Οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές παραμένουν σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής, καθώς αρκετά κράτη του Κόλπου έχουν αναστείλει την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου λόγω της κλιμάκωσης της έντασης στη Μέση Ανατολή. Από το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη εξαπολύει επιθέσεις εναντίον στόχων στο Ισραήλ αλλά και σε χώρες του Κόλπου, ως απάντηση στα πλήγματα των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Αρχικά, οι ιρανικές επιθέσεις επικεντρώνονταν κυρίως σε αμερικανικούς στρατιωτικούς στόχους. Ωστόσο, σύμφωνα με αναφορές κρατών της περιοχής, το Ιράν φέρεται να έχει επεκτείνει το εύρος των επιθέσεων και σε πολιτικές υποδομές, όπως αεροδρόμια, ξενοδοχεία και ενεργειακές εγκαταστάσεις. Ιρανοί αξιωματούχοι, πάντως, απορρίπτουν τους ισχυρισμούς ότι στοχοποιούνται ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Κόλπο.
Η Μέση Ανατολή παραμένει η σημαντικότερη περιοχή παγκοσμίως σε αποθέματα υδρογονανθράκων και βασικός παράγοντας της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε διαταραχή στην περιοχή ιδιαίτερα κρίσιμη για την παγκόσμια οικονομία.
Τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στη Μέση Ανατολή
Σχεδόν το μισό των παγκόσμιων αποθεμάτων και εξαγωγών πετρελαίου προέρχεται από τη Μέση Ανατολή, η οποία διαθέτει πέντε από τα επτά μεγαλύτερα αποθέματα αργού πετρελαίου στον κόσμο. Μετά τη διύλιση, το αργό πετρέλαιο χρησιμοποιείται για την παραγωγή καυσίμων όπως βενζίνη, ντίζελ και καύσιμα αεροσκαφών, αλλά και για την παραγωγή πολλών καθημερινών προϊόντων, από πλαστικά μέχρι καθαριστικά και καλλυντικά.
Μετά τη Βενεζουέλα, που διαθέτει περίπου 303 δισεκατομμύρια βαρέλια, η Σαουδική Αραβία κατέχει τα δεύτερα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα αποθέματα αργού πετρελαίου στον κόσμο, με περίπου 267 δισεκατομμύρια βαρέλια. Ακολουθούν:
- Σαουδική Αραβία: 267 δισ. βαρέλια
- Ιράν: 209 δισ. βαρέλια
- Ιράκ: 145 δισ. βαρέλια
- Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: 113 δισ. βαρέλια
- Κουβέιτ: 102 δισ. βαρέλια
Η Σαουδική Αραβία είναι επίσης ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, με εξαγωγές που εκτιμώνται σε περίπου 187 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024.
Οι μεγαλύτεροι εξαγωγείς πετρελαίου στη Μέση Ανατολή περιλαμβάνουν:
- Σαουδική Αραβία: 187 δισ. δολάρια
- Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: 114 δισ. δολάρια
- Ιράκ: 98 δισ. δολάρια
- Ιράν: 47 δισ. δολάρια
- Κουβέιτ: 29 δισ. δολάρια
Σημαντικές εξαγωγές καταγράφονται επίσης στο Ομάν και στο Κατάρ.
Η σημασία του φυσικού αερίου
Πέρα από το πετρέλαιο, η Μέση Ανατολή αποτελεί και μία από τις σημαντικότερες περιοχές παραγωγής φυσικού αερίου παγκοσμίως. Η περιοχή αντιπροσωπεύει περίπου το 18% της παγκόσμιας παραγωγής και σχεδόν το 40% των αποδεδειγμένων αποθεμάτων φυσικού αερίου.
Κεντρικό ρόλο στην παραγωγή φυσικού αερίου διαδραματίζει το υποθαλάσσιο κοίτασμα South Pars/North Dome, το μεγαλύτερο στον κόσμο, το οποίο μοιράζονται το Ιράν και το Κατάρ.
Το φυσικό αέριο μεταφέρεται είτε μέσω αγωγών είτε σε μορφή υγροποιημένου φυσικού αερίου. Για τη μεταφορά LNG, το αέριο ψύχεται περίπου στους −162 βαθμούς Κελσίου, ώστε να μειωθεί σημαντικά ο όγκος του και να μπορεί να μεταφερθεί με ειδικά δεξαμενόπλοια.
Ο ρόλος των Στενών του Ορμούζ
Για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου από τις χώρες του Κόλπου, τα δεξαμενόπλοια πρέπει να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους παγκοσμίως. Περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου διέρχεται από το συγκεκριμένο πέρασμα, κυρίως προς αγορές της Ασίας αλλά και προς την Ευρώπη.
Επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις
Η ένταση στην περιοχή έχει ήδη οδηγήσει σε σειρά επιθέσεων ή περιστατικών που επηρέασαν ενεργειακές υποδομές.
Στη Σαουδική Αραβία, το μεγάλο διυλιστήριο Ras Tanura αναγκάστηκε να διακόψει προσωρινά τη λειτουργία του όταν συντρίμμια από ιρανικά drones που είχαν αναχαιτιστεί προκάλεσαν μικρή πυρκαγιά. Το διυλιστήριο ανήκει στην Saudi Aramco, μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές εταιρείες παγκοσμίως.
Στο Κατάρ, drones στόχευσαν ενεργειακή εγκατάσταση στη βιομηχανική περιοχή Ras Laffan, που ανήκει στην QatarEnergy. Αν και δεν αναφέρθηκαν θύματα, η εταιρεία ανέστειλε προσωρινά την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου, γεγονός που συνέβαλε στην άνοδο των διεθνών τιμών φυσικού αερίου.
Στην ίδια χώρα, δεύτερη επίθεση με drone σημειώθηκε στη βιομηχανική ζώνη Mesaieed, όπου επλήγη δεξαμενή νερού σε μονάδα παραγωγής ενέργειας.
Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα καταγράφηκαν πυρκαγιές σε εγκαταστάσεις καυσίμων στη Mussafah κοντά στο Άμπου Ντάμπι και στον πετρελαϊκό τερματικό σταθμό Fujairah, έπειτα από περιστατικά που σχετίζονται με drones.
Στο Ομάν, επιθέσεις με drones έπληξαν δεξαμενές καυσίμων και δεξαμενόπλοιο στο λιμάνι Ντουκμ, ενώ αντίστοιχο περιστατικό σημειώθηκε και στο λιμάνι Σαλαλάχ.
Παράλληλα, δεξαμενόπλοιο με σημαία Ονδούρας χτυπήθηκε από drones ενώ διέπλεε τα Στενά του Ορμούζ κοντά στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, προκαλώντας πυρκαγιά χωρίς να υπάρξουν θύματα.
Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης ανέλαβαν την ευθύνη για το περιστατικό, χαρακτηρίζοντας το πλοίο «σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών». Την ίδια ημέρα η Τεχεράνη ανακοίνωσε το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, προειδοποιώντας ότι οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να περάσει θα θεωρηθεί στόχος.
Ποιες ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν δεχθεί επιθέσεις;
Σαουδική Αραβία – Διυλιστήριο Ras Tanura
Τη Δευτέρα 2 Μαρτίου, ένα από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια πετρελαίου στον κόσμο, το Ras Tanura, που ανήκει στη Saudi Aramco, αναγκάστηκε να διακόψει τη λειτουργία του όταν συντρίμμια από ιρανικά drones που αναχαιτίστηκαν προκάλεσαν μικρή πυρκαγιά. Η Saudi Aramco είναι μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες στον κόσμο, με χρηματιστηριακή αξία άνω των 1,7 τρισεκατομμυρίων δολαρίων και έσοδα περίπου 480 δισ. δολάρια. Η εταιρεία ελέγχει περίπου το 12% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, με δυνατότητα παραγωγής άνω των 12 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.
Την Τετάρτη 4 Μαρτίου, οι αρχές της χώρας ανακοίνωσαν δεύτερη απόπειρα επίθεσης με drone, η οποία αναχαιτίστηκε χωρίς να προκληθούν ζημιές.
Κατάρ – Ras Laffan Industrial City
Το υπουργείο Άμυνας του Κατάρ ανακοίνωσε ότι ιρανικά drones στόχευσαν ενεργειακή εγκατάσταση στην Ras Laffan Industrial City, που ανήκει στην QatarEnergy, τον μεγαλύτερο παραγωγό LNG στον κόσμο. Δεν αναφέρθηκαν θύματα, ωστόσο η QatarEnergy ανέστειλε την παραγωγή LNG και άλλων προϊόντων στις εγκαταστάσεις που επηρεάστηκαν.
Οι εξαγωγές LNG της εταιρείας- περίπου 81 εκατ. τόνοι ετησίως– κατευθύνονται κυρίως σε αγορές της Ασίας, όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, η Ινδία, η Νότια Κορέα και το Πακιστάν. Η διακοπή παραγωγής οδήγησε τις τιμές φυσικού αερίου στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών.
Κατάρ – Mesaieed Industrial City
Το Κατάρ ανέφερε επίσης δεύτερη επίθεση drone τη Δευτέρα που στόχευσε δεξαμενή νερού μονάδας παραγωγής ενέργειας στην Mesaieed, χωρίς όμως να υπάρξουν θύματα. Την Τρίτη 3 Μαρτίου, η QatarEnergy ανέστειλε επίσης την παραγωγή ορισμένων προϊόντων όπως ουρία, πολυμερή, μεθανόλη και αλουμίνιο.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – Τερματικοί σταθμοί Fujairah και Mussafah
Τη Δευτέρα ξέσπασε πυρκαγιά στον τερματικό σταθμό καυσίμων Mussafah κοντά στο Άμπου Ντάμπι μετά από πλήγμα drone. Την Τρίτη, συντρίμμια από αναχαίτιση drone προκάλεσαν πυρκαγιά στον τερματικό σταθμό πετρελαίου Fujairah στην ανατολική ακτή των ΗΑΕ. Δεν αναφέρθηκαν τραυματισμοί.
Ομάν – Λιμάνια Ντουκμ και Σαλαλάχ
Την Τρίτη, ιρανικά drones έπληξαν δεξαμενές καυσίμων και ένα δεξαμενόπλοιο στο λιμάνι Ντουκμ, προκαλώντας έκρηξη. Την ίδια ημέρα σημειώθηκε επίθεση drone και στο λιμάνι Σαλαλάχ.
Δεξαμενόπλοιο Athe Nova
Τη Δευτέρα, το δεξαμενόπλοιο Athe Nova, με σημαία Ονδούρας, χτυπήθηκε από ιρανικά drones ενώ διέπλεε τα Στενά του Ορμούζ κοντά στο Χορ Φακάν των ΗΑΕ, προκαλώντας πυρκαγιά. Το πλοίο κατάφερε να απομακρυνθεί χωρίς να υπάρξουν θύματα.
Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ανέλαβαν την ευθύνη, χαρακτηρίζοντας το πλοίο «σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών». Την ίδια ημέρα, το Ιράν ανακοίνωσε ότι κλείνει τα Στενά του Ορμούζ, προειδοποιώντας ότι οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να περάσει «θα πυρποληθεί». Έκτοτε έχουν πληγεί και άλλα δεξαμενόπλοια.
Εγκαταστάσεις που ανέστειλαν τη λειτουργία τους
Παράλληλα, αρκετές ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή ανέστειλαν προληπτικά τη λειτουργία τους λόγω της κλιμάκωσης.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα μεγάλα υπεράκτια κοιτάσματα φυσικού αερίου Λεβιάθαν και Ταμάρ στο Ισραήλ, πετρελαιοπηγές στο ιρακινό Κουρδιστάν που διαχειρίζονται διεθνείς εταιρείες, καθώς και το κοίτασμα Rumaila στο Ιράκ, ένα από τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά πεδία της χώρας.
Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν την αβεβαιότητα στις διεθνείς ενεργειακές αγορές, καθώς η Μέση Ανατολή παραμένει κρίσιμη για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.