Νέα στοιχεία για τον ρόλο της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου στη μεταφορά σχεδόν 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων από το Κατάρ στη Λωρίδα της Γάζας δημοσιεύει το αμερικανικό περιοδικό TIME. Σύμφωνα με την έρευνα, που βασίζεται σε έγγραφα τα οποία έρχονται για πρώτη φορά στη δημοσιότητα, το Ισραήλ όχι μόνο ενέκρινε τις καταριανές πληρωμές, αλλά συμμετείχε ενεργά στη διευκόλυνση και την εποπτεία τους, παρά τις δημόσιες κατηγορίες Ισραηλινών αξιωματούχων ότι η Ντόχα χρηματοδοτούσε τη Χαμάς.
Οι αποκαλύψεις δημοσιοποιούνται ενόψει των ισραηλινών εκλογών της 27ης Οκτωβρίου και επαναφέρουν στο προσκήνιο την πολιτική που ακολούθησε ο Νετανιάχου απέναντι στη Χαμάς, η οποία ανέλαβε τον έλεγχο της Γάζας το 2007.
Σύμφωνα με το TIME, η κυβέρνηση Νετανιάχου είχε αρχίσει ήδη από το 2012 να διαδραματίζει άμεσο ρόλο στον μηχανισμό μεταφοράς οικονομικής βοήθειας από το Κατάρ, ενώ μέχρι το 2018 είχαν διοχετευθεί περίπου 1,1 δισ. δολάρια για ανθρωπιστικές ανάγκες, καύσιμα και μισθούς δημοσίων υπαλλήλων.
Η επιστολή του επικεφαλής της Μοσάντ προς τον εμίρη του Κατάρ
Ανάμεσα στα έγγραφα που παρουσιάζει το περιοδικό περιλαμβάνεται επιστολή του 2020 από τον τότε επικεφαλής της Μοσάντ, Γιόσι Κοέν, προς τον εμίρη του Κατάρ, Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι.
Στην επιστολή, ο Κοέν εξέφραζε την ευγνωμοσύνη και την εκτίμηση του Ισραήλ για την ανθρωπιστική βοήθεια που είχε προσφέρει το Κατάρ στη Γάζα τα προηγούμενα χρόνια.
Παράλληλα, υπογράμμιζε ότι οι συγκεκριμένες πρωτοβουλίες είχαν συμβάλει στη βελτίωση των ανθρωπιστικών συνθηκών και στη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας.
Το έγγραφο αποτελεί, σύμφωνα με το TIME, χαρακτηριστική ένδειξη της συνεργασίας μεταξύ ισραηλινών αρχών και Κατάρ, η οποία δεν αποτυπωνόταν πάντοτε στις δημόσιες τοποθετήσεις της ισραηλινής κυβέρνησης.
Πώς λειτουργούσε ο μηχανισμός χρηματοδότησης της Γάζας
Οι καταριανές πληρωμές προς τη Γάζα είχαν αρχίσει το 2007, επί πρωθυπουργίας Εχούντ Όλμερτ, χωρίς αρχικά να υπάρχει άμεση ισραηλινή εμπλοκή στη μεταφορά των χρημάτων.
Η κατάσταση άλλαξε σταδιακά επί Νετανιάχου. Μέχρι το 2012, η κυβέρνησή του είχε εγκρίνει μηχανισμό που επέτρεπε στο Ισραήλ να συμμετέχει στη διαχείριση της βοήθειας, από τις παραδόσεις τροφίμων και ιατρικού υλικού έως την επιλογή δικαιούχων οικονομικής ενίσχυσης.
Το σύστημα περιλάμβανε επίσης χρηματοδότηση για την επέκταση του δικτύου ηλεκτροδότησης της Γάζας.
Αρχικά, οι συνεννοήσεις πραγματοποιούνταν άτυπα. Ωστόσο, το Κατάρ άρχισε να ζητά γραπτές εγγυήσεις, καθώς Ισραηλινοί αξιωματούχοι κατηγορούσαν δημοσίως τη Ντόχα για χρηματοδότηση της Χαμάς, ενώ, σύμφωνα με πηγές του TIME, παρασκηνιακά ζητούσαν τη συνέχιση των πληρωμών.
Το 2018 δημιουργήθηκε τριμερής μηχανισμός με τη συμμετοχή του Κατάρ, του Ισραήλ και των Ηνωμένων Εθνών. Στις 2 Οκτωβρίου εκείνης της χρονιάς υπογράφηκε συμφωνία για τη χρηματοδότηση παραδόσεων καυσίμων στη Γάζα.
Οι πληρωμές των 100 δολαρίων και η ισραηλινή εποπτεία
Σύμφωνα με την έρευνα, μέρος της καταριανής βοήθειας κατευθυνόταν στην αγορά καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας από το Ισραήλ, ώστε να αυξηθούν οι ώρες ηλεκτροδότησης της Γάζας.
Παράλληλα, χρηματοδοτούνταν έργα μέσω των Ηνωμένων Εθνών και καταβάλλονταν μηνιαίες οικονομικές ενισχύσεις σε φτωχές οικογένειες.
Τον Αύγουστο του 2021, το Κατάρ δεσμεύτηκε να διαθέσει 40 εκατομμύρια δολάρια για πρόγραμμα οικονομικής βοήθειας, με σχεδόν 100.000 νοικοκυριά να λαμβάνουν 100 δολάρια τον μήνα επί τέσσερις μήνες.
Κατά τις πηγές του TIME, οι ισραηλινές αρχές εξέταζαν τους δικαιούχους και επέβλεπαν τη διαδικασία διανομής, ενώ οι μεταφορές χρημάτων πραγματοποιούνταν μέσω διεθνών μηχανισμών, μεταξύ των οποίων και το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων.
Διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν ότι η ισραηλινή πλευρά επέμενε στη συγκεκριμένη διαδικασία προκειμένου να διατηρεί τον έλεγχο των αγαθών και των χρημάτων που εισέρχονταν στη Γάζα.
Οι βαλίτσες με μετρητά και οι παρασκηνιακές πιέσεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πληροφορίες για τη μεταφορά μετρητών στη Γάζα το 2018, όταν ο πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής, Μαχμούντ Αμπάς, διέκοψε τις πληρωμές προς δημόσιους υπαλλήλους του θύλακα.
Σύμφωνα με αμερικανικά και ισραηλινά δημοσιεύματα της εποχής, ισραηλινές υπηρεσίες ασφαλείας διευκόλυναν τη μεταφορά καταριανών χρημάτων σε βαλίτσες.
Ο Ναφτάλι Μπένετ, τότε υπουργός Παιδείας, είχε εκφράσει δημόσια την αντίθεσή του στη συγκεκριμένη πρακτική.
Τον Ιανουάριο του 2019, ο Νετανιάχου ανέστειλε προσωρινά τις πληρωμές, εν μέσω νέων συγκρούσεων στα σύνορα της Γάζας, χρησιμοποιώντας την προοπτική επανέναρξής τους ως μέσο πίεσης προς τη Χαμάς.
Ωστόσο, σύμφωνα με το TIME, συνεργάτες του Ισραηλινού πρωθυπουργού συνέχιζαν να εργάζονται παρασκηνιακά για τη διατήρηση του προγράμματος.
Έγγραφο του Ιουλίου 2019 αναφέρει ότι το Κατάρ ενημέρωσε την ισραηλινή κυβέρνηση για τη μεταφορά 6 εκατομμυρίων δολαρίων σε 20.000 δικαιούχους, με καταβολή 300 δολαρίων στον καθένα.
Δεν είναι γνωστό πόσοι από τους δικαιούχους αυτούς είχαν ενδεχομένως σχέσεις με τη Χαμάς.
Η συμφωνία συνεχίστηκε και μετά την αποχώρηση Νετανιάχου
Ο μηχανισμός χρηματοδότησης δεν τερματίστηκε όταν ο Νετανιάχου αποχώρησε προσωρινά από την πρωθυπουργία.
Ο διάδοχός του, Ναφτάλι Μπένετ, παρότι είχε ασκήσει έντονη κριτική στις καταριανές πληρωμές, περιόρισε κυρίως τη μεταφορά μετρητών σε βαλίτσες, χωρίς να καταργήσει συνολικά τη χρηματοδότηση.
Σύμφωνα με αξιωματούχους που επικαλείται το TIME, το βασικό πρόβλημα του συστήματος ήταν ότι τόσο η ισραηλινή κυβέρνηση όσο και η Χαμάς μπορούσαν να επηρεάζουν τη ροή της βοήθειας προς τον πληθυσμό.
Μέχρι το 2023, αξιωματούχοι του Κατάρ είχαν αρχίσει να ζητούν διαφορετικό μοντέλο διανομής, ώστε οι πολίτες της Γάζας να μην εξαρτώνται από τις αποφάσεις της ισραηλινής κυβέρνησης ή της Χαμάς.
Ωστόσο, σύμφωνα με τις πηγές της έρευνας, η κυβέρνηση Νετανιάχου επέμενε στη διατήρηση του υπάρχοντος πλαισίου.
Η επίσκεψη του επικεφαλής της Μοσάντ λίγο πριν από την 7η Οκτωβρίου
Δύο εβδομάδες πριν από την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ, στις 7 Οκτωβρίου 2023, ο τότε διευθυντής της Μοσάντ, Ντέιβιντ Μπαρνέα, επισκέφθηκε την Ντόχα και ζήτησε την ανανέωση της καταριανής χρηματοδότησης.
Την πληροφορία είχε δημοσιεύσει η New York Times το 2023.
Οι Καταριανοί αξιωματούχοι φέρονται να συμφώνησαν, προειδοποιώντας όμως ότι επρόκειτο για την τελευταία ανανέωση του συγκεκριμένου μηχανισμού.
Ο Μπαρνέα ζήτησε παράταση δύο μηνών, ώστε να επανεξεταστεί στη συνέχεια η λειτουργία του συστήματος και να αναζητηθεί μια πιο βιώσιμη διαδικασία παροχής βοήθειας.
Τα σχέδια αυτά δεν προχώρησαν, καθώς ακολούθησε η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου και η έναρξη του πολέμου στη Γάζα, με αποτέλεσμα να διακοπεί η καταριανή χρηματοδότηση.
Οι κατηγορίες κατά Νετανιάχου και η απάντησή του
Οι νέες αποκαλύψεις αναζωπυρώνουν την αντιπαράθεση για το κατά πόσο η πολιτική Νετανιάχου συνέβαλε στη διατήρηση της Χαμάς στην εξουσία στη Γάζα.
Επικριτές του Ισραηλινού πρωθυπουργού υποστηρίζουν ότι η ενίσχυση του μηχανισμού χρηματοδότησης εξυπηρετούσε μια ευρύτερη στρατηγική διατήρησης της πολιτικής διαίρεσης μεταξύ της Γάζας, όπου κυβερνούσε η Χαμάς, και της Δυτικής Όχθης, όπου κυριαρχούσε η Παλαιστινιακή Αρχή.
Κατά την άποψή τους, η διαίρεση αυτή περιόριζε τις προοπτικές συγκρότησης ενιαίας παλαιστινιακής ηγεσίας και επίτευξης συμφωνίας για τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.
Οι επικριτές του επικαλούνται επίσης δήλωση που φέρεται να έκανε σε συνεδρίαση του Λικούντ το 2019, σύμφωνα με δημοσίευμα της Jerusalem Post, συνδέοντας την ενίσχυση της Χαμάς με την αποτροπή δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους.
Ο ίδιος ο Νετανιάχου, πάντως, αρνήθηκε σε συνέντευξή του στο TIME το 2024 ότι είχε κάνει τη συγκεκριμένη δήλωση.
Υποστήριξε επίσης ότι η έγκριση των καταριανών πληρωμών είχε ανθρωπιστικό χαρακτήρα και αποσκοπούσε στην αποτροπή σοβαρής κρίσης στη Γάζα.
Παράλληλα, ανέφερε ότι η Χαμάς προμηθευόταν όπλα από το Ιράν μέσω διαφορετικών διαύλων, συμπεριλαμβανομένων δικτύων λαθρεμπορίου μέσω της χερσονήσου του Σινά.
Η έρευνα του TIME τεκμηριώνει, σύμφωνα με το περιοδικό, έναν πιο ενεργό ρόλο της ισραηλινής κυβέρνησης στον μηχανισμό καταριανής χρηματοδότησης από εκείνον που είχε δημοσίως αναγνωριστεί. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, από μόνη της ότι το σύνολο των χρημάτων κατέληξε στη Χαμάς ή ότι υπήρχε πρόθεση χρηματοδότησης των στρατιωτικών δραστηριοτήτων της.
Οι αποκαλύψεις εντείνουν τη συζήτηση στο Ισραήλ για τις πολιτικές επιλογές που προηγήθηκαν της 7ης Οκτωβρίου 2023 και για τις ευθύνες της ισραηλινής ηγεσίας στη διαχείριση των σχέσεων με τη Χαμάς.