ισλαμαμπάντ και Τεχεράνη έχουν θέσει στόχο να αυξήσουν το διμερές εμπόριο στα 10 δισ. δολάρια, ενώ το ανεπίσημο εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών εκτιμάται ήδη σε περίπου 4 δισ. δολάρια.
Οι δύο χώρες εμπορεύονται μεταξύ άλλων πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι και φάρμακα, συχνά μέσω ανεπίσημων διαύλων.
Ινδία: Μεγάλη υποχώρηση του εμπορίου μετά τις κυρώσεις
Η Ινδία έχει ήδη περιορίσει σημαντικά τις οικονομικές της σχέσεις με το Ιράν εξαιτίας προηγούμενων αμερικανικών κυρώσεων.
Το διμερές εμπόριο μειώθηκε από περίπου 17 δισ. δολάρια το 2018-2019 στα 1,63 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025-2026.
Το μεγαλύτερο μέρος αφορά ινδικές εξαγωγές τροφίμων και αγροτικών προϊόντων, όπως δημητριακά, τσάι, καφές και μπαχαρικά.
Το Νέο Δελχί υποστηρίζει ότι μεγάλο μέρος αυτών των συναλλαγών έχει ανθρωπιστικό χαρακτήρα και θα πρέπει να εξαιρείται από τις κυρώσεις.
Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν
Στενούς οικονομικούς δεσμούς με το Ιράν διατηρεί και η Αρμενία. Το διμερές εμπόριο έφτασε τα 768 εκατ. δολάρια το 2025, ενώ περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας διέρχεται μέσω του Ιράν.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η συμφωνία ανταλλαγής ιρανικού φυσικού αερίου με αρμενική ηλεκτρική ενέργεια.
Αυξητικές τάσεις καταγράφονται και στις εμπορικές σχέσεις Ιράν – Αζερμπαϊτζάν. Το πρώτο εξάμηνο του 2026 ο εμπορικός τζίρος αυξήθηκε κατά 4,5%, φτάνοντας τα 312,6 εκατ. δολάρια.
Το μεγάλο ερώτημα των δευτερογενών κυρώσεων
Το εύρος των συνεπειών θα εξαρτηθεί τελικά από το πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να φτάσει η κυβέρνηση Τραμπ.
Εάν η Ουάσιγκτον επιδιώξει να εφαρμόσει αυστηρά δευτερογενείς κυρώσεις σε τράπεζες, εταιρείες και κρατικούς φορείς τρίτων χωρών, η πίεση δεν θα περιοριστεί στο Ιράν αλλά θα επεκταθεί σε ένα ευρύ δίκτυο εμπορικών εταίρων από την Κίνα έως την Τουρκία, το Ιράκ και το Πακιστάν.