Ο Δεκαπενταύγουστος αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες θεομητορικές εορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας και είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Στην Ελλάδα γιορτάζεται με ιδιαίτερη λαμπρότητα και έχει καθιερωθεί στη λαϊκή παράδοση ως το «Πάσχα του καλοκαιριού».
Η Καινή Διαθήκη δεν περιλαμβάνει αναφορές για το τέλος της επίγειας ζωής της Παναγίας. Οι σχετικές διηγήσεις προέρχονται από την εκκλησιαστική παράδοση, την υμνολογία και κείμενα Πατέρων της Εκκλησίας.
Σύμφωνα με την παράδοση, η Θεοτόκος πληροφορήθηκε από άγγελο ότι πλησίαζε το τέλος της επίγειας ζωής της και τρεις ημέρες αργότερα κοιμήθηκε στο σπίτι του Ευαγγελιστή Ιωάννη.
Οι Απόστολοι μετέφεραν το σώμα της και το έθαψαν στη Γεθσημανή. Ο Απόστολος Θωμάς, ο οποίος απουσίαζε, έφθασε τρεις ημέρες αργότερα και, όταν ανοίχθηκε ο τάφος, σύμφωνα πάντα με την εκκλησιαστική παράδοση, βρέθηκε άδειος. Το γεγονός συνδέεται με τη Μετάσταση της Θεοτόκου.
Η εορτή της Κοιμήσεως καθιερώθηκε στις 15 Αυγούστου ήδη από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες και σταδιακά απέκτησε κεντρική θέση στο εορτολόγιο της Εκκλησίας.
Κοίμηση και Μετάσταση
Η Ορθόδοξη Εκκλησία χρησιμοποιεί τον όρο Κοίμηση της Θεοτόκου, αναφερόμενη στον θάνατό της και, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, στη Μετάστασή της.
Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έχει αναγάγει την ενσώματη μετάσταση της Παναγίας σε δόγμα, γνωστό ως Assumption of Mary, το οποίο διακηρύχθηκε επισήμως το 1950.
Παρότι οι δύο παραδόσεις έχουν διαφορετική θεολογική διατύπωση, η 15η Αυγούστου αποτελεί μεγάλη εορτή τόσο για την Ορθόδοξη όσο και για τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.
Τα έθιμα του Δεκαπενταύγουστου
Ο εορτασμός της Παναγίας είναι βαθιά συνδεδεμένος με την ιστορία και τις παραδόσεις κάθε τόπου.
Σε νησιά και ηπειρωτικές περιοχές πραγματοποιούνται λιτανείες και περιφορές ιερών εικόνων, ενώ οι θρησκευτικές τελετές ακολουθούνται σε πολλές περιοχές από μεγάλα παραδοσιακά πανηγύρια.
Στη Σιάτιστα, οι περίφημοι καβαλάρηδες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εορτασμού, ενώ στην Κεφαλονιά το ενδιαφέρον συγκεντρώνουν κάθε χρόνο τα λεγόμενα «φιδάκια της Παναγίας».
Ιδιαίτερη θέση κατέχει φυσικά η Τήνος, όπου χιλιάδες πιστοί προσέρχονται στην Ευαγγελίστρια για να προσκυνήσουν την εικόνα της Παναγίας και να εκπληρώσουν τάματα.
Σε ολόκληρη τη χώρα, μετά τις θρησκευτικές εκδηλώσεις, πλατείες και χωριά γεμίζουν με μουσική, χορό και τοπικά εδέσματα, διατηρώντας ζωντανές παραδόσεις πολλών γενεών.
Γιατί λέγεται «Πάσχα του καλοκαιριού»
Ο χαρακτηρισμός «Πάσχα του καλοκαιριού» αποδίδει τη μεγάλη σημασία που έχει η εορτή για την ορθόδοξη παράδοση και τη βαθιά σύνδεσή της με την έννοια της μετάβασης από τον θάνατο στη ζωή.
Ο Δεκαπενταύγουστος αποτελεί ταυτόχρονα θρησκευτική γιορτή, σημείο αναφοράς της ελληνικής λαϊκής παράδοσης και μία από τις ημέρες του χρόνου με τη μεγαλύτερη συμμετοχή σε τοπικά πανηγύρια και προσκυνήματα.