Η παραδοσιακή κυριαρχία των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική αποτελεί παρελθόν για το μεγαλύτερο μέρος της ηπείρου, καθώς η Κίνα κατάφερε μέσα σε δύο δεκαετίες να αναδειχθεί στον κυρίαρχο οικονομικό παίκτη.
Σύμφωνα με τη νέα μελέτη του καθηγητή Francisco Urdínez, η εξέλιξη αυτή δεν οφείλεται μόνο στην επιθετική στρατηγική του Πεκίνου, αλλά κυρίως στην απόσυρση του αμερικανικού ενδιαφέροντος μετά το 2001, η οποία άφησε ένα τεράστιο επενδυτικό και πολιτικό κενό.
Η ακτινογραφία της κινεζικής υπεροχής
Η Κίνα δεν χρησιμοποίησε στρατιωτική ισχύ, αλλά οικονομικά εργαλεία. Μέσω της πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», διοχέτευσε δισεκατομμύρια σε υποδομές που η Δύση αρνήθηκε να χρηματοδοτήσει.
Τραπεζική ισχύς: Οι κινεζικές κρατικές τράπεζες δάνεισαν πάνω από 136 δισ. δολάρια στη Λατινική Αμερική, ξεπερνώντας το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα μαζί.
Επιχειρηματική επέλαση: Το 2020 οι κινεζικές πολυεθνικές ξεπέρασαν τις αμερικανικές στη λίστα των 500 μεγαλύτερων παγκοσμίως, με τον τραπεζικό κλάδο να περνά σε κινεζικό έλεγχο.
Υποδομές και ενέργεια: Από τα φράγματα στην Παταγονία μέχρι το γιγαντιαίο λιμάνι του Chancay στο Περού, το Πεκίνο προσέφερε κεφάλαια και τεχνογνωσία εκεί που οι ΗΠΑ «έπαψαν να απαντούν στο τηλέφωνο».
Ο Δείκτης Οικονομικού Βάρους
Ο Urdínez τεκμηριώνει ότι στη Νότια Αμερική το κινεζικό οικονομικό αποτύπωμα αυξήθηκε έως και 40 φορές σε σχέση με το 2001. Αντίθετα, οι αμερικανικές επενδύσεις στην περιοχή κατέρρευσαν, πέφτοντας από το 20% των συνολικών εξωτερικών επενδύσεων των ΗΠΑ σε μόλις 5%. Αυτή η οικονομική «εκτόπιση» οδήγησε και σε πολιτική μεταστροφή: οι χώρες που εξαρτώνται οικονομικά από την Κίνα είναι πλέον πολύ λιγότερο πιθανό να ευθυγραμμιστούν με τις ΗΠΑ στον ΟΗΕ ή σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Από τη Βενεζουέλα στην «Πολιτική των Εμβολίων»
Η ανάλυση επισημαίνει ότι η Κίνα λειτούργησε ως «σωσίβιο» για τις τοπικές ελίτ. Ακόμη και σε περιόδους πολιτικής έντασης, όπως στη Βραζιλία του Μπολσονάρο, η Κίνα παρέκαμψε την κεντρική κυβέρνηση προσφέροντας εμβόλια και ιατρικό υλικό απευθείας σε δήμους και κρατίδια. Το αποτέλεσμα είναι ένας χάρτης διχοτομημένος: η Νότια Αμερική κινείται πλέον σε κινεζική τροχιά, ενώ οι ΗΠΑ διατηρούν την επιρροή τους κυρίως στο Μεξικό και την Καραϊβική.
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ και η επίκληση του «Δόγματος Μονρόε» αποτελούν την ύστατη προσπάθεια της Ουάσιγκτον να ανακτήσει το χαμένο έδαφος. Ωστόσο, το βιβλίο καταλήγει ότι ο ανταγωνισμός πλέον δεν είναι στρατιωτικός, αλλά μια «μάχη πακέτων»: όποιος προσφέρει τις καλύτερες οικονομικές λύσεις, θα κερδίσει την πίστη των εθνών της Λατινικής Αμερικής.