Την ώρα που η Μέση Ανατολή ισορροπεί σε λεπτές γεωπολιτικές ισορροπίες, ένας λιγότερο ορατός αλλά εξίσου κρίσιμος «πόλεμος» εξελίσσεται στο οικονομικό πεδίο. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν, αξίας έως και 120 δισ. δολαρίων, τα οποία αποτελούν βασικό μοχλό πίεσης της Δύσης απέναντι στην Τεχεράνη.
Τα κεφάλαια αυτά δεν είναι συγκεντρωμένα, αλλά διασκορπισμένα σε τράπεζες και επενδύσεις ανά τον κόσμο, σε χώρες όπως η Κίνα, το Κατάρ, το Ιράκ και η Ιαπωνία. Σημαντικά ποσά προέρχονται κυρίως από ενεργειακές εξαγωγές, με το Πεκίνο να διατηρεί τον ρόλο του βασικού «αποθετηρίου», χωρίς όμως να επιτρέπει πλήρη πρόσβαση, υπό τον φόβο αμερικανικών κυρώσεων.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα περίπου 6 δισ. δολάρια που μεταφέρθηκαν στο Κατάρ στο πλαίσιο συμφωνίας ανταλλαγής κρατουμένων, αλλά «πάγωσαν» εκ νέου μετά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Τα κεφάλαια αυτά φέρονται να αποτελούν κρίσιμο διαπραγματευτικό χαρτί στις τρέχουσες επαφές.
Συνολικά, μόνο ένα μέρος –περίπου 36 δισ. δολάρια– θεωρείται άμεσα αξιοποιήσιμο, ενώ το υπόλοιπο αφορά πιο σύνθετα περιουσιακά στοιχεία, όπως ακίνητα, επενδύσεις, χρυσό και συνάλλαγμα, που παραμένουν δεσμευμένα λόγω κυρώσεων και νομικών εκκρεμοτήτων δεκαετιών.
Η διατήρηση αυτών των κεφαλαίων σε «πάγωμα» αποτελεί στρατηγική επιλογή των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στόχος είναι να περιοριστεί η χρηματοδότηση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, αλλά και η στήριξη οργανώσεων που θεωρούνται περιφερειακοί «αντιπρόσωποι» της Τεχεράνης. Παράλληλα, η αποδέσμευση μέρους των ποσών συνδέεται πλέον άμεσα με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.
Σημαντικό εμπόδιο αποτελεί και το νομικό πλαίσιο, καθώς αμερικανικά δικαστήρια έχουν επιδικάσει αποζημιώσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε θύματα τρομοκρατικών επιθέσεων, δεσμεύοντας περαιτέρω τα ιρανικά κεφάλαια.
Την ίδια στιγμή, η Δύση επιχειρεί να διατηρήσει μια ισορροπία μέσω ελεγχόμενων «ανθρωπιστικών διαύλων», επιτρέποντας περιορισμένη χρήση των κεφαλαίων για τρόφιμα, φάρμακα και βασικά αγαθά, ώστε να μειωθούν οι επιπτώσεις στον πληθυσμό.
Ωστόσο, η πραγματικότητα για τους πολίτες του Ιράν παραμένει δύσκολη. Η έλλειψη ρευστότητας ενισχύει τον πληθωρισμό, προκαλεί ελλείψεις σε βασικά φάρμακα και επιταχύνει τη φυγή νέων επιστημόνων στο εξωτερικό.
Παράλληλα, η Τεχεράνη αναζητά εναλλακτικούς τρόπους πρόσβασης σε πόρους, στρεφόμενη ακόμη και στα κρυπτονομίσματα, σε μια προσπάθεια να παρακάμψει το διεθνές τραπεζικό σύστημα. Η κίνηση αυτή έχει ενεργοποιήσει τις αμερικανικές αρχές, που επιχειρούν να εντοπίσουν και να μπλοκάρουν σχετικές συναλλαγές.
Στο παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό της κρίσης, το ζήτημα των «παγωμένων» κεφαλαίων επανέρχεται δυναμικά. Παρά τις πληροφορίες για πιθανή μερική αποδέσμευση, η Ουάσιγκτον διατηρεί σκληρή στάση, υπό την πίεση και του Κογκρέσου.
Για το Ιράν, τα δεσμευμένα δισεκατομμύρια αποτελούν κρίσιμο παράγοντα επιβίωσης και ενδεχόμενης ανάκαμψης. Για τη Δύση, παραμένουν ένα ισχυρό εργαλείο επιρροής. Η εξέλιξη αυτού του «οικονομικού μετώπου» ενδέχεται να καθορίσει όχι μόνο την πορεία των διαπραγματεύσεων, αλλά και τη συνολική σταθερότητα στην περιοχή.