Η Ισλανδία εξετάζει το ενδεχόμενο διεξαγωγής δημοψηφίσματος για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήδη από τον Αύγουστο, σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, το οποίο επικαλείται δύο πρόσωπα με γνώση των σχετικών προετοιμασιών.
Η κινητικότητα αυτή καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία ενισχύεται η δυναμική της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις Βρυξέλλες επεξεργάζονται σχέδιο που θα μπορούσε να προσφέρει στην Ουκρανία μια μορφή μερικής ένταξης ήδη από το επόμενο έτος, ενώ το Μαυροβούνιο, που προηγείται στις ενταξιακές διαδικασίες, ολοκλήρωσε ακόμη ένα διαπραγματευτικό κεφάλαιο τον προηγούμενο μήνα.
Η κυβέρνηση συνασπισμού του Ρέικιαβικ είχε δεσμευθεί να προχωρήσει σε δημοψήφισμα για την επανεκκίνηση των συνομιλιών έως το 2027, μετά το πάγωμα των διαπραγματεύσεων το 2013 από προηγούμενη κυβέρνηση. Ωστόσο, το χρονοδιάγραμμα φαίνεται να επιταχύνεται υπό το βάρος των γεωπολιτικών εξελίξεων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η επιβολή δασμών από την Ουάσιγκτον και οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ περί ενδεχόμενης προσάρτησης της Γροιλανδίας.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το ισλανδικό κοινοβούλιο αναμένεται να ανακοινώσει την ημερομηνία του δημοψηφίσματος εντός των επόμενων εβδομάδων. Η εξέλιξη αυτή ακολουθεί σειρά επαφών μεταξύ Ευρωπαίων και Ισλανδών αξιωματούχων, τόσο στο Ρέικιαβικ όσο και στις Βρυξέλλες. Εφόσον το αποτέλεσμα είναι θετικό, η Ισλανδία θα μπορούσε να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση πριν από άλλες υποψήφιες χώρες.
Η Επίτροπος Διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Μάρτα Κος, δήλωσε ότι η συζήτηση για τη διεύρυνση «αφορά πλέον περισσότερο την ασφάλεια, την ένταξη και τη διατήρηση της ικανότητάς μας να δρούμε σε έναν κόσμο ανταγωνιστικών σφαιρών επιρροής», μετά από συνάντησή της με την υπουργό Εξωτερικών της Ισλανδίας Πόργκερουρ Κάτριν Γκούναρσντοτιρ στις Βρυξέλλες.
Παράλληλα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συναντήθηκε στις Βρυξέλλες με την πρωθυπουργό της Ισλανδίας Κριστρούν Φροσταντότιρ, υπογραμμίζοντας ότι η συνεργασία μεταξύ των δύο πλευρών προσφέρει «σταθερότητα και προβλεψιμότητα σε έναν ασταθή κόσμο». Η φον ντερ Λάιεν έχει επανειλημμένα τονίσει τη σημασία της ενίσχυσης των σχέσεων με την Ισλανδία, ιδίως υπό το πρίσμα των εξελίξεων στην Αρκτική.
Η συζήτηση για πιθανή επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων είχε ξεκινήσει πριν από την επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ, ωστόσο οι πρόσφατες δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων, καθώς και αναφορές που προκάλεσαν αντιδράσεις στο Ρέικιαβικ, ενίσχυσαν το αίσθημα επείγοντος.
Η Ισλανδία υπέβαλε αίτημα ένταξης το 2009, εν μέσω της χρηματοπιστωτικής κρίσης που οδήγησε στην κατάρρευση των τριών μεγάλων εμπορικών τραπεζών της. Το 2013 οι διαπραγματεύσεις πάγωσαν, ενώ το 2015 το Ρέικιαβικ ζήτησε να μην θεωρείται πλέον υποψήφια χώρα. Έκτοτε, ωστόσο, το γεωπολιτικό περιβάλλον έχει μεταβληθεί σημαντικά.
Η χώρα, που βρίσκεται σε στρατηγική θέση στον Βόρειο Ατλαντικό και δεν διαθέτει ένοπλες δυνάμεις, βασίζεται στη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ και σε διμερή συμφωνία άμυνας με τις ΗΠΑ από το 1951. Η νέα συγκυρία, σε συνδυασμό με τα οφέλη από μια ενδεχόμενη ένταξη, φαίνεται να επηρεάζει τη στάση της κοινής γνώμης, με δημοσκοπήσεις να καταγράφουν αυξημένη υποστήριξη.
Ωστόσο, η διαδικασία δεν αναμένεται να είναι απλή. Ο πρώην πρόεδρος της Ισλανδίας Γκούντνι Θορλάσιους Γιοχάνεσον προειδοποίησε ότι ενδέχεται να προκύψουν σοβαρά εσωτερικά πολιτικά εμπόδια. Κεντρικό ζήτημα παραμένει ο τομέας της αλιείας, κρίσιμος για την οικονομία της χώρας και διαχρονικά επίμαχος στις διαπραγματεύσεις.
Οι εντάσεις γύρω από τα αλιευτικά δικαιώματα, που στο παρελθόν οδήγησαν στους λεγόμενους «Πολέμους του Μπακαλιάρου» με το Ηνωμένο Βασίλειο, αποτέλεσαν σημαντικό σημείο τριβής. Ωστόσο, μετά το Brexit, τα δεδομένα έχουν διαφοροποιηθεί, γεγονός που θα μπορούσε να διευκολύνει τις συνομιλίες.
Η Ισλανδία είναι ήδη μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της ζώνης Σένγκεν, γεγονός που σημαίνει ότι μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας εφαρμόζεται ήδη. Πριν από το πάγωμα των διαπραγματεύσεων είχε κλείσει 11 από τα 33 κεφάλαια. Παρά τις εκτιμήσεις ότι η διαδικασία θα μπορούσε να προχωρήσει σχετικά γρήγορα, ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι ένα χρονοδιάγραμμα ενός έτους είναι ιδιαίτερα φιλόδοξο.
Ακόμη και σε περίπτωση ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων, θα απαιτηθεί νέο δημοψήφισμα για την οριστική ένταξη. Δεδομένου ότι η Ισλανδία διαθέτει ένα από τα υψηλότερα κατά κεφαλήν ΑΕΠ παγκοσμίως, τα κίνητρα ένταξης συνδέονται περισσότερο με ζητήματα ασφάλειας και γεωπολιτικής σταθερότητας παρά με οικονομικά οφέλη.