Την επιτάχυνση της διαδικασίας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων μέσω ενός μοντέλου σταδιακής ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρότειναν ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς και ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα.
Σε κοινό άρθρο τους που δημοσιεύθηκε στη γερμανική εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Zeitung, οι δύο ηγέτες παρουσίασαν αυτό που χαρακτήρισαν «ρεαλιστική πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση». Η πρότασή τους προβλέπει μια διαδικασία σταδιακής ενσωμάτωσης των υποψήφιων χωρών στους βασικούς μηχανισμούς της ΕΕ, όπως η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά και ο χώρος Σένγκεν, πριν από την πλήρη ένταξή τους στην Ένωση.
Σύμφωνα με την πρόταση, τα κράτη που θα συμμετέχουν σε αυτό το ενδιάμεσο στάδιο θα μπορούν να επωφελούνται από την οικονομική και θεσμική συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς όμως να διαθέτουν πλήρη δικαιώματα συμμετοχής στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Συγκεκριμένα, δεν θα έχουν Ευρωπαίους Επιτρόπους, εκπροσώπηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ούτε δικαίωμα βέτο στις αποφάσεις της Ένωσης, δικαιώματα που αποδίδονται αποκλειστικά στα πλήρη κράτη-μέλη.
Οι δύο ηγέτες υποστηρίζουν ότι το μοντέλο αυτό θα μπορούσε να συμβάλει στην επανεκκίνηση της διαδικασίας διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία τα τελευταία χρόνια εμφανίζει σημάδια στασιμότητας. Όπως επισημαίνουν, οι καθυστερήσεις συνδέονται κυρίως με ζητήματα που αφορούν το κράτος δικαίου, την καταπολέμηση της διαφθοράς, την ελευθερία του Τύπου και τις μεταρρυθμίσεις στη δικαιοσύνη.
Κατά την άποψή τους, μια σταδιακή ενσωμάτωση των χωρών που είναι επαρκώς προετοιμασμένες θα μπορούσε να ενισχύσει τόσο την οικονομική όσο και τη γεωπολιτική θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, θα συνέβαλλε στη σταθερότητα και την ανάπτυξη της περιοχής των Δυτικών Βαλκανίων, την οποία χαρακτηρίζουν «νέο μέτωπο για επενδύσεις στην ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Η πρόταση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η διαδικασία ένταξης των χωρών της περιοχής παραμένει σε μεγάλο βαθμό στάσιμη. Η Σερβία υπέβαλε αίτηση ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2009, ωστόσο οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης έχουν επιβραδυνθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν εκφράσει επανειλημμένα ανησυχίες για ζητήματα που αφορούν το κράτος δικαίου, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και τη στάση του Βελιγραδίου στην εξωτερική πολιτική, ιδίως σε σχέση με τη Ρωσία.
Από την πλευρά της Αλβανίας, η κυβέρνηση στα Τίρανα εμφανίζεται πιο αισιόδοξη για την πορεία ένταξης. Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα έχει δηλώσει ότι η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων και η πλήρης ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2030 αποτελεί ρεαλιστικό στόχο, βασισμένο στην πρόοδο που έχει σημειωθεί σε μεταρρυθμίσεις και στην καταπολέμηση της διαφθοράς.