Η απόφαση του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, να επιλέξει τη στρατιωτική σύγκρουση αντί της διπλωματίας απέναντι στο Ιράν σηματοδοτεί μια ιστορική καμπή, σύμφωνα με ανάλυση του περιοδικού Foreign Affairs. Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη οδηγήσει σε ευρεία κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, με σημαντικές επιπτώσεις τόσο στην περιοχή όσο και στην παγκόσμια οικονομία.
Το Ιράν, αντιμετωπίζοντας τη σύγκρουση ως ζήτημα επιβίωσης, απάντησε με εκτεταμένες επιθέσεις πυραύλων και drones εναντίον στόχων στο Ισραήλ, σε αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή αλλά και σε εγκαταστάσεις χωρών του Κόλπου.
Η αντιπαράθεση έχει πλέον μετατραπεί σε περιφερειακό πόλεμο, επηρεάζοντας τις αγορές ενέργειας, το διεθνές εμπόριο, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις αερομεταφορές.
Αβεβαιότητα για την «επόμενη μέρα»
Το πώς θα τελειώσει η σύγκρουση παραμένει ασαφές. Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, τα σχέδια της κυβέρνησης Τραμπ για τη μεταπολεμική περίοδο φαίνεται να βασίζονται σε ιδιαίτερα αισιόδοξες παραδοχές σχετικά με το πώς θα μεταμορφωθεί το Ιράν και η ευρύτερη περιοχή.
Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος θεωρεί ότι η συνεχής αποδυνάμωση της ιρανικής ηγεσίας και του στρατού θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατάρρευση του καθεστώτος, προκαλώντας λαϊκή εξέγερση που θα φέρει νέα κυβέρνηση στην Τεχεράνη. Ακόμη και αν δεν συμβεί αυτό, η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι ένα αποδυναμωμένο Ιράν θα είναι απασχολημένο με εσωτερικά προβλήματα και ανίκανο να απειλήσει την περιφερειακή ασφάλεια ή τα αμερικανικά συμφέροντα.
Παρά τις εκτιμήσεις αυτές, πολλοί αναλυτές προειδοποιούν ότι το αποτέλεσμα μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό, καθώς η σύγκρουση ενδέχεται να δημιουργήσει κενό εξουσίας στο Ιράν, να επιβαρύνει τις σχέσεις των ΗΠΑ με συμμάχους τους και να επηρεάσει άλλες διεθνείς κρίσεις.
Μια αντιπαράθεση δεκαετιών
Η εχθρότητα ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν διαρκεί περισσότερο από τέσσερις δεκαετίες, από την Ιρανική Επανάσταση του 1979. Παρά τη μακρόχρονη αντιπαράθεση και την κατηγορία ότι η Τεχεράνη στηρίζει τρομοκρατικές οργανώσεις, η στρατιωτική επιβολή ενός φιλοαμερικανικού καθεστώτος θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολη.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη μετά τις στοχευμένες επιθέσεις που κόστισαν τη ζωή σε σημαντικά στελέχη της ιρανικής ηγεσίας. Όπως έχει παραδεχτεί και ο ίδιος ο Τραμπ, πολλοί από τους πιθανούς διαδόχους που θεωρούνταν κατάλληλοι για να ηγηθούν μιας νέας κυβέρνησης στο Ιράν δεν βρίσκονται πλέον εν ζωή.
Επιπτώσεις στον περιφερειακό συσχετισμό δυνάμεων
Η πιθανή αποδυνάμωση του Ιράν θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στο δίκτυο συμμάχων του στην περιοχή. Οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, που στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στην ιρανική χρηματοδότηση και στρατιωτική βοήθεια, θα δεχθούν σοβαρό πλήγμα.
Ωστόσο, η στρατιωτική δραστηριότητα δεν αναμένεται να εξαφανιστεί. Το έντονο αντι-ισραηλινό κλίμα που έχει ενισχυθεί από τις συγκρούσεις στη Γάζα και τις επιχειρήσεις στον Λίβανο θα μπορούσε να τροφοδοτήσει τη δημιουργία νέων ένοπλων ομάδων ή να ενισχύσει υφιστάμενες οργανώσεις. Παράλληλα, εξτρεμιστικές ομάδες που δεν εξαρτώνται από το Ιράν, όπως το Ισλαμικό Κράτος, παραμένουν σημαντικός παράγοντας αστάθειας.
Πιέσεις στις χώρες του Κόλπου
Οι επιθέσεις του Ιράν σε υποδομές ενέργειας, οικονομικούς στόχους και αστικές περιοχές σε χώρες του Κόλπου αποτελούν προσπάθεια άσκησης πίεσης στους συμμάχους των ΗΠΑ, ώστε να πιέσουν την Ουάσιγκτον για τερματισμό της σύγκρουσης.
Παράλληλα, η παρουσία αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στις χώρες αυτές –που είχε στόχο την προστασία τους– τις καθιστά πλέον πιθανούς στόχους αντιποίνων. Αν οι κυβερνήσεις της περιοχής θεωρήσουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ανταποκρίθηκαν επαρκώς στις ανάγκες ασφάλειάς τους, η δυσαρέσκεια απέναντι στην Ουάσιγκτον ενδέχεται να αυξηθεί.
Παγκόσμιες επιπτώσεις
Οι συνέπειες της σύγκρουσης δεν περιορίζονται στη Μέση Ανατολή. Οι εντάσεις επηρεάζουν το παγκόσμιο εμπόριο, την οικονομία και τις διεθνείς ισορροπίες, ενώ παράλληλα υπονομεύουν το διεθνές σύστημα κανόνων που ρυθμίζει τη χρήση στρατιωτικής βίας.
Ταυτόχρονα, η εμπλοκή των ΗΠΑ στον πόλεμο μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες για άλλες μεγάλες δυνάμεις. Η Κίνα και η Ρωσία, αν και διατηρούν σχέσεις με το Ιράν, θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την αμερικανική εμπλοκή σε μια μακρά σύγκρουση.
Περιορισμένες επιλογές για το μέλλον
Σύμφωνα με την ανάλυση, η κυβέρνηση Τραμπ ενδέχεται να αναγκαστεί να επικεντρωθεί κυρίως στον περιορισμό των συνεπειών του πολέμου, ενισχύοντας τις άμυνες των συμμάχων, βοηθώντας στην αντιμετώπιση προσφυγικών ροών και αποκαθιστώντας κρίσιμες υποδομές που έχουν πληγεί.
Παρά τις φιλοδοξίες για αναδιαμόρφωση της Μέσης Ανατολής, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο πόλεμος αυτός δύσκολα θα οδηγήσει σε μια νέα περιφερειακή τάξη πραγμάτων. Αντίθετα, υπάρχει ο κίνδυνος να παρατείνει την αστάθεια που χαρακτηρίζει την περιοχή εδώ και δεκαετίες.