Ο πόλεμος με το Ιράν δεν επηρεάζει μόνο τις τιμές των καυσίμων, αλλά αρχίζει να προκαλεί αναταράξεις και σε άλλους κρίσιμους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας, από τη βιομηχανία ημιαγωγών και τον ιατρικό εξοπλισμό έως τη γεωργική παραγωγή.
Το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έχει ήδη δημιουργήσει σοβαρές πιέσεις στις διεθνείς ενεργειακές αγορές. Ωστόσο, η σημασία της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, καθώς αποτελεί βασική διαδρομή και για άλλες κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως το ήλιο και τα λιπάσματα.
Η διακοπή ή η καθυστέρηση των θαλάσσιων μεταφορών μέσω του Ορμούζ έχει προκαλέσει συμφόρηση πλοίων και σημαντικές αυξήσεις τιμών, με επιπτώσεις σε ένα ευρύ φάσμα της οικονομικής δραστηριότητας. Όπως σημειώνουν παράγοντες της αγοράς, όσο παρατείνεται η κρίση τόσο εντονότερες αναμένεται να γίνουν οι επιπτώσεις.
Περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας προσφοράς ηλίου και λιπασμάτων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Ειδικότερα, το μισό της παγκόσμιας προσφοράς ουρίας –ενός βασικού λιπάσματος με βάση το άζωτο– και σχεδόν το ένα τρίτο της παγκόσμιας προσφοράς αμμωνίας μεταφέρονται μέσω της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού.
Οι τιμές της ουρίας έχουν ήδη αυξηθεί περίπου κατά 30% από την έναρξη των αμερικανικών επιθέσεων στο Ιράν, την ώρα που πολλοί γεωργικοί παραγωγοί σε διάφορες χώρες ξεκινούν την περίοδο της ανοιξιάτικης σποράς. Παράλληλα, οι τιμές του ηλίου για άμεση παράδοση έχουν διπλασιαστεί, καθώς περιορίζεται η προσφορά στην αγορά.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω όταν η κρατική ενεργειακή εταιρεία του Κατάρ ανέστειλε την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου τις πρώτες ημέρες του πολέμου. Το Κατάρ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παραγωγούς ηλίου παγκοσμίως, καθώς το αέριο αυτό προκύπτει ως υποπροϊόν της παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η αμερικανική κυβέρνηση αναγνωρίζει πλέον τις δευτερογενείς επιπτώσεις της κρίσης. Η υπουργός Γεωργίας των Ηνωμένων Πολιτειών Μπρουκ Ρόλινς δήλωσε ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει πλήρη επίγνωση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι αγρότες και ότι εξετάζονται μέτρα στήριξης για να περιοριστεί το κόστος των λιπασμάτων.
Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος υποστηρίζει ότι οι επιπτώσεις αυτές είναι προσωρινές, τονίζοντας ότι η κυβέρνηση έχει ήδη λάβει πρωτοβουλίες για τη στήριξη της αγροτικής παραγωγής και τη μείωση του κόστους των εισροών.
Η έλλειψη ηλίου προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία σε πολλούς βιομηχανικούς κλάδους. Το συγκεκριμένο αέριο χρησιμοποιείται ευρέως στην παραγωγή ημιαγωγών για την αποτροπή ανεπιθύμητων χημικών αντιδράσεων, ενώ είναι απαραίτητο και για τη λειτουργία ιατρικών μηχανημάτων μαγνητικής τομογραφίας, τα οποία χρειάζονται ήλιο για την ψύξη των ισχυρών μαγνητών τους. Επιπλέον, το ήλιο χρησιμοποιείται σε πολλές βιομηχανικές διαδικασίες, όπως η συγκόλληση, αλλά και σε καταναλωτικά προϊόντα όπως τα μπαλόνια.
Οποιαδήποτε σημαντική διαταραχή στην παραγωγή ημιαγωγών θα μπορούσε να επηρεάσει μια τεράστια γκάμα προϊόντων, από ηλεκτρονικούς υπολογιστές και κινητά τηλέφωνα έως οχήματα και ιατρικό εξοπλισμό.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η πίεση στην αγορά ηλίου ενδέχεται να διαρκέσει για αρκετούς μήνες. Ακόμη και αν αποκατασταθεί άμεσα η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, θα απαιτηθεί χρόνος για την επανατοποθέτηση των ειδικών δεξαμενών μεταφοράς ηλίου και για την ομαλοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Παράλληλα, οι αυξήσεις στις τιμές των λιπασμάτων προκαλούν έντονη ανησυχία στον αγροτικό τομέα. Οι αγρότες αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένα κόστη παραγωγής λόγω των ακριβότερων καυσίμων και της ανόδου στις τιμές των αγροτικών εισροών.
Εκπρόσωποι του αγροτικού τομέα στις Ηνωμένες Πολιτείες προειδοποιούν ότι οι διαταραχές στην αγορά λιπασμάτων ενδέχεται να οδηγήσουν σε περαιτέρω άνοδο των τιμών των τροφίμων και να επηρεάσουν την αγροτική παραγωγή. Αν οι ελλείψεις παραταθούν, υπάρχει ο φόβος ότι η κατάσταση θα μπορούσε να οδηγήσει σε πληθωριστικές πιέσεις στην οικονομία και σε νέες αναταράξεις στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων.
Η εμπειρία του 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, έδειξε ότι αντίστοιχες διαταραχές στην αγορά λιπασμάτων μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική αύξηση των τιμών τροφίμων διεθνώς. Στην τρέχουσα κρίση, όμως, οι εναλλακτικές διαδρομές εφοδιασμού φαίνεται να είναι περιορισμένες όσο η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ παραμένει διαταραγμένη.