Στις 16 Φεβρουαρίου ήρθαν στο φως πληροφορίες ότι περίπου δύο δεκάδες Αυστραλοί εγκατέλειψαν στρατόπεδο κράτησης στην ανατολική Συρία, με στόχο να μεταβούν οδικώς στη Δαμασκό και από εκεί να επιστρέψουν αεροπορικώς στην Αυστραλία μέσω Βηρυτού. Ωστόσο, δεν ήταν σαφές γιατί η συγκεκριμένη ομάδα βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο της προσοχής.
Μέχρι τα μέσα Ιανουαρίου, δεκάδες χιλιάδες οικογένειες που συνδέονταν με το ISIS κρατούνταν σε δύο μεγάλους καταυλισμούς στη Συρία, ενώ αρκετές χιλιάδες άνδρες μαχητές βρίσκονταν σε περίπου 24 φυλακές. Οι περισσότεροι είχαν συλληφθεί το 2019, μετά την ήττα του ISIS στον τελευταίο του θύλακα κοντά στον Ευφράτη από τις υποστηριζόμενες από τις ΗΠΑ Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF).
Μετά την πτώση του «χαλιφάτου», χιλιάδες μαχητές και συγγενείς τους παραδόθηκαν — εκτιμάται έως και 50.000 άτομα, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά από περίπου 60 χώρες. Οι περισσότεροι μεταφέρθηκαν στους καταυλισμούς Αλ-Χολ και Ροζ, όπου η ασφάλεια παρέμενε υπό τον έλεγχο των SDF, με περιορισμένη όμως εσωτερική επιτήρηση.
Η κατάσταση άλλαξε ραγδαία όταν, τον Ιανουάριο, ξέσπασαν συγκρούσεις μεταξύ των SDF και δυνάμεων της συριακής μεταβατικής κυβέρνησης. Οι SDF άρχισαν να αποσύρονται, ενώ δυνάμεις του υπουργείου Εσωτερικών της Δαμασκού επιχείρησαν να αναλάβουν τον έλεγχο, χωρίς όμως πλήρη επιτυχία, προκαλώντας συνθήκες χάους.
Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ μετέφερε περίπου 7.000 κρατούμενους υψηλού κινδύνου στο Ιράκ, μεταξύ τους και 13 Αυστραλούς, σύμφωνα με αραβόφωνες πηγές. Αν συνυπολογιστούν γυναίκες και παιδιά που παρέμειναν στη Συρία, ο αριθμός των Αυστραλών ξεπερνά τους 30.
Πολλά από τα παιδιά είναι αλλοδαποί που μεταφέρθηκαν από γονείς υποστηρικτές του ISIS ή γεννήθηκαν στη Συρία μετά το 2014. Υπάρχουν επίσης υποψίες ότι ορισμένες ενήλικες γυναίκες ενδέχεται να εμπλέκονται σε εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, χωρίς ωστόσο να έχουν ερευνηθεί επαρκώς.
Στις 16 Φεβρουαρίου, Αυστραλοί με υπηκοότητα ή ταξιδιωτικά έγγραφα έλαβαν άδεια να εγκαταλείψουν τον καταυλισμό Ροζ με μίνι-λεωφορεία. Η διαδικασία φαινόταν να εξελίσσεται ομαλά, όμως κατά τη μεταφορά τους από περιοχές υπό κουρδικό έλεγχο προς ζώνες της συριακής κυβέρνησης προέκυψε εμπλοκή και η αποστολή ανεστάλη.
Τοπικά μέσα ανέφεραν ότι 34 Αυστραλοί επέστρεψαν τελικά στον καταυλισμό, κατόπιν εντολής κουρδικών δυνάμεων. Παρότι είχαν εκδοθεί διαβατήρια, η Καμπέρα φέρεται απρόθυμη να τους επαναπατρίσει, προειδοποιώντας ότι όσοι επιστρέψουν θα αντιμετωπίσουν διώξεις.
Η υπόθεση αναδεικνύει το ευρύτερο πρόβλημα διαχείρισης χιλιάδων οικογενειών που συνδέονται με το ISIS. Πολλές χώρες αρνούνται να δεχθούν τους πολίτες τους, αφήνοντάς τους εγκλωβισμένους στη Συρία, ενώ παράλληλα εκφράζονται φόβοι για πιθανή ριζοσπαστικοποίηση ή ζητήματα ασφάλειας.
Την ίδια στιγμή, διατυπώνονται αμφιβολίες για το κατά πόσο η Συρία μπορεί να κρατήσει με ασφάλεια τους κρατούμενους, δημιουργώντας ένα φαύλο δίλημμα: οι χώρες δεν τους επαναπατρίζουν, αλλά και δεν εμπιστεύονται πλήρως τη φύλαξή τους εκεί. Έτσι, ο διεθνής συνασπισμός κατά του ISIS εξακολουθεί να μην διαθέτει σαφή στρατηγική για τη διαχείριση των κρατουμένων και των οικογενειών τους.