Η μάχη για τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ έχει εξελιχθεί σε ένα από τα κεντρικά μέτωπα του πολέμου με το Ιράν, με την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη να υποστηρίζουν ότι διατηρούν το πάνω χέρι στη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια δίοδο.
Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του CNN και στοιχεία εταιρειών παρακολούθησης της ναυσιπλοΐας, το τελευταίο διάστημα καταγράφεται μερική υποχώρηση της δυνατότητας του Ιράν να ελέγχει τις διελεύσεις, καθώς ολοένα περισσότερα πλοία χρησιμοποιούν τη διαδρομή κατά μήκος των ακτών του Ομάν υπό την προστασία αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων.
Περισσότερο από το 80% των διελεύσεων πλοίων τις τελευταίες δύο εβδομάδες πραγματοποιήθηκε μέσω της διαδρομής του Ομάν, σύμφωνα με την Kpler, η οποία παρακολουθεί τη ναυσιπλοΐα μέσω αναμεταδοτών και δορυφορικών δεδομένων.
Πρόκειται για σημαντική μεταβολή σε σχέση με την εικόνα πριν από περίπου έναν μήνα, όταν η ίδια εταιρεία κατέγραφε ουσιαστικά μηδενική κίνηση μέσω της συγκεκριμένης διαδρομής.
«Το Ιράν έχει χάσει εν μέρει τον έλεγχο»
Το Ιράν έχει επιτεθεί σε πλοία που επιχείρησαν να διασχίσουν το Στενό μέσω του θαλάσσιου διαδρόμου κοντά στις βόρειες ακτές του Ομάν. Παρά τον κίνδυνο, όμως, ολοένα περισσότερα πλοία φαίνεται ότι αγνοούν τις απαιτήσεις της Τεχεράνης και επιλέγουν τη συγκεκριμένη διαδρομή, βασιζόμενα στην παρουσία των αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων.
«Φαίνεται όλο και περισσότερο ότι το Ιράν έχει χάσει, τουλάχιστον εν μέρει, τον έλεγχο του Στενού», δήλωσε ο Χομαγιούν Φαλακσαχί (Homayoun Falakshahi), επικεφαλής ανάλυσης αργού πετρελαίου στην Kpler.
Η αλλαγή στις διαδρομές έχει περιορίσει και τη δυνατότητα της Τεχεράνης να επιβάλλει τέλη στα διερχόμενα πλοία, όπως έκανε την άνοιξη.
Η λήξη του Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν επιτρέπει θεωρητικά στην Τεχεράνη να επιχειρήσει εκ νέου την επιβολή τελών. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, σύμφωνα με την Kpler, δεν φαίνεται να έχει καταφέρει να τα εισπράξει.
Πετρελαιοπαραγωγές χώρες αλλάζουν τακτική
Την ίδια στιγμή, Κουβέιτ, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν προσαρμόσει τον τρόπο μεταφοράς του πετρελαίου τους στις νέες συνθήκες.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Lipow Oil Associates, Άντι Λίποου (Andy Lipow), οι τρεις χώρες έχουν ναυλώσει υπερδεξαμενόπλοια τύπου VLCC για τη μεταφορά πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο μέσω του Ορμούζ και τη μεταφόρτωσή του σε άλλα δεξαμενόπλοια στον Κόλπο του Ομάν, έξω από την επικίνδυνη ζώνη.
Ορισμένα πλοία απενεργοποιούν τους αναμεταδότες τους ακόμη και για εβδομάδες, ώστε να περιορίσουν τον κίνδυνο εντοπισμού και επίθεσης. Η πρακτική αυτή δημιουργεί μια μορφή «σκοτεινής» ναυσιπλοΐας, η οποία καθιστά δυσκολότερη την ακριβή καταγραφή της πραγματικής κίνησης στο Στενό.
Έως 15 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα
Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι, χάρη στη στρατιωτική παρουσία τους στην περιοχή, διαθέτουν πληρέστερη εικόνα για την πραγματική κίνηση των πλοίων.
Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ δήλωσε ότι οι συνολικές μεταφορές πετρελαίου μέσω του Στενού και των εναλλακτικών διαδρομών έφτασαν περίπου τα 15 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε διάστημα μίας εβδομάδας.
Πρόκειται για επίπεδο που πλησιάζει τον προπολεμικό μέσο όρο των περίπου 20 εκατ. βαρελιών την ημέρα, αν και εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά αυτού.
Τα δεδομένα αυτά ενισχύουν την εκτίμηση ότι η δυνατότητα του Ιράν να περιορίζει τη ναυσιπλοΐα έχει εξασθενήσει σε σχέση με τους προηγούμενους μήνες.
Τραμπ: «Έχουμε πλήρη έλεγχο»
Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε τη Δευτέρα ότι οι ΗΠΑ έχουν πλέον «πλήρη έλεγχο του Στενού».
Η εικόνα, ωστόσο, είναι περισσότερο σύνθετη. Οι συνεχιζόμενες ιρανικές επιθέσεις και το γεγονός ότι οι ροές πετρελαίου παραμένουν χαμηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον δεν έχει αποκτήσει απόλυτο έλεγχο του Ορμούζ.
Από την άλλη πλευρά, ούτε η Τεχεράνη φαίνεται να είναι πλέον σε θέση να επιβάλλει πλήρως τους όρους της στη ναυσιπλοΐα.
«Αν ο στόχος τους είναι να έχουν τον “έλεγχο”, τότε θα έλεγα ότι εξαρχής δεν είχαν ποτέ τον απόλυτο έλεγχο», ανέφερε ο Νταν Πίκερινγκ (Dan Pickering), ιδρυτής της Pickering Energy Partners. Όπως σημείωσε, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει σημαντική αποτρεπτική δυνατότητα, ακόμη και αν ο πραγματικός έλεγχός του έχει περιοριστεί.
Ο παράγοντας Ομάν
Την κατάσταση περιπλέκουν ακόμη περισσότερο οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και Ομάν για τη ναυσιπλοΐα στο Στενό, οι οποίες πραγματοποιούνται χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ.
Οι δύο χώρες συζητούν ένα πλαίσιο για την αποκατάσταση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, εξέλιξη που έχει προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στην Ουάσιγκτον και ιδιαίτερα στον Τραμπ.
Παραμένει ασαφές πώς μια ενδεχόμενη συμφωνία Τεχεράνης – Μουσκάτ θα επηρεάσει τόσο τις πετρελαϊκές ροές όσο και την ισορροπία δυνάμεων στο Στενό.
«Θα αντιμετώπιζα όλες τις πληροφορίες και τους τίτλους των ειδήσεων με επιφύλαξη», σημείωσε ο Λίποου. «Αλλά είναι δίκαιο να πούμε ότι το Ιράν έχει χάσει εν μέρει τον έλεγχο των Στενών».