Λιγότερο από τρεις μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, οι δημοσκοπήσεις στις ΗΠΑ καταγράφουν μια ολοένα δυσκολότερη πολιτική πραγματικότητα για τον Ντόναλντ Τραμπ και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η οικονομία. Παρά τις υποσχέσεις με τις οποίες ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025, μεγάλο μέρος των Αμερικανών δηλώνει ότι η οικονομική του κατάσταση έχει επιδεινωθεί, ενώ η ακρίβεια και το κόστος ζωής εξελίσσονται σε βασικό πολιτικό πρόβλημα για την κυβέρνηση.
Η τελευταία έρευνα των Financial Times σε συνεργασία με τη Focaldata δείχνει ότι το 53% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων θεωρεί πως βρίσκεται σε χειρότερη οικονομική κατάσταση από τότε που ο Τραμπ επέστρεψε στην προεδρία. Μεταξύ των ανεξάρτητων το ποσοστό ανεβαίνει στο 57%, ενώ ακόμη και περίπου ένας στους τέσσερις Ρεπουμπλικανούς δηλώνει ότι η οικονομική του κατάσταση έχει χειροτερέψει.
Παράλληλα, το 64% αποδοκιμάζει τον τρόπο με τον οποίο ο Αμερικανός πρόεδρος διαχειρίζεται τον πληθωρισμό και το κόστος ζωής.
Οι Δημοκρατικοί περνούν μπροστά στην οικονομία
Ακόμη πιο ανησυχητικό για τους Ρεπουμπλικανούς είναι ότι φαίνεται να χάνουν ένα από τα παραδοσιακά ισχυρά πολιτικά τους πλεονεκτήματα: την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων στη διαχείριση της οικονομίας.
Σε δημοσκόπηση Reuters/Ipsos που δημοσιεύθηκε στις αρχές Αυγούστου, το 37% των Αμερικανών δήλωσε ότι εμπιστεύεται περισσότερο τους Δημοκρατικούς για την οικονομία, έναντι 36% που επέλεξε τους Ρεπουμπλικανούς.
Η διαφορά είναι οριακή, αλλά πολιτικά σημαντική, καθώς πρόκειται για την πρώτη φορά εδώ και σχεδόν μία δεκαετία που οι Δημοκρατικοί προηγούνται των Ρεπουμπλικανών στη συγκεκριμένη μέτρηση.
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ συγκεντρώνει μόλις 35% θετικές γνώμες για το συνολικό έργο του, ενώ στην πρόθεση ψήφου για τη Βουλή των Αντιπροσώπων οι Δημοκρατικοί προηγούνται με 42% έναντι 37%. Μεταξύ των ανεξάρτητων ψηφοφόρων, το προβάδισμά τους φθάνει τις 12 μονάδες.
Η ακρίβεια παραμένει ο μεγάλος αντίπαλος
Το πρόβλημα για τον Λευκό Οίκο δεν είναι τόσο η εικόνα μιας οικονομίας σε κατάρρευση, όσο η απόσταση ανάμεσα στους μακροοικονομικούς δείκτες και σε αυτό που βιώνουν καθημερινά εκατομμύρια νοικοκυριά.
Στη δημοσκόπηση Washington Post/Ipsos, το 54% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων θεωρεί την οικονομία και τις υψηλές τιμές σημαντικό παράγοντα για την ψήφο του στις ενδιάμεσες εκλογές. Αντίθετα, μόλις το 20% αναφέρει ως αντίστοιχα σημαντική την εξωτερική πολιτική.
Το 48% εκτιμά ότι η οικονομία θα επιδεινωθεί μέσα στον επόμενο χρόνο και μόλις το 20% αναμένει βελτίωση, ενώ το 65% αποδοκιμάζει τους χειρισμούς του Τραμπ στην οικονομία.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η πίεση στα χαμηλότερα εισοδήματα. Το 82% όσων έχουν ετήσιο εισόδημα κάτω των 50.000 δολαρίων θεωρεί ότι τα τρόφιμα έχουν γίνει πλέον μη προσιτά, έναντι 70% για όσους κερδίζουν από 50.000 έως 100.000 δολάρια και 56% για τα εισοδήματα άνω των 100.000 δολαρίων.
Το όπλο του 2024 επιστρέφει εναντίον του Τραμπ
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς ο Τραμπ είχε οικοδομήσει μεγάλο μέρος της προεκλογικής εκστρατείας του το 2024 ακριβώς πάνω στην ακρίβεια.
Οι υψηλές τιμές στα σούπερ μάρκετ και στα πρατήρια καυσίμων αποτέλεσαν βασικό όπλο των Ρεπουμπλικανών απέναντι στον Τζο Μπάιντεν. Τώρα, όμως, το ίδιο επιχείρημα επιστρέφει εναντίον του Τραμπ.
Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί κατά 3,4% στους πρώτους 19 μήνες της δεύτερης θητείας του. Η αύξηση είναι μικρότερη από εκείνη που είχε σημειωθεί στην αντίστοιχη περίοδο της προεδρίας Μπάιντεν, αλλά αυτό δεν αλλάζει την καθημερινή εμπειρία των καταναλωτών, οι οποίοι εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωποι με υψηλές τιμές.
Ο πόλεμος με το Ιράν γίνεται εσωτερικό πολιτικό πρόβλημα
Στην οικονομική πίεση προστίθεται πλέον και ο πόλεμος με το Ιράν, ο οποίος συνδέεται άμεσα με τις αναταράξεις στις διεθνείς ενεργειακές αγορές και την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ.
Στην έρευνα Washington Post/Ipsos, το 59% των Αμερικανών δηλώνει ότι δεν πιστεύει πως οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου θα οδηγήσουν τις τιμές της βενζίνης πίσω σε φυσιολογικά επίπεδα.
Ακόμη πιο αρνητική είναι η εικόνα στη δημοσκόπηση του Fox News: μόλις το 34% εγκρίνει τους χειρισμούς του Τραμπ απέναντι στο Ιράν, ενώ το 66% τους αποδοκιμάζει.
Για τους ψηφοφόρους, άλλωστε, ο πόλεμος δεν αποτελεί πλέον ένα απομακρυσμένο ζήτημα εξωτερικής πολιτικής. Η σύνδεσή του με τις τιμές της ενέργειας, των μεταφορών και τελικά των καταναλωτικών προϊόντων τον μετατρέπει σε ζήτημα που επηρεάζει άμεσα το πορτοφόλι τους.
Σκληροί αριθμοί ακόμη και από το Fox News
Ιδιαίτερα αρνητικά για τον Λευκό Οίκο είναι τα ευρήματα της δημοσκόπησης του Fox News.
Ο Τραμπ συγκεντρώνει 39% θετικές και 60% αρνητικές γνώμες για το συνολικό έργο του. Στην οικονομία η αναλογία πέφτει στο 33%-67%, ενώ στον πληθωρισμό μόλις το 27% εγκρίνει τους χειρισμούς του και το 73% τους αποδοκιμάζει.
Τρία στα τέσσερα αμερικανικά νοικοκυριά δηλώνουν ότι ο πληθωρισμός τούς έχει προκαλέσει οικονομικές δυσκολίες, ενώ το 34% κάνει λόγο για «σοβαρές» δυσκολίες.
Την ίδια στιγμή, το Fox News καταγράφει προβάδισμα 53%-46% των Δημοκρατικών στη λεγόμενη «γενική ψήφο» για το Κογκρέσο. Ακόμη μεγαλύτερη διαφορά εμφανίζει η μέτρηση του Emerson College, με 53% για τους Δημοκρατικούς έναντι 42% για τους Ρεπουμπλικανούς.
Η Βουλή το πιο ευάλωτο σημείο των Ρεπουμπλικανών
Οι Ρεπουμπλικανοί ελέγχουν σήμερα και τα δύο σώματα του Κογκρέσου, όμως η πλειοψηφία τους στη Βουλή των Αντιπροσώπων είναι περιορισμένη και αποτελεί το πιο ευάλωτο σημείο τους ενόψει της 3ης Νοεμβρίου.
Στη Γερουσία η κατάσταση είναι δυσκολότερη για τους Δημοκρατικούς, καθώς χρειάζονται καθαρό κέρδος τεσσάρων εδρών απέναντι στη σημερινή πλειοψηφία 53-47 των Ρεπουμπλικανών.
Στη Βουλή, αντίθετα, μια σχετικά μικρή μετακίνηση ψηφοφόρων θα μπορούσε να αλλάξει τον έλεγχο του σώματος. Για αυτό και οι ενδιάμεσες εκλογές αποκτούν ολοένα περισσότερο χαρακτήρα πολιτικού δημοψηφίσματος για τη δεύτερη προεδρία Τραμπ.
Υπάρχει ακόμη χρόνος για ανατροπή
Η κατάσταση, πάντως, απέχει πολύ από το να έχει κριθεί.
Η τελευταία δημοσκόπηση του Marquette Law School κατέγραψε μικρή βελτίωση για τον Τραμπ, με το ποσοστό έγκρισης να ανεβαίνει στο 40% από 38% τον Μάιο και τον Ιούνιο.
Μια αποκλιμάκωση στον πόλεμο με το Ιράν, πτώση των ενεργειακών τιμών ή βελτίωση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης θα μπορούσαν να μεταβάλουν το κλίμα μέχρι τις εκλογές.
Παράλληλα, οι Ρεπουμπλικανοί εξακολουθούν να διαθέτουν πλεονέκτημα σε ορισμένα ζητήματα, κυρίως στην εγκληματικότητα, ενώ οι Δημοκρατικοί αντιμετωπίζουν τις δικές τους αδυναμίες και έναν δύσκολο εκλογικό χάρτη στη Γερουσία.
Το μεγάλο ερώτημα των επόμενων εβδομάδων θα είναι επομένως ποια πλευρά θα καταφέρει να επιβάλει τη δική της πολιτική ατζέντα.
Οι Δημοκρατικοί έχουν κάθε συμφέρον να μετατρέψουν την αναμέτρηση σε δημοψήφισμα για τον Τραμπ, με τέσσερις λέξεις να κυριαρχούν: ακρίβεια, οικονομία, βενζίνη, Ιράν.
Οι Ρεπουμπλικανοί, αντίθετα, θα επιχειρήσουν να μεταφέρουν τη συζήτηση στην εγκληματικότητα, τη μετανάστευση και την εθνική ασφάλεια.
Τρεις μήνες πριν από τις κάλπες, τίποτε δεν έχει κριθεί. Οι δημοσκοπήσεις, όμως, δείχνουν ότι αυτή τη στιγμή ο Τραμπ και οι Ρεπουμπλικανοί μπαίνουν στην τελική ευθεία έχοντας απέναντί τους έναν αντίπαλο πολύ δυσκολότερο από τους Δημοκρατικούς: την οικονομική πραγματικότητα που βιώνει μεγάλο μέρος των Αμερικανών ψηφοφόρων.