«Σεισμός», «κοινωνικοπολιτικός σεισμός», «σημείο καμπής για τη Γερμανία». Με τέτοιους χαρακτηρισμούς αναλυτές και διεθνή μέσα ενημέρωσης περιέγραψαν τη σαρωτική νίκη της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στις περιφερειακές εκλογές της Κυριακής στη Σαξονία-Άνχαλτ.
Είναι όμως δικαιολογημένοι αυτοί οι χαρακτηρισμοί;
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι ένα από τα μικρότερα από τα 16 ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας, με περίπου 1,7 εκατομμύρια εγγεγραμμένους ψηφοφόρους, έναντι περίπου 59 εκατομμυρίων σε ολόκληρη τη χώρα. Επιπλέον, παρά το εντυπωσιακό ποσοστό του, το AfD δεν κατάφερε να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία στο τοπικό κοινοβούλιο.
Για το BBC, ωστόσο, η σημασία του αποτελέσματος είναι πολύ μεγαλύτερη από τα γεωγραφικά και πληθυσμιακά όρια του συγκεκριμένου κρατιδίου.
Εκλογές σε ένα κρατίδιο, μήνυμα σε ολόκληρη τη Γερμανία
Η κάλπη ήταν περιφερειακή, αλλά οι πολιτικές συνέπειές της είναι εθνικές. Η σαρωτική επικράτηση του AfD αυξάνει ακόμη περισσότερο την πίεση στην κυβέρνηση του Βερολίνου και αποτελεί σοβαρό πλήγμα για τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος είχε δεσμευθεί να περιορίσει την εκλογική δυναμική του κόμματος.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο για τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με τις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, τις εμπορικές πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και τον εντεινόμενο οικονομικό ανταγωνισμό από την Κίνα.
Παράλληλα, η άνοδος του AfD έχει ιδιαίτερο πολιτικό βάρος στη Γερμανία λόγω του ναζιστικού παρελθόντος της χώρας. Η περιφερειακή οργάνωση του κόμματος στη Σαξονία-Άνχαλτ έχει χαρακτηριστεί από τις αρμόδιες γερμανικές αρχές ως επιβεβαιωμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική.
Το AfD διέθετε ήδη ισχυρή εκλογική βάση στην ανατολική Γερμανία. Η νέα νίκη του, όμως, ενισχύει την εικόνα ενός κόμματος που δεν περιορίζεται πλέον σε περιφερειακό επίπεδο, αλλά διεκδικεί κεντρικό ρόλο στο γερμανικό πολιτικό σκηνικό.
Το μήνυμα ξεπερνά τα γερμανικά σύνορα
Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ προκάλεσε αντιδράσεις και εκτός Γερμανίας.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έσπευσε να αναρτήσει στην πλατφόρμα Truth Social τα αποτελέσματα των exit polls.
Το BBC επισημαίνει ομοιότητες ανάμεσα στην πολιτική ρητορική του AfD και εκείνη του κινήματος MAGA στις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα σε ζητήματα μετανάστευσης, εθνικής ταυτότητας και αντιπαράθεσης με τη λεγόμενη «woke» πολιτική.
Όπως και άλλα εθνικιστικά κόμματα στην Ευρώπη, το AfD έχει επίσης υιοθετήσει στοιχεία της πολιτικής στρατηγικής του Τραμπ, ασκώντας έντονη κριτική στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και στους θεσμούς και προβάλλοντας το σύνθημα μιας ισχυρότερης Γερμανίας.
Το μήνυμα από τη Μόσχα
Το αποτέλεσμα σχολιάστηκε και στη Ρωσία. Ο Κιρίλ Ντμίτριεφ, επικεφαλής του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων, χαρακτήρισε τη νίκη του AfD «ιστορική», ενώ εξαπέλυσε επίθεση κατά της γερμανικής κυβέρνησης και του Φρίντριχ Μερτς.
Το ρωσικό ενδιαφέρον συνδέεται και με τις θέσεις του AfD για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Σε αντίθεση με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, το κόμμα τάσσεται υπέρ της διακοπής της στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο, της άρσης των κυρώσεων κατά της Μόσχας και της επανέναρξης των εισαγωγών φθηνότερης ρωσικής ενέργειας.
Οι θέσεις αυτές βρίσκουν ιδιαίτερη απήχηση σε τμήματα της ανατολικής Γερμανίας, όπου οι οικονομικές και κοινωνικές διαφορές με τη δυτική χώρα εξακολουθούν να είναι αισθητές.
Η «Οσταλγία» της ανατολικής Γερμανίας
Το BBC στέκεται ιδιαίτερα στις κοινωνικές και ιστορικές ιδιαιτερότητες της ανατολικής Γερμανίας.
Παρά τα τεράστια ποσά που δαπανήθηκαν μετά την επανένωση της χώρας, σημαντικές οικονομικές ανισότητες μεταξύ Ανατολής και Δύσης εξακολουθούν να υφίστανται.
Σε αυτό το περιβάλλον συναντάται και το φαινόμενο της λεγόμενης «Οσταλγίας» (Ostalgie), δηλαδή της νοσταλγίας για πτυχές της ζωής στην πρώην Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία, την οποία ένα μέρος του πληθυσμού συνδέει με μεγαλύτερη κοινωνική και οικονομική σταθερότητα.
Η δυσαρέσκεια απέναντι στο πολιτικό κατεστημένο, οι οικονομικές δυσκολίες και η διαφορετική στάση απέναντι στη Ρωσία αποτελούν ορισμένους από τους παράγοντες που διαμορφώνουν το ιδιαίτερο πολιτικό τοπίο στην ανατολική Γερμανία.
Ανησυχία στις Βρυξέλλες
Η εκλογική άνοδος του AfD παρακολουθείται στενά και από τις Βρυξέλλες, καθώς συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία εθνικιστικά και ευρωσκεπτικιστικά κόμματα ενισχύουν την παρουσία τους σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Ο ηγέτης του ισπανικού Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, χαρακτήρισε τη νίκη του AfD «μεγάλη ελπίδα για τη Γερμανία και την Ευρώπη».
Στον αντίποδα, ο Γάλλος υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μπενζαμέν Αντάντ έκανε λόγο για «μια σοβαρή στιγμή για την Ευρώπη».
Τα κόμματα που εντάσσονται στον ευρύτερο χώρο της εθνικιστικής ή ακροδεξιάς ευρωπαϊκής Δεξιάς δεν αποτελούν ενιαίο πολιτικό μέτωπο και παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους.
Χαρακτηριστικό είναι ότι ο γαλλικός Εθνικός Συναγερμός της Μαρίν Λεπέν είχε απομακρύνει το AfD από την κοινή ευρωομάδα τους, θεωρώντας υπερβολικά ριζοσπαστικές ορισμένες θέσεις και δηλώσεις στελεχών του γερμανικού κόμματος.
Κοινό σημείο αρκετών από αυτές τις πολιτικές δυνάμεις παραμένουν, ωστόσο, η σκληρή αντιμεταναστευτική πολιτική, η εθνικιστική ρητορική και, σε αρκετές περιπτώσεις, ο ευρωσκεπτικισμός.
Γιατί ανησυχεί η Ευρώπη
Για τις Βρυξέλλες, η ενίσχυση τέτοιων κομμάτων θα μπορούσε να δυσκολέψει τη διαμόρφωση κοινών ευρωπαϊκών θέσεων σε μια σειρά κρίσιμων ζητημάτων, από τις σχέσεις με τη Ρωσία και τον πόλεμο στην Ουκρανία έως το ΝΑΤΟ, το διεθνές εμπόριο και την οικονομική πολιτική.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πιθανότητα ενίσχυσης των δυνάμεων που ζητούν χαλάρωση ή κατάργηση των κυρώσεων κατά της Μόσχας και περιορισμό της υποστήριξης προς το Κίεβο.
Οι ψηφοφόροι αλλάζουν τον πολιτικό χάρτη
Το σημαντικότερο μήνυμα των εκλογών, σύμφωνα με την ανάλυση του BBC, βρίσκεται τελικά στις ίδιες τις διαθέσεις των ψηφοφόρων.
Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, η οικονομική ανασφάλεια, τα προβλήματα στα συστήματα υγείας, η μετανάστευση και η εγκληματικότητα επηρεάζουν ολοένα περισσότερο την εκλογική συμπεριφορά.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, αυξάνεται η απογοήτευση απέναντι στα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα και ένα μέρος των ψηφοφόρων αναζητεί εναλλακτικές επιλογές.
Το BBC επισημαίνει ότι η στροφή ψηφοφόρων προς κόμματα στα δεξιά ή στα αριστερά του πολιτικού φάσματος δεν σημαίνει ότι όλοι «έγιναν ξαφνικά εξτρεμιστές». Αντίθετα, θεωρεί το αποτέλεσμα της Σαξονίας-Άνχαλτ ένα ισχυρό προειδοποιητικό μήνυμα προς τις παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις.
Το προεκλογικό σύνθημα του AfD ήταν «Όλα είναι δυνατά!». Και η κάλπη της Σαξονίας-Άνχαλτ έδειξε ότι ένα κόμμα που μέχρι σήμερα δεν έχει δοκιμαστεί σε κυβερνητικό ρόλο βρίσκει πλέον ολοένα περισσότερους ψηφοφόρους πρόθυμους να του δώσουν αυτή την ευκαιρία.